II SA/Łd 1024/23

Dnia 27 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant St. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2024 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 28 września 2023 r. nr SKO.4141.310.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 14 lipca 2023 r., znak [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącego R.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 28 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia 14 lipca 2023 r. odmawiającą przyznania R.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – L. K.. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że matka wnioskodawcy - L.K. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] marca 2023 r., znak: [...], zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, spełniony zatem został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Organ odwoławczy podkreślił jednak, że w ocenie organu I instancji wystąpiła okoliczność, która nie pozwoliła na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla R.K. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Mianowicie, niepełnosprawność L.K. nie powstała w terminie określonym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż jak wynika z ww. orzeczenia ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 stycznia 2023 r. Oznacza to, zdaniem organu I instancji, że w analizowanej sprawie ma zastosowanie cytowany wyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uniemożliwia uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką. Z powyższym stanowiskiem Kolegium nie zgodziło się i wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego, pominięcie przez organ I instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia. Pomimo jednak błędnej wykładni ww. przepisu dokonanej przez organ I instancji, w ocenie Kolegium, w sprawie występuje inna negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego przez R.K. świadczenia. W odniesieniu do powyższego organ odwoławczy dodał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma ustalenie, czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Mając na uwadze powyższe Kolegium podkreśliło, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką, żoną M. (żona jest rolnikiem, poza pracą w gospodarstwie rolnym nie pracuje nigdzie zawodowo) i dwójką dzieci w wieku [...] i [...] lat. Matka wnioskodawcy choruje na niedokrwistość makrocytarną z niedoboru wit. B12 i kwasu foliowego, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze zredukowane, przewlekłą niewydolność krążenia, zanik korowo-podkorowy oun umiarkowany, miażdżycę, ma zmiany rumieniowe skóry klatki piersiowej. W roku 2002 przeszła udar mózgu z afazją ruchową częściową. Jak wynika z karty medycznych czynności ratunkowych L.K. z dnia [...] grudnia 2022 r. "wczoraj zasłabnięci dzisiaj osłabiona syn wezwał ZRM". W dniu [...] lutego 2023 r. odbyła się w domu podopiecznej konsultacja psychiatryczna na prośbę [...] R.K. w której wskazano, iż pacjentka dotychczas nie leczyła się psychiatrycznie. W 2000 r. przeszła udar niedokrwienny mózgu. Obecnie ma częściową afazję motoryczną, lekki niedowład prawostronny, tremor k.g.p., niedokrwistość. Wskazano, że pacjentka jest prawidłowo zorientowana w miejscu i czasie, w logicznym kontakcie słownym, nie zdradza objawów psychotycznych, krytycyzm zachowany. Sprawność procesów poznawczych nieznacznie obniżona, odpowiednio do wieku. Nadto Kolegium wskazało, że podczas wysłuchania, które odbyło się w siedzibie Kolegium w dniu 20 września 2023 r. wnioskodawca wskazał, że o ile dobrze pamięta to jego matka w roku 1996 przeszła udar mózgu. Ma również zdiagnozowaną w 2016 r. niedokrwistość, przez co musi co miesiąc mieć podawaną witaminę B12 w zastrzykach. Ma również, jak wskazał "wszystkie schorzenia reumatyczne" - ma przykurcz nóg i ma coś z dłoniami (ma zgrubienia stawów na rękach). Wyjaśnił, że jego matka ma słaby wzrok, praktycznie "nie widzi", jednak nie potrafił wskazać co to za choroba - "chyba jaskra, tak mi się wydaje". Wskazał ponadto, że jego matka przyjmuje tabletki na serce oraz leki moczopędne i przeczyszczające. Ponadto wskazał, że jego matka ma na skórze duże czarne znamiona (na piersiach), które lekarz oglądał "ale nie były one diagnozowane więc nie wiem co to jest i nie jest to leczone". Matka wnioskodawcy leczy się u lekarza domowego - ostatnia wizyta była 3-4 tygodnie temu. Wizyty są raz w miesiącu, są to wizyty domowe. Raz w miesiącu do matki wnioskodawcy przychodzi pielęgniarka robić zastrzyk z witaminy B12. U lekarzy innych specjalizacji, jak wskazał wnioskodawca, jego matka się nie leczy. Kolegium wskazało także, że jak wyjaśnił wnioskodawca podczas wysłuchania, które odbyło się w siedzibie Kolegium w dniu 20 września 2023 r., jego matka od grudnia 2022 r. praktycznie cały dzień leży w łóżku. Nie potrafił wskazać, jaka choroba powoduje to, że jest osobą leżącą, wyjaśnił, że "chyba ze starości, bo ma [...] lata". Ma również "trochę opuchnięte stopy, ale to chyba z tego powodu że leży". L.K. jest osobą komunikatywną, ale niewyraźnie mówi. Trzeba ją nakarmić "bo bolą ją dłonie". Leki zażywa sama, ale trzeba jej przytrzymać kubek z piciem. Wnioskodawca myje matkę sadzając ją na łóżku. Podopieczną myje syn, gdyż ta nie wyraża zgody żeby myła ją żona wnioskodawcy. Wnioskodawca wyjaśnił, iż jego opieka nad matką wygląda tak, że około godziny 5:00-6:00 rano zmienia jej pampersa, podaje leki i śniadanie. Matka wnioskodawcy wolno je więc przeważnie po 8:00 kończy śniadanie. Następnie wnioskodawca poprawia matce pościel, a jak jest mokre prześcieradło to je przebiera. Jak matka go poprosi to podaje jej pić, przynosi jej owoce do zjedzenia. Później szykuje obiad, gdyż żona pracuje w gospodarstwie rolnym. Około 12:00 matka wnioskodawcy zjada pierwsze danie, a około 14:00 drugie. Przy posiłkach wnioskodawca musi matce pomagać. Matka wnioskodawcy nie jest na specjalnej diecie więc zjada obiady ugotowane przez [...] dla całej rodziny. Po godzinie 14:00 wnioskodawca zmienia matce pampersa i masuje ją. Lekarz zalecił oklepywanie żeby zapobiec odleżynom. Około godziny 16:00 podciąga matkę wyżej na łóżku, żeby mogła oglądać telewizję. Po południu wnioskodawca robi również pranie - jak wskazał "piorę podomki w których chodzi po domu - prostuję w których jest bo nie chodzi". Jak matka wnioskodawcy poprosi coś do picia to wnioskodawca jej to picie podaje, a jeśli jest potrzeba to zmienia pieluchę i przebiera matkę. O 18:00 wnioskodawca zaczyna szykować kolację, którą podaje matce około 19:00. Następnie ją przebiera i jak jest taka potrzeba to poprawia pościel na łóżku. O 21:30 zmienia jej pampersa. W nocy czasami około godziny 1:00-2:00 matka wnioskodawcy woła pić lub woła żeby jej poprawić kołdrę/koc, gdyż sama sobie nie potrafi poprawić. Matka wnioskodawcy ma problemy z przewracaniem się z boku na bok. Leki moczopędne podopieczna przyjmuje dwa razy dziennie - rano i po południu. Obecnie jest przeziębiona więc syn podaje jej również leki na przeziębienie. Matka wnioskodawcy raz dziennie przyjmuje również leki na bóle reumatyczne, nadciśnienie, serce i leki rozkurczowe. Doraźnie przyjmuje również lek przeczyszczający. Wnioskodawca smaruje również mamę maścią na odparzenia (pod pachami, na brzuchu i w pachwinach). Poza wnioskodawcą podopieczna miała jeszcze jedno dziecko - [...], który zmarł. Od 2016 r. jest wdową. Wnioskodawcy nikt nie pomaga w opiece nad matką, gdyż nie życzy ona sobie żeby żona wnioskodawcy ją przebierała. Żona wnioskodawcy jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,03 ha fizycznego/2,8385 ha przeliczeniowego. Gospodarstwo znajduję się w G. koło B.-około 8-10 km od W.. W gospodarstwie nie ma inwentarza żywego. Około hektara ziemi jest oddana w dzierżawę. Na pozostałej części są sadzone warzywa, a pozostałe pole jest obsiewane. Żona wnioskodawcy pobiera dopłaty z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca pracował do 2020 r. w Urzędzie Miasta w S. na ½ etatu i w Przedsiębiorstwie [...] na ½ etatu. Po zakończeniu pracy w Urzędzie Miasta w S. pracował jedynie na ½ etatu w Przedsiębiorstwie [...] -zwolnił się z pracy [...] lipca 2021 r. za porozumieniem stron. Pracował tam jako inkasent. Po tym czasie pracował jedynie dorywczo przy pracach polowych u innych rolników oraz w gospodarstwie żony. Jak wskazał, gdy jego matka "zaniemogła" to już nie mógł pracować przy pracach polowych. Zdaniem Kolegium, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia/rezygnacją z prac dorywczych w przy pracach polowych u innych rolników oraz w gospodarstwie żony, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Do powyższych konkluzji Kolegium doszło dokonując oceny jego oświadczeń co do zakresu opieki nad matką składanych w toku postępowania przez pryzmat całości materiału dowodowego sprawy. W ocenie Kolegium, materiał dowodowy sprawy nie pozwala dać wiary zapewnieniom wnioskodawcy, że jego matka od grudnia 2022 r. jest osobą leżącą, przez co wymaga całodobowej opieki. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że niepełnosprawność L.K. (zdaniem lekarzy orzeczników) datuje się od 25 stycznia 2023 r. Lekarze orzecznicy w trakcie posiedzenia w dniu [...] marca 2023 r., jako symbol przyczyny niepełnosprawności, wskazali jedynie 02-P (choroby psychiczne), a nie dodatkowo 05-R (upośledzenie narządu ruchu). Brak wskazania w orzeczeniu [...] marca 2023 r. symbolu niepełnosprawności 05-R, do którego zalicza się m.in. choroby zwyrodnieniowe stawów powoduje konieczność przyjęcia, iż wskazywany przez odwołującego reumatyzm, który rzekomo powoduje u matki przykurcz nóg, nie może być uznany za aż tak nasilony, aby można było przyjąć iż z tego powodu podopieczna jest osobą leżącą, wymagającą całodobowej opieki, tym bardziej, iż to, że podopieczna choruje na chorobę reumatyczną nie wynika z dokumentacji medycznej matki skarżącego. Zdaniem organu II instancji, należy odróżnić osobę leżącą, tj. osobę która z uwagi na schorzenia w obrębie narządu ruchu (które uzasadniają zakwalifikowanie danej osoby do osób niepełnosprawnych z uwagi na stan narządu ruchu) nie są w stanie samodzielnie poruszać się bez udziału osób trzecich, przez co wymagają zwiększonej opieki osób trzecich, od osób, których stan zdrowia ulega okresowemu pogorszeniu, przez co jedynie część doby spędzają w pozycji leżącej. Tym bardziej, iż tak samo ocenili stan zdrowia matki skarżącego lekarze orzecznicy podczas komisji lekarskiej, która miała miejsce w dniu [...] marca 2023 r., którzy dysponowali pełną dokumentacją lekarską badanej i nie wskazali jako symbol przyczyny niepełnosprawności upośledzenia narządu ruchu o symbolu 05-R. Co więcej nawet sam wnioskodawca nie potrafił wskazać, z jakiego powodu jego matka jest osobą "leżącą" - jak się wyraził "chyba ze starości, bo ma [...] lata". W odniesieniu do powyższego Kolegium dodało, że także brak wskazania w orzeczeniu, jako symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N - choroby neurologiczne, nie pozwala przyjąć, że przebyty w 2002 r. udar mózgu i związana z nim afazja ruchowa częściowa oraz niedowład prawostronny (jak wynika z dokumentacji lekarskiej z 2023 r. o stopniu nasilenia lekkim) powoduje u matki skarżącego w chwili obecnej zaburzenia w funkcjonowaniu jej organizmu o takim nasileniu, uzasadniające twierdzenie, iż z tego powodu podopieczna wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób. Zdaniem Kolegium, również choroba, która była podstawą zaliczenia matki skarżącego do stopnia niepełnosprawności znacznego (02-P) nie powoduje u niej zaburzeń funkcji organizmu oraz ograniczeń w wykonywaniu czynności życiowych, uzasadniających przyjęcie, iż powodują one konieczność rezygnacji przez skarżącego z dalszego zarobkowania w celu sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie organ II instancji wskazał, że zarówno podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, tj. w dniu 5 kwietnia 2023 r., jak również podczas wysłuchania strony, które odbyło się w siedzibie Kolegium w dniu 20 września 2023 r., wnioskodawca wśród chorób matki nie wskazał żadnej choroby psychicznej, na którą jego matka choruje. Chorób takich nie wskazał także w składanych w trakcie postępowania oświadczeniach z dnia 5 kwietnia 2023 r. i 29 czerwca 2023 r., jak również nie wynikają one ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej podopiecznej. Co więcej z karty konsultacji psychiatrycznej przeprowadzonej w dniu [...] lutego 2023 r. na prośbę R.K. wynika, że matka skarżącego dotychczas nie leczyła się psychiatrycznie oraz, że jest ona prawidłowo zorientowana w miejscu i czasie, w logicznym kontakcie słownym, nie zdradza objawów psychotycznych, ma krytycyzm zachowany, sprawność procesów poznawczych jest nieznacznie obniżona, odpowiednio do wieku. Obecnie matka skarżącego nie leczy się psychiatrycznie, gdyż ten podczas wysłuchania wskazał, iż matka leczy się jedynie u lekarza domowego. Z tego powodu – jak oceniło Kolegium - zakres ewentualnych czynności, jakie mogą być konieczne do wykonania przy matce wnioskodawcy, a które wynikają z ograniczeń w jej funkcjonowaniu wywołanych jej niepełnosprawnością, nie wymagają całodobowej, bądź nawet wielogodzinnej w ciągu dnia obecności wnioskodawczy (ewentualna pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pomoc przy spożyciu posiłków). Niektóre z tych czynności nie odbywają się codziennie (wizyty lekarskie). Niepełnosprawna bez wątpienia wymaga pomocy osoby drugiej, jednakże pomoc ta, w ocenie organu odwoławczego, nie jest na tyle intensywna, że koliduje z wykonywaniem pracy zawodowej. Kolegium wyjaśniło przy tym, że część czynności wymienionych przez skarżącego, takich jak przygotowywanie posiłków (dla całej rodziny, gdyż matka skarżącego nie jest na specjalnej diecie), czy też pranie sprowadzają się do wykonywania czynności dnia codziennego jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują lub prowadzą gospodarstwo rolne. Wykonywanie wskazanych czynności nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej, czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Takie czynności nie są związane stricte z opieką nad osobą niepełnosprawną. Kolegium stwierdziło zatem, że pomimo posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości dalszego zarobkowania (dalszej pracy na ½ etatu, dalszej dorywczej pracy przy pracach polowych u innych rolników, czy też w gospodarstwie rolnym żony) przez R.K., gdyż stan zdrowia matki wywołany niepełnosprawnością nie wymaga jego całodobowej lub chociażby wielogodzinnej obecności przy niepełnosprawnej matce. W dalszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że okoliczność, iż syn pomaga matce w codziennym funkcjonowaniu (pomaga przy utrzymaniu higieny osobistej, pomaga przy spożywaniu posiłków) nie spełnia wymagania z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium podniosło, że należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja osoby niepełnosprawnej i godne funkcjonowanie. Nie spełnia tego warunku nawet codzienna pomoc, ale nie opieka. Kolegium, nie zakwestionowało osobistego zaangażowania wnioskodawcy w pomoc matce przy funkcjonowaniu w życiu codziennym, nie jest to jednak pomoc i opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącego. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, uzasadnione jest stwierdzenie braku bezpośredniego związku między koniecznością opieki nad matką a tym, że skarżący zrezygnował w 2021 r. z pracy na ½ etatu, a dalszym okresie z prac dorywczych przy pracach polowych u innych rolników, czy też pomocy żonie przy pracach polowych w jej gospodarstwie rolnym. Nie można uznać, jak stwierdził organ odwoławczy, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącemu zarobkowanie. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R. K., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: a) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznaniu wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S., że niepełnosprawna matka skarżącego pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki [...], 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną nad niepełnosprawną matką opieką. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przeprowadzenie rozprawy, zasądzenie zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw na rzec skarżącego. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że L.K. mieszka wraz z synem R. K. i jego rodziną. Kobieta jest po udarze mózgu, leczy się na nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążeniową, afazję ruchową, miażdżycę ruchową. Jest ona osobą leżącą, wymagającą pampersowania. Matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, a opiekę nad nią sprawuje jej syn. Skarżący opiekuje się matką codziennie, poprzez przygotowanie i podanie jedzenia, mycie, zmianę pampersów, przebieranie, ubieranie, podawanie leków, pranie, sprzątanie, pielęgnacja, opieka w nocy. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, bezpodstawnie Kolegium przyjęło, że stan zdrowia L.K. nie wymaga, aby sprawowana była nad nią stała i długotrwała opieka. Ponadto pełnomocnik skarżącego dodał, że organ odwoławczy nie uwzględnił ciągu czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które są wykonywane regularnie przez skarżącego wobec matki, a które wynikają ze specyfiki jej dolegliwości zdrowotnych. Niepełnosprawność L.K. wymaga stałej obecności opiekuna i jego kontroli przy podawaniu leków, posiłku, monitorowania bieżącego stanu i samopoczucia. W ocenie pełnomocnika skarżącego, Kolegium nie wzięło pod uwagę konsekwencji, jakie mogłyby mieć miejsce w związku z pozostaniem niepełnosprawnej samej przez kilka godzin. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego, że matka skarżącego jako osoba leżąca musi być kilka razy na dzień obracana na łóżku, by zapobiec powstawaniu odleżyn, nie może sama spożyć posiłku, wymaga zmiany pampersów, a w związku z tym, że nie wychodzi z domu, także obecności osoby bliskiej, rozmowy. W związku ze stanem zdrowia L.K., udzielenie jej wsparcia może stać się konieczne o każdej porze dnia czy nocy. Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że zupełnie bezzasadnie Kolegium wykluczyło z zakresu czynności opiekuńczych takie, które są związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie. Czynności te są bowiem konieczne, aby zapewnić osobie ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, a którym niepełnosprawna nie może sprostać samodzielnie. W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, organ dopuścił się bowiem naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 zm. poz. 658) dalej jako: u.ś.r. Art. 17 ust.1. u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pierwszej kolejności należało wyjaśnić, że Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie ma wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Orzeczenie to przesądza, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została przez Trybunał ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W świetle przywołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (wyrok WSA w Lublinie z 14 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 939/23; dostępny na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). W rezultacie, w tym zakresie decyzja organu I instancji jest wadliwa. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżący, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nadto nie budzi wątpliwości, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, potwierdzającym jej niezdolność do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki sformułowany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kwestią sporną pozostaje natomiast występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia. Dla dokonania oceny, czy w konkretnym przypadku występuje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki organ powinien w pierwszej kolejności ustalić w toku postępowania wyjaśniającego rodzaj i ilość faktycznie wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego czynności opiekuńczych nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a następnie rozważyć czy uniemożliwiają one wnioskodawcy podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (zatrudnienia). Ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane z poszanowaniem podstawowych reguł procedury administracyjnej, z których wynika przede wszystkim obowiązek działania przez organy administracji publicznej na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Organ winien zatem w toku postępowania z urzędu lub na wniosek stron podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Jego obowiązkiem jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona winna zostać dokonana w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Tymczasem zebrany w kontrolowanej sprawie materiał dowodowy, na podstawie którego organ odwoławczy wywiódł wniosek o braku bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad matką, jest w ocenie Sądu niewystarczający. Na podkreślenie zasługuje, że organ I instancji, jakim w niniejszej sprawie jest Burmistrz W., ani też organ II instancji nie posiadają wiedzy specjalistycznej pozwalającej im na samodzielną ocenę dokumentacji medycznej i wskazywanych tam jednostek chorobowych, prowadzącą do własnych ustaleń organu odnośnie stanu zdrowia matki skarżącego i jej możliwości psychofizycznych. W orzecznictwie wskazuje się, że rolą organu w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, albowiem w tej kwestii wiążąco wypowiedział się właściwy organ w orzeczeniu o niepełnosprawności (wyrok WSA w Gdańsku z 24 stycznia 2024 r., II SA/Gd 600/23, CBOSA). Ustalanie związku przyczynowo-skutkowego nie może prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ. Skarżący złożył do akt postępowania administracyjnego dokument zatytułowany "Konsultacja psychiatryczna" obejmujący oświadczenie lekarza specjalisty psychiatrii z dnia [...] lutego 2023 r., zgodnie z którym L. K. od upadku kilka tygodni wcześniej nie porusza się samodzielnie, jest niezdolna do pionizacji ciała ze względu na dolegliwości bólowe, niezdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga całkowitej opieki innych osób. Tymczasem dokonana przez organ odwoławczy ocena dokumentacji medycznej prowadzi do podważenia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2023 r., w którym Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. postanowił zaliczyć L.K. do stopnia niepełnosprawności znacznego ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2023 r., symbol przyczyny niepełnosprawności – [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zauważa, że symbol ten oznacza choroby psychiczne, w tym m.in. osoby z zaburzeniami psychotycznymi, zaburzeniami nastroju, utrwalonymi zaburzeniami lękowymi o znacznym stopniu nasilenia czy zespołami otępiennymi, wywodzi natomiast, że choroba, która była podstawą do zaliczenia matki skarżącego do stopnia niepełnosprawności znacznego nie powoduje u niej zaburzeń funkcji organizmu oraz ograniczeń w wykonywaniu czynności życiowych, powodujących konieczność rezygnacji przez skarżącego z podejmowani zatrudnienia. W ocenie Sądu ustalenia organu odnośnie stanu zdrowia i możliwości psychofizycznych L.K., poczynione w przeważającej mierze na podstawie dokonanej przez organ własnej analizy dokumentacji medycznej, nie mogą zostać uznane za miarodajne. Ustalenia te posłużyły za podstawę odmowy wiarygodności wyjaśnieniom skarżącego co do tego, że matka – L.K., jest osobą leżącą, wymaga pampersowania, stałej gotowości do niesienia pomocy. W tym miejscu wypada przypomnieć, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Wyklucza to sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, co nie oznacza jednak konieczności opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA). Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA). Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy (wyrok WSA w Gdańsku z 22 listopada 2023 r., II SA/Gd 531/23, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że intensywność czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad niepełnosprawnym musi być na tyle duża, że uniemożliwia wykonywanie zajęcia zarobkowego. Do opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym zaliczyć należy te czynności, które wynikają z całkowitej zależności osoby od otoczenia, przy czym nie ogranicza się ich do podstawowych czynności życia codziennego. Udzielanie pomocy polega na wsparciu w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przy ocenie możliwości "samodzielnej egzystencji" należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (leczenie czy rehabilitację) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem w środowisku. Ponadto ugruntowany jest pogląd judykatury co do tego, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Sam fakt, że podopieczny jest w stanie wykonywać pewne proste czynności samodzielnie, spożywać posiłki czy poruszać się, nie może przesądzać, że zakres świadczonej opieki nie wymaga od opiekuna rezygnacji z pracy czy nie usprawiedliwia jej niepodejmowania. Podsumowując - dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb. Decydujące znaczenie mają zatem potrzeby podopiecznego wynikające z jego stanu zdrowia, które determinują zakres niezbędnych czynności, w tym czynności o charakterze pomocowym oraz z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, o ile są to czynności, których wykonywanie przez wnioskodawcę jest skutkiem niepełnosprawności podopiecznego. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby niepełnosprawnej, może wskazywać na to, czy sprawowanie opieki i rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie przez wnioskodawcę pozostają z sobą w związku (wyrok NSA z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, CBOSA). Innymi słowy – wszelkie czynności opiekuńcze, nawet jeżeli są rzeczywiście wykonywane, nie mogą zostać uznane za przyczynę rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., jeżeli nie wynikają z rzeczywistych potrzeb osoby niepełnosprawnej. W kontrolowanej sprawie istotą sporu jest kwestia ustalenia jaki zakres opieki jest konieczny ze względu na stan zdrowia Pani L.K., przy czym organ odwoławczy w tym zakresie nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącego. Organ przeprowadził z urzędu wysłuchanie skarżącego w dniu 20 września 2023 r., podczas którego skarżący wskazał m.in., że matka praktycznie cały dzień leży w łóżku, trzeba ją karmić, przytrzymywać kubek z piciem, skarżący myję matkę, wymienia jej pampersy, masuje, przebiera, przewraca z boku na bok, żeby zapobiec odleżynom. Wyjaśnienia te pokrywają się z treścią oświadczenia o sposobie sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, złożonego przez skarżącego w dniu 29 czerwca 2023 r., w toku postępowania przed organem I instancji. Skarżący wskazał wówczas, że jego matka jest osobą leżącą, pampersowaną, nie porusza się samodzielnie, potrzebuje pomocy przy myciu, jedzeniu, braniu leków, siadaniu i kładzeniu. Oświadczenie o analogicznej treści złożył skarżący w kwestionariuszu wywiadu w dniu 5 kwietnia 2023 r. Natomiast ustalenia pracownika socjalnego z dnia 5 kwietnia 2023 r. dokonane w wyniku wywiadu, o którym mowa w art. 23 ust. 4e u.ś.r., odnośnie zakresu opieki koniecznej ze względu na stan zdrowia L.K., ograniczają się do stwierdzenia, że jest ona osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki. W związku z powyższym, w ocenie Sądu materiał dowodowy zebrany w sprawie przez organ pierwszej instancji nie może zostać uznany za kompletny i pozwalający na wszechstronną ocenę stanu faktycznego. W zakresie w jakim dotyczy sprawowanej opieki i pomocy dla Pani L.K., niezbędnych czynności opiekuńczych, opiera się on bowiem wyłącznie na oświadczeniach składanych przez skarżącego przed organami obu instancji. Należy zauważyć, że treść tych oświadczeń jest spójna i nie zawiera sprzeczności. Jednakże ustalenia pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia 5 kwietnia 2023 r. ograniczają się natomiast do ogólnikowego stwierdzenia o charakterze ocennym, które nie może zostać uznane za wystarczające do podjęcia na jego podstawie ustaleń co do faktów. Wobec wątpliwości organu odwoławczego co do rzeczywistego zakresu sprawowanej opieki koniecznej ze względu na stan zdrowia Pani L.K., organ ten nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przesłanki wydania decyzji kasacyjnej zachodzą wówczas, gdy organ odwoławczy ma wątpliwości co do stanu faktycznego i stwierdza potrzebę przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części. W niniejszej sprawie, wobec braku wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia przez organ I instancji zakresu koniecznej opieki, niezbędnym stało się uzupełnienie materiału dowodowego co do okoliczności mającej istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W świetle bowiem art. 17 ust. u.ś.r. przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę sprawującą tę opiekę. Do okoliczności istotnych (o czym mowa powyżej) należy zatem zakres opieki, czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, konieczność pozostawania w stanie gotowości do niesienia pomocy, zakres koniecznych czynności co do których osoba niepełnosprawna wymaga pomocy, niezbędnych do codziennego funkcjonowania. W ocenie Sądu niezbędne jest zatem uzupełnienie materiału dowodowego w powyższym zakresie. W szczególności wskazać należy na ponowne przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, podczas którego istnieje możliwość odebrania oświadczeń od pani L.K., która (co nie jest kwestionowane) pozostaje w logicznym kontakcie słownym. Powyższe wskazuje, że w kontrolowanej sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a także art. 138 § 2 w odniesieniu do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Zaniedbanie organu administracji państwowej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego jest wadą postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania. Dopiero na podstawie pełnego materiału dowodowego, po jego wszechstronnym rozważeniu zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów możliwe będzie ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie subsumpcji pod normę prawną, derywowaną z należycie zinterpretowanego przepisu prawa materialnego. W sprawie zachodzi więc konieczność eliminacji z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej. Organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokonają w szczególności ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, koniecznej ze względu na jej rzeczywiste potrzeby jako osoby niepełnosprawnej. W konsekwencji Sąd w punkcie 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd postanowił w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.