II SA/Łd 504/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia zwykłego [...] z siedzibą w K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 816/20 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia zwykłego [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 17 czerwca 2020 r. nr SKO.4170.57.2020 SKO.4170.61.2020 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na wycięcie drzew postanawia: odrzucić skargę Stowarzyszenia zwykłego [...] z siedzibą w K. o wznowienie postępowania sądowego.

W dniu 19 maja 2023 r. Stowarzyszenie zwykłe [...] z siedzibą w K. wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 816/20 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia zwykłego [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 17 czerwca 2020 r., nr SKO.4170.57.2020 SKO.4170.61.2020 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na wycięcie drzew. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu na prawach strony. Stowarzyszenie powołując się na przepisy art. 31 oraz art. 145 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", umotywowało niniejszą skargę pojawieniem się nowych okoliczności w postaci pozyskania udokumentowanej wiedzy w sprawie faktycznego wycięcia 1504 drzew na działkach: [...],[...],[...],[...],[...] obręb P., gmina P., w szczególności zeznań przedsiębiorcy W. Drelicha, kierownika referatu ochrony środowiska i gospodarki nieruchomościami Gminy P. S. I. oraz pracownika tej jednostki K. R. Zdaniem strony skarżącej lektura zeznań wskazuje, że urzędnicy mieli pełną świadomość, że na ww. działkach organizowana była kopalnia piasku. Przynajmniej kilka tygodni przed postępowaniem w przedmiocie zgody na wycinkę drzew do urzędu dostarczono informacje o odwiertach w celu sprawdzenia zasobności działek w kopaliny, a Urząd już w 2018 r. był informowany o planach kopalni przed wykupieniem działek przez Archidiecezję. Tym samym cel wycinki 13 ha trzydziestoletniego lasu był stricte inwestycyjny i miał umożliwić rozpoczęcie szybkiej eksploatacji 3 270 355 ton piasku. W ocenie skarżącego Stowarzyszenia decyzja zezwalająca na wycinkę drzew jest niezgodna z u.u.i.ś. i umożliwiła rozpoczęcie realizacji zakładu górniczego bez wydania decyzji środowiskowej i koncesji oraz poświadcza nieprawdę w kwestii własności działki nr [...]. Odnosząc się do kwestii uznania Stowarzyszenia za stronę postępowania, powołano się na orzeczenie NSA z 16 czerwca 2021 r. sygn. akt III OZ 418/21 wydane w sprawie dotyczące reprezentacji strony społecznej przez Stowarzyszenie w innej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania wniesiona w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który może być zastosowany wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. I tak stosownie do treści art. 271 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia (pkt 1); jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe (pkt 2). Jak wynika z art. 272 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (§ 1). W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (§ 2). Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (§ 2a). Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego (§ 3). Zgodnie zaś z art. 273 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia na tej podstawie, że: orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym (pkt 1); orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa (pkt 2). Można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 2 p.p.s.a.). Można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. W tym przypadku przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżone orzeczenie, lecz są również z urzędu inne prawomocne orzeczenia dotyczące tej samej sprawy (art. 273 § 3 p.p.s.a.). Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów (art. 274 p.p.s.a.). Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Do wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie (art. 275 p.p.s.a.). Do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175 (art. 276 p.p.s.a.). Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 p.p.s.a.). Po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana (art. 278 p.p.s.a.). Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia (art. 279 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 280 § 1 i 2 p.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Koniecznym staje się zatem wyjaśnienie, że badanie, o którym mowa w art. 280 p.p.s.a. nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze i dlatego badanie to następuje na posiedzeniu niejawnym (zob. M. Jędrzejewska [w:] T. Ereciński (red.), J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, t. 1, Warszawa 2001, s. 793). Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że postępowanie wznowieniowe można wszcząć jedynie na wniosek. Wniosek taki może złożyć jedynie podmiot uprawniony do udziału w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie z przepisami p.p.s.a. będzie to strona (art. 32 p.p.s.a.), uczestnik na prawach strony (art. 33 § 1 p.p.s.a.) oraz uczestnicy dopuszczeni przez sąd do udziału w postępowaniu (art. 33 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 8 p.p.s.a. legitymację do żądania wznowienia postępowania ma również prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie zwykłe [...] z siedzibą w K. wniosło skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie, której przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na wycięcie drzew. W zakończonym postępowaniu Sąd postanowieniem z 1 kwietnia 2021 r. odrzucił skargę Stowarzyszenia zwykłego [...] z siedzibą w K. wyjaśniając, że legitymacja skargowa przysługuje organizacji społecznej tylko wówczas, gdy brała ona udział w postępowaniu administracyjnym jako uczestnik na prawach strony. Musi to zatem być organizacja społeczna, która zgłosiła żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu i żądanie to zostało przez organ administracyjny uznane za uzasadnione, skutkiem czego z mocy postanowienia organu uczestniczyła ona w postępowaniu administracyjnym na prawach strony. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że skarga złożona przez Stowarzyszenie nie została skutecznie wniesiona, ponieważ nie brało ono udziału w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy P. z 20 grudnia 2019 r. znak: [...] zezwalającej Archidiecezji [...] na usunięcie 1503 drzew różnych gatunków. Z akt administracyjnych wynika, że w toku tego postępowania organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie wydał postanowienia w trybie art. 31 § 1 k.p.a. o dopuszczeniu skarżącego Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym. W tej sytuacji podkreślić należy, że Stowarzyszenie zwykłe [...] z siedzibą w K. nie było stroną postępowania administracyjnego ani też nie przysługiwała mu legitymacja do wywiedzenia skargi do sądu administracyjnego. Tym samym należy uznać, że w rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie nie spełnia przesłanki określonej w art. 50 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Wobec powyższego Stowarzyszenie zwykłe [...] z siedzibą w K. nie mogło zostać uznane za stronę skarżącą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zakończonym postanowieniem z 1 kwietnia 2021 r., a zatem stwierdzić należy, że skarga o wznowienie postępowania wniesiona została przez podmiot niemający przymiotu strony i nieposiadający legitymacji do jej wniesienia. Powyższe musiało skutkować uznaniem jej za niedopuszczalną. Niezależnie od przywołanej okoliczności wskazać należy, że powołana na wstępie rozważań regulacja nie pozostawia wątpliwości co do wyjątkowego charakteru omawianej instytucji, który przejawia się w możności jej zastosowania wyłącznie w odniesieniu do prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie, tj. orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych i tylko na ściśle określonych podstawach. Jednocześnie należy wyraźnie podkreślić, że samo wznowienie dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego co oznacza, że na podstawie ww. przepisów można żądać wznowienia wyłącznie postępowania, które toczyło się przed sądem administracyjnym. Uregulowanie to nie odnosi się natomiast do wznawiania innych postępowań, w tym tych, które były prowadzone przed organami administracji publicznej. Powyższe rozróżnienie ma istotne znaczenie wobec przywołanej przez skarżące Stowarzyszenie podstawy wznowienia postępowania, która odnosi się do wznowienia postępowania administracyjnego, a nie postępowania sądowoadministracyjnego. Stowarzyszenie zwykłe [...] z siedzibą w K. wskazało, że skargę o wznowienie postępowania opiera na podstawie art. 145 k.p.a., a konkretnie wobec pojawienia się nowych okoliczności w postaci uzyskania udokumentowanej wiedzy w sprawie faktycznego celu wycięcia 1503 drzew. Wyjaśnić zatem należy, że art. 273 § 2 p.p.s.a. przewiduje możność wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jednakże powyższy przepis wskazuje na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, a więc odnosi się do takich okolicznościach faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby wpłynąć na treść orzeczenia wydanego przez sąd administracyjny. Tymczasem z uzasadnienia skargi wynika wprost, że okoliczności, na które powołuje się Stowarzyszenie mają świadczyć - w jego przekonaniu - o wadliwości rozstrzygnięć podjętych przez organy administracyjne, a nie sąd administracyjny. W ocenie strony skarżącej przywołane "nowe okoliczności" mają świadczyć o możliwości wznowienia postępowania administracyjnego i wiązać się z koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów. Nie wskazano jednak, by konieczność ich uwzględnienia mogła w jakikolwiek sposób przesądzać o wadliwości prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie sądowoadministracyjne, którego wznowienia domaga się Stowarzyszenie. W konsekwencji powyższego stwierdzić należy, że okoliczności, które przywołało w skardze Stowarzyszenie mogłyby ewentualnie stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego a nie sądowego. Wznowienie postępowania sądowego uzasadniają bowiem jedynie te przesłanki, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym. Godzi się również wskazać, że istnienie prawomocnego orzeczenia w sprawie nie stanowi przeszkody do żądania wznowienia postępowania administracyjnego. Z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wprost wynika, ze celem strony skarżącej jest wznowienie postępowania administracyjnego, a nie sądowego. Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do wznowienia postępowania administracyjnego. Reasumując stwierdzić należy, że w istocie skarżące Stowarzyszenie nie wskazało ustawowej przesłanki wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się natomiast do argumentacji strony skarżącej dotyczącej prawa jej udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz przywołanego w tym zakresie orzeczenia NSA wskazać należy, że powyższe orzeczenie o sygn. akt III OZ 418/21 nie dotyczy rozpoznawanej sprawy, zatem nie znajdzie w niej odniesienia. Jednocześnie godzi się podkreślić, że w orzeczeniu tym NSA odniósł się wyłącznie do kwestii precyzyjnego wezwania strony skarżącej do uzupełnienia braku formalnego skargi przez przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego, a nie legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wobec tego argumentacja skarżącego Stowarzyszenia nie może w tym zakresie odnieść oczekiwanego skutku. Z uwagi na powyższe Sąd uznał skargę o wznowienie postępowania za niedopuszczalną z przytoczonych powyżej okoliczności, co obliguje do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 276 oraz art. 280 § 1 p.p.s.a.