II SA/Łd 496/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 9 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2026 r. nr 396130638 znak: SW/1015198344 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia wychowawczego postanawia: 1. umorzyć postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi; 2. zasądzić od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. MR

Pismem z 21 maja 2026 r. M. K., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 22 kwietnia 2026 r. nr 396130638, znak: SW/1015198344 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o umorzenie postepowania stwierdzając, że decyzją z 1 czerwca 2026 r. nr 396130638, znak: SW/1015198344 uwzględnił skargę w całości i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz stwierdził, że skarżąca nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego za wskazany w decyzji okres. Decyzja została doręczona skarżącej 1 czerwca 2026 r. Zarządzeniem z 1 lipca 2026 r. wezwano pełnomocnika organu administracji do wyjaśnienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 1 czerwca 2026 r. nr 396130638, znak: SW/1015198344 wydana w trybie autokontroli jest prawomocna czy została wniesiona od niej skarga do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik organu wskazał, że ww. decyzja jest prawomocna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W myśl art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a., organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza m. in. sytuację, gdy w toku tego postępowania przed wydaniem wyroku przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Z taką sprawą będziemy mieć do czynienia w szczególności wówczas, gdy zaskarżona decyzja zostanie pozbawiona bytu prawnego (uchylona) w rezultacie skorzystania przez organ, którego decyzja lub postanowienie zostały zaskarżone z uprawnień "autokontrolnych" przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. W myśl powołanego wyżej przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Orzeczenie to zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i jest aktem organu II instancji. Wydanie aktu uwzględniającego skargę w całości skutkuje, co do zasady, koniecznością umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji umorzenia postępowania sądowego z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli sąd bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ w całości, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany. Sąd nie kontroluje natomiast aktu wydanego w wyniku autokontroli, gdyż naruszyłby tym samym zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Sytuacja wynikająca z przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a. zaistniała w rozpatrywanej sprawie, bowiem w ramach ustawowo przyznanych organowi uprawnień do "autokontroli" zaskarżonego aktu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie uwzględnił skargę w całości i decyzją z 1 czerwca 2026 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz stwierdził, że skarżąca nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego za wskazany w decyzji okres. W ocenie Sądu stwierdzić należy, że organ w zakresie swojej właściwości uwzględnił skargę w całości w terminie wskazanym w art. 54 § 3 p.p.s.a. Powyższe oznacza, że niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, bowiem na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji w postępowaniu autokontrolnym organu, brak jest już przedmiotu zaskarżenia a tym samym przedmiotu kontroli sądowej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 postanowienia. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 postanowienia na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 215) w zw. z art. 201 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a. ds