II SA/Kr 90/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. H. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi M. H., T. H., C. H., P. H., P. H., Z. B., M. L., J. L., R. L., A. M., J. ., H. P., R. R., R. R., E. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia 30 listopada 2016r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania p o s t a n a w i a I. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w [...].

W dniu 29 maja 2017r. skarżąca M. H. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 30 listopada 2016r. wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania. Strona skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo niskie dochody, a co za tym idzie - brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia adwokata. Skarżąca wskazuje, iż jest osobą samotną, ubogą, inwalidką I grupy poruszającą się o kulach, utrzymującą się jedynie z emerytury w kwocie 2404 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek strony skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Jest osobą starszą, po przebytych trzech poważnych operacjach, inwalidka I grupy mającą problemy z samodzielnym poruszaniem się. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2404 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca posiada dom w 1/3 części o pow. 100 m2 ( 2 pokoje oraz łazienka o pow. ok. 40 m2 ). Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia braków przedstawia oświadczenie, iż gospodarstwo prowadzi sama, nie korzysta z opieki społecznej, przestawia zaświadczenie o stanie zdrowia, rachunki za gaz, prąd, odpady komunalne. Łącznie jest to kwota ok. 270 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca nie wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie 2 404 zł, wykazane i udokumentowane koszty utrzymania w kwocie łącznej 270 zł, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie, szczególnie, iż dotychczas wymagane koszty uiściła i należny od skargi wpis został w terminie zapłacony. Korelacja dochodów do wydatków tj. 2404 zł do udokumentowanych wydatków 270 zł pozwala – zdaniem orzekającego , na zaoszczędzenie środków na ew. przyszłe koszty. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia ewentualnych przyszłych kosztów sądowych nie uznano za uzasadnione. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawczyni posiada bowiem niski dochód i w kontekście wydatków na leki i utrzymanie, zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. Z uwagi na samotność wnioskodawczyni, brak majątku, z którego skarżąca mogłaby czerpać pożytki, a nie służącego zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych, wreszcie brak oszczędności , inwalidztwo I grupy i konieczność poruszania się o kulach, stan zdrowia po przebytych trzech operacjach, starszy wiek - zdaniem orzekającego – wygenerowanie kwoty dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru przerasta możliwości finansowe strony. Sytuacja rodzinna wnioskodawczyni oraz dochody osiągane przez nią z tytułu emerytury są na tyle niskie, iż przy równoczesnym uiszczeniu kosztów utrzymania i leczenia, nie jest w stanie poczynić aż tak dużych oszczędności. W obecnej sytuacji nie jest ona zatem w stanie, zdaniem orzekającego, pokryć kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Nie ma też znaczenia dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie pełnomocnika fakt, iż strona nie posiada wykształcenia prawniczego i jej zdaniem nie jest w stanie bronić swego interesu przed sądem. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie dla niej adwokata z uwagi również na wolnorynkowe ceny usług profesjonalistów, które skarżąca musiałaby ponieść w odniesieniu do jej dochodów - należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 )