II SA/Łd 174/26

Dnia 25 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Olejniczak Sędziowie: Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 12 stycznia 2026 r. znak sprawy: 010070/680/3390836/2022, postępowanie 326335692 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. oddala skargę. a.bł.

Zaskarżonym postanowieniem z 12 stycznia 2026 r. postępowanie 326335692, znak sprawy: 010070/680/3390836/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpatrzeniu odwołania M. Z., na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1576 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa"), art. 134, art. 39 § 1, art. 57 § 1, art. 127 § 1, art. 394 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 - dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 42, art. 41 ust. 1 pkt 2, ust. 3 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1045 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.d.e."), stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 grudnia 2022 r. postępowanie 326335692, znak sprawy: 010070/680/3390836/2022 o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego. Z akt sprawy wynika, że 31 marca 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. na okres świadczeniowy 2021/2022. Przywołaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego z uwagi na brak dostarczenia wymaganych dokumentów. Zgodnie z urzędowym poświadczeniem doręczenia (UPD nr 370226843) decyzja została skutecznie doręczona 27 grudnia 2022 r. elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca wniosła 16 grudnia 2025 r. Jednocześnie nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po rozpoznaniu powyższego odwołania, stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia. Organ przywołał treść art. 39 § 1, art. 394, art. 57 § 1 k.p.a., art. 41 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 42 u.d.e. i wyjaśnił, że pouczenie decyzji organu pierwszej instancji zawierało informację, że przysługuje prawo do wniesienia odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W sytuacji nie skorzystania z tego prawa, decyzja staje się ostateczna i nie ma możliwości złożenia od niej odwołania. Zachowanie ustawowego terminu jest zatem jednym z warunków skuteczności wniesienia odwołania. Dokumentacja sprawy potwierdza, że odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca wniosła 16 grudnia 2025 r. tj. po upływie ww. ustawowego terminu. Nie złożyła również wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wobec czego organ był zobowiązany stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. Z. zaskarżyła w całości postanowienie organu drugiej instancji wnosząc o zmianę decyzji oraz zasądzenie na jej korzyść odsetek ustawowych za opóźnienie w wyniku opieszałości instytucji oraz postępowanie niezgodne z k.p.a., co przyczyniło się do jej szkody oraz o zobowiązanie organu do dostarczenia nagranych rozmów telefonicznych z dni załączonych w fragmentach bilingu telefonicznego (załącznik) oraz wykazu wystawionych zwolnień lekarskich za okres od listopada 2022 r. do sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu wyjaśniła, że 31 marca 2022 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2021/2022. Rozpatrzenie wniosku zajęło 8,5 miesiąca, organ wydał decyzję 12 grudnia 2022 r. Organ nie wystosował pisma informującego o przyczynie tak długiej opieszałości. Nie poinformował również o możliwości złożenia pisemnego ponaglenia lub skargi do Prezesa ZUS. Natomiast od listopada 2022 r. skarżąca przebywała na zwolnieniu lekarskim po operacji nosa, co w konsekwencji unieruchomiło ją na ponad 2 tygodnie bez możliwości wychodzenia z domu z powodu opuchlizny twarzy i ograniczenia w widzeniu. Decyzję wydano natomiast podczas pobytu za granicą, co uniemożliwiło odniesienie się do niej. Następnie w wyniku sepsy w trybie pilnym skarżąca była hospitalizowana i operowana, co przyczyniło się do ponad 7-miesięcznego zwolnienia lekarskiego. Odnosząc się zaś do treści decyzji organu pierwszej instancji skarżąca stwierdziła, że organ naruszył art. 77 § 1 k.p.a. obciążając ją obowiązkiem dokumentowania faktu niepobierania świadczenia za wnioskowany okres oraz art. 7 k.p.a. nie dokładając wszelkich starań do wyjaśnienia stanu faktycznego. W jej ocenie organ ma możliwość zweryfikowania tego faktu bez obciążania skarżącej tym obowiązkiem. Jednocześnie nadmieniła, że próbowała uzyskać informacje na temat możliwości rozpatrzenia jej wniosku bez udziału Sądu (pismo z 31 stycznia 2024 r.). W odpowiedzi otrzymała informację, że nie odwołała się od decyzji, co stanowi jej winę. Zgodnie z nią, według ustaleń organu, inna instytucja pobierała świadczenie na dzieci, dlatego obciążono skarżącą obowiązkiem udowodnieniem faktu, że nie pobierała w tym okresie świadczeń. Jej zdaniem niezrozumiałym jest, że organ pozyskał informacje o pobieraniu świadczeń przez inną instytucję, a nie dołożył starań, by uzyskać informację od tej samej instytucji, że już ich nie pobiera, czym naruszył art. 7b k.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ dodał, że z uwagi na pisma składane po zakończeniu postępowania oraz kontakt z Centrum Obsługi Telefonicznej pismem z 14 marca 2024 r. wyjaśniono skarżącej przebieg postępowania w sprawie wniosku o świadczenie wychowawcze i wskazano, że otrzymała ona decyzje kończące postępowanie, od których nie wniosła odwołania. 23 czerwca 2026 r. do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącej z 22 czerwca 2026 r., w którym skarżąca wniosła o odrzucenie wniosku organu o oddalenie skargi bądź jej odrzucenie i uznanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy art. 7, art. 7b, art. 8, art. 12, art. 77 § 1, art. 35 i art. 36 k.p.a., poprzez uznanie, że organ zlekceważył interwencje telefoniczne od 6 czerwca 2022 r. do 19 lipca 2022 r. (na podstawie załączonego bilingu telefonicznego) oraz poświadczył nieprawdę w piśmie z dnia 14 marca 2024 r. twierdząc, że interwencja odbyła się tylko 19 lipca 2022 r. oraz braku zabezpieczeń rozmów telefonicznych pomimo prośby w tym kierunku. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci M. D.1 i M. D. za okres od 01.04.2022 r. do 30.05.2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym mając na uwadze dyspozycję art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że niezasadny jest wniosek organu o odrzucenie skargi. Zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. W rozpatrywanej sprawie M. Z. z zachowaniem ustawowego terminu wniosła skargę do Sądu za pośrednictwem systemu informatycznego organu. Skarga wniesiona w rozważanym trybie nie została opatrzona podpisem strony skarżącej, co uzasadniało jej wezwanie do usunięcia braków formalnych, poprzez podpisanie skargi lub nadesłanie jej podpisanego egzemplarza w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. 14 kwietnia 2026 r. skarżąca nadesłała do Sądu podpisany egzemplarz skargi, co czyni skargę dopuszczalną. W rozpatrywanej sprawie sądowej kontroli M. Z. poddała postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 12 stycznia 2026 r. wydane, na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. . Zgodnie z brzmieniem art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Po myśli art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. W przywołanym wyżej art. 134 k.p.a., ustawodawca posłużył się kategorycznym zwrotem "stwierdza", co oznacza, że na organie odwoławczym ciąży bezwzględny obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania musi być jednoznaczne i mieć pełne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Warunkiem wydania rozważanego postanowienia jest w pierwszej kolejności bezsporne ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, bowiem bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe. Zatem, organ winien dysponować niebudzącym wątpliwości dokumentem zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji przez adresata lub inną osobę. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, prawidłowo ocenionego przez organ orzekający wynika, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została doręczona skarżącej 27 grudnia 2022 r. w formie elektronicznej na profilu na platformie PUE-ZUS, czego dowodem jest dokument UPD - Urzędowego Poświadczenia Doręczenia nr 370226843, załączony do akt administracyjnych. Zgodnie z art. 13a ust. 5 i 6 ustawy, decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego może zostać przesłana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze lub osobie pobierającej świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. W przypadku, o którym mowa w ust. 5, decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wychowawczego uznaje się za doręczone: 1) w momencie ich odbioru przez osobę ubiegającą się o świadczenie wychowawcze lub osobę pobierającą świadczenie wychowawcze na profilu informacyjnym; 2) po upływie 14 dni od dnia umieszczenia decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wychowawczego na profilu informacyjnym - w przypadku ich nieodebrania. W rozpatrywanej sprawie skuteczność doręczenia powyższego rozstrzygnięcia, w tym data jego doręczenia nie zostały zakwestionowane przez skarżącą w toku kontrolowanego postępowania. Zgodnie z pouczeniem, którego treść jest jasna i klarowana, od wspomnianej wyżej decyzji stronie przysługiwało odwołanie do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które powinna złożyć w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Odwołanie powinno zostać wniesione w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym PUE ZUS. Jednocześnie w pouczeniu organ wskazał, że jeżeli strona nie wniesie odwołania, decyzja stanie się ostateczna i nie będzie można od niej złożyć odwołania do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec powyższego 14-dniowy termin do wniesienia odwołania biegł od 28 grudnia 2022 r. do 11 stycznia 2023 r. (środa) i upłynął bezskutecznie. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła odwołanie 12 grudnia 2025 r. (data nadania) zatytułowane pozew, skierowane do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi (data wpływu do Sądu - 16 grudnia 2025 r.), który z kolei 30 grudnia 2025 r. przekazał pismo Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Do organu odwołanie wpłynęło 31 grudnia 2025 r. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że strona wniosła odwołanie od decyzji ze znacznym uchybieniem ustawowego terminu przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. Nie złożyła przy tym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i nie odniosła się w ogóle do przyczyn uchybienia terminu. Zgodnie z art. 57 § 5 pkt 1 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane na adres do doręczeń elektronicznych organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał dowód otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. W tej sprawie skarżąca, wbrew pouczeniu zawartemu w decyzji organu pierwszej instancji, wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi zamiast do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, nie zachowując przy tym 14-dniowego terminu liczonego od dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Zgodnie z art. 13a ust. 7 i 9 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji organu pierwszej instancji jak i aktualnie, osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Pisma, o których mowa w ust. 7, doręczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, składa się, opatrując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym. Z powyższych unormowań jasno wynika, że wyraźną wolą ustawodawcy jest by pisma, do których zalicza się również odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej wnosić do organu wyłącznie w drodze elektronicznej, zaś warunkiem jego złożenia jest opatrzenie pisma stosownym podpisem. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (vide: wyrok z 25 lutego 2025 r., I OSK 1285/23 - Lex nr 3834749) stwierdzić należy, że przepis art. 134 k.p.a. obliguje organ odwoławczy do przeprowadzenia postępowania wstępnego polegającego w szczególności na podjęciu czynności mających na celu ustalenie, czy odwołanie jest dopuszczalne, w tym także czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Wskazuje się przy tym jednoznacznie, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania/zażalenia nie zależy więc od uznania organu odwoławczego, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania/zażalenia nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania i to niezależnie od przyczyny tego uchybienia. Wydanie decyzji merytorycznej pomimo stwierdzonego uchybienia terminu oznaczałoby wydanie takiej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Podsumowując, wniesienie odwołania z uchybieniem terminu, o którym stanowi art. 129 § 2 k.p.a., obligowało organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Podejmując wspomniane rozstrzygnięcie organ drugiej instancji nie naruszył przepisów prawa procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wyłącznie stwierdzenie tego rodzaju uchybień obligowałyby Sąd do jego usunięcia z obrotu prawnego. Niewątpliwie organ zgromadził kompletny materiał dowodowy, który poddał wnikliwej i rzetelnej ocenie, ustalając na jego podstawie niewadliwy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydania zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się na zakończenie rozważań do treści skargi oraz pisma z 22 czerwca 2026 r., które koncentrują się zasadniczo na zarzutach sformułowanych pod adresem decyzji organu pierwszej instancji z 12 grudnia 2022 r. i poprzedzającego jej wydanie postępowania administracyjnego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, wyjaśnić należy, że w rozpatrywanej sprawie z uwagi na przedmiot zaskarżenia, poza zakresem zainteresowania Sądu pozostawała ocena zgodności z prawem decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. . Godzi się w związku z tym wyjaśnić, że rozpatrzenie przez organ drugiej instancji odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznaczałoby bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym ostatecznej decyzji, korzystającej z cech trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów art. 7 k.p.a., art. 7b k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 35 i art. 36 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. Zarzut bezczynności bądź przewlekłego prowadzenia postępowania poprzedzającego wydanie decyzji pierwszoinstancyjnej strona mogła podnieść w skardze do tutejszego Sądu na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zanim organ wydał rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego. Z możliwości tej jednak nie skorzystała. W toku kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, poza zakresem rozważań Sądu pozostawały przyczyny wydania decyzji negatywnej dla strony. Jedocześnie wskazać trzeba, że Sąd administracyjny nie weryfikuje rozmów telefonicznych prowadzonych z Centrum Obsługi Telefonicznej ZUS, a pobyt skarżącej za granicą nie mógł stanowić dla organu przeszkody do wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Godzi się wobec tego podkreślić, że Sąd administracyjny kontroluje wyłącznie działalność organów administracji publicznej i nie może zastępować organów w wypełnianiu ich ustawowych kompetencji. Nie jest w związku z tym możliwe przyznanie stronie świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, jak oczekuje tego skarżąca. Skoro więc żaden z zarzutów skargi nie zasługuje na uwzględnienie i jednocześnie Sąd nie stwierdził uchybień przepisom obowiązującego prawa skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, skargę należało oddalić. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku. dj