II SA/Kr 693/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik – Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi J. E. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 marca 2026 r. znak: WS-VI.7534.3.6.2026.KP w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.

II SA/Kr 693/26 UZASADNIENIE Starosta Krakowski decyzją z 18 listopada 2025 r., znak: GN-II.6821.1.21.2022.KH, wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "kpa") w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., dalej: "ugn"), umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K.: 1) w granicach części parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. wskazując przy tym, że parceli tej nie wywłaszczono, natomiast Skarb Państwa nabył ją w drodze zasiedzenia (postanowienie Sądu Powiatowego dla m. K. w K. z 6 maja 1957 r., sygn. akt [...] 2) w granicach części parcel l. kat. [...] i l. kat [...] b.gm. kat. P. – wskazując przy tym, że choć parcele te wywłaszczono jako własność A. E., L. E. i W. E., to żądający zwrotu J. E. (dalej: "skarżący) poinformował, że nie doszło do stwierdzenia nabycia spadku po jego ojcu J. E. (synu W. E.). Wojewoda Małopolski decyzją z 17 marca 2026 r., znak: WS-VI.7534.3.6.2026.KP, wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W skardze do Sądu skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając przy tym naruszenie: 1) art. 28 kpa w zw. z art. 136 ust. 3 ugn przez przyjęcie, że wykazanie interesu (następstwa) prawnego wymaga przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, które ma jedynie deklaratoryjny charakter, podczas gdy można to zrobić innymi dokumentami (akt zgonu dziadka skarżącego, akt zgonu ojca skarżącego, akt urodzenia skarżącego); 2) art. 7 kpa przez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego; 3) art. 77 § 1 kpa przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie dowodów; 4) art. 80 kpa przez dowolną ocenę dowodów i pominięcie możliwości ustalenia następstwa prawnego na podstawie dokumentów stanu cywilnego; 5) art. 8 kpa przez nadmiernie formalistyczne podejście; 6) art. 9 kpa przez nienależyte poinformowanie o wymaganiach dotyczących sposobu wykazania interesu prawnego; 7) art. 64 § 2 kpa przez niewezwanie do uzupełnienia braków w zakresie wykazania następstwa prawnego; 8) art. 8 kpa i art. 2 Konstytucji RP przez uzależnienie rozpatrzenia sprawy od jednego formalnego dowodu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2024.1267 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy). Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ( wyrok NSA W-wa z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232). Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 399 z późn. zm., dalej "u.g.n."), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wskazać zatem należy, że instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest instytucją prawną, mającą na celu umożliwienie byłemu jej właścicielowi lub jego spadkobiercom odzyskanie nieruchomości, która została wprawdzie wywłaszczona na cel publiczny, ale z różnych powodów stała się następnie zbędna na ten cel. Jak wynika przy tym z treści art. 136 ust. 3 u.g.n, wniosek o zwrot nieruchomości, mający swoje oparcie w przepisach u.g.n., może odnosić się: do nieruchomości wywłaszczonych, to jest tych, o których mowa w rozdziale 6 działu III tej ustawy, jak i nieruchomości wymienionych enumeratywnie w art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n., czyli tych nieruchomości, które zostały przejęte lub nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustaw obowiązujących w minionym okresie, a do których przepisy zawarte w rozdziale 6 działu III omawianej ustawy stosuje się odpowiednio (zob. np. wyrok NSA z 22 października 2025 r., I OSK 2172/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości, które zostały wywłaszczone w podanym wyżej rozumieniu. W świetle przywołanych przepisów u.g.n. fakt wywłaszczenia nieruchomości jest okolicznością, która warunkuje dopuszczalność prowadzenia postępowania zwrotowego. A contrario, stwierdzenie, że dana nieruchomość nie została objęta wywłaszczeniem, nie przysługuje jej status "nieruchomości wywłaszczonej" oznacza, że postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bezprzedmiotowe. W takiej bowiem sytuacji nie istnieje sprawa administracyjna (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2023 r. I OSK 1283/20). Taka sytuacja zachodzi w kontrolowanej sprawie, w której działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. w granicach części parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. nie była objęta wywłaszczeniem, natomiast Skarb Państwa nabył ją w drodze zasiedzenia (postanowienie Sądu Powiatowego dla m. K. w K. z 6 maja 1957 r., sygn. akt [...]). Dlatego też jako niezasadny należało ocenić zarzut skargi naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. Okoliczności tej skarżący w skardze nie kwestionuje. Skarga skupia się na tym, że fakt bycia "spadkobiercą" nie musi zostać wykazany postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, ale wystarczające byłoby przyjęcie przez organ faktu bycia spadkobiercą na podstawie aktów stanu cywilnego. W pierwszej kolejności wskazać zatem należy, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 zd. 1, przysługuje wyłącznie poprzednim właścicielom nieruchomości lub ich spadkobiercom. W szczególności przepis ten nie używa innych sformułowań np. "następca prawny", ale wyraźnie wskazuje "byłych właścicieli i ich spadkobierców" jako jedynych uprawnionych do złożenia wniosku. Zgodnie z art. 1027 Kodeksu Cywilnego, względem podmiotów trzecich, które nie roszczą sobie prawa do spadku z tytułu dziedziczenia (w tym względem stron postępowania administracyjnego i organów prowadzących to postępowanie), spadkobierca może udowodnić swe prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Powyższa zasada wyłącznej mocy dowodowej postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia w zakresie wykazywania statusu spadkobiercy ma znaczenie ogólnosystemowe i odnosi się także do spraw rozstrzyganych na drodze postępowania administracyjnego. Nie jest zatem prawnie dopuszczalne, aby organ dokonywał istotnych ustaleń w zakresie podmiotów legitymowanych do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie jakichkolwiek innych dokumentów niż wyżej wymienione. Z całą pewnością nie jest to nadmierny formalizm – co zarzuca organowi profesjonalny pełnomocnik, podobnie jak przestrzeganie przez organ przepisów prawa nie narusza Konstytucji. Nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia art. 64 § 2 kpa przez niewezwanie do uzupełnienia braków w zakresie wykazania następstwa prawnego. W aktach sprawy znajduje się pismo Starostwa Powiatowego w K. z dnia 2 czerwca 2022 r. skierowane między innymi do skarżącego, z którego wynika, że jednocześnie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych nieruchomości (z maja 2020 r.) złożony został równoczesny wniosek o zawieszenie postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt. 4 Kpa z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym dla K. w K., postępowaniem spadkowym po zmarłym "ojcu Wnioskodawcy". To zaś oznacza, że skarżący miał rozeznanie co do tego, że dla skutecznego zgłoszenia roszczenia o zwrot musi wykazać się odpowiednimi dokumentami. Skoro przez kilka lat tj. do dnia wydania zaskarżonej decyzji postępowanie to nie zakończyło się i skarżący nie przedłożył postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, to można domniemywać że spadkobranie po "zmarłym ojcu wnioskodawcy" nie jest aż tak oczywiste jak próbuje to wykazać w skardze pełnomocnik, a najwyraźniej przedłożenie trzech aktów stanu cywilnego nie kończy sprawy. Wobec powyższego umorzenie postępowania w zakresie żądania zwrotu działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. P. m. K. w granicach części parcel l. kat. [...] i l. kat [...] b.gm. kat. P. – jest prawidłowe. Zgodnie z art. 105 § 1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu – organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Przedmiot postępowania zostaje określony w żądaniu strony wszczęcia postępowania oraz w zawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 61 § 1 i 3 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracji publicznej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - zarówno pozytywne, jak i negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Zwrot "z jakiejkolwiek przyczyny" oznacza "każdą przyczynę powodującą brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej". Stwarza to podstawę do wyróżnienia podmiotowych i przedmiotowych przyczyn bezprzedmiotowości postępowania. Do przyczyn podmiotowych zaliczyć należy brak interesu prawnego po stronie podmiotu domagającego się wydania decyzji, o ile organ stwierdzi to już po wszczęciu postępowania. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wobec powyższego skarga jako bezzasadna została oddalona na zasadzie art. 151 p.p.s.a