II SA/Kr 667/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i P. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2018r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżących w ˝ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

W dniu 28 czerwca 2018r. skarżący złożyli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję SKO w N. S. z dnia 7 marca 2018r. Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na bardzo niskie dochody , znaczne wydatki na utrzymanie, brak oszczędności. Wskazują, iż mają kredyt hipoteczny oraz konsumencki, a także obciążeni są kosztownym leczeniem bezpłodności skarżącej. Ponoszą koszty utrzymania siebie , swoich rodziców, z którymi jednakże nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a jedynie im pomagają i opiekują się nimi z uwagi na ich podeszły wiek i stan zdrowia. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe . Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za pracę obydwojga skarżących w łącznej kwocie [...]zł . Otrzymują także dopłaty unijne do gospodarstwa. Skarżący wykazują koszty utrzymania na łączną kwotę [...]zł, w czego skład wchodzą koszty rat kredytu, prąd, gaz , telefon, leki, jedzenie. Do tego wskazują na roczne koszty podatku czy ubezpieczenia domu, paliwa. Dodają , iż mają obciążenia kredytowe. W uzupełnieniu wniosku skarżący dodają , iż z tytułu gospodarstwa rolnego nie czerpią korzyści, pobierają jedynie dopłaty unijne. Rodzice przepisali im gospodarstwo w zamian za dożywotnią opiekę. Przedstawiają szereg faktur, rachunków za media, ksera recept. Z oświadczeń skarżących znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom o pow. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 3,78 ha. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Podają natomiast, iż są właścicielami samochodu osobowego S. L. z 2006r. o wartości [...] zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu, należnego na obecnym etapie postępowania w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu przy wykazanych obciążeniach budżetu. W ocenie orzekającego, skarżący wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość własnych dochodów w łącznej kwocie [...]zł - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i udokumentowanych wydatków na utrzymanie, deklarowanego braku oszczędności, zadłużenia kredytowego, kosztownego leczenia - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie stron od tegoż wpisu sądowego w częsci. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżących - uiszczenie wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych przez nich danych i oświadczeń, a także stanu majątkowego - do takich osób, którym przysługiwałoby prawo pomocy w pełnym zakresie obecnie jednak nie należą. Nie widzi się zatem podstaw do całkowitego zwolnienia skarżących od kosztów sądowych. Rodzina bowiem stałe źródła dochodu z trzech niezależnych źródeł. Obydwoje skarżący pracują. Rodzina posiada majątek. Posiada dom jednorodzinny oraz nieruchomość rolną, z której może czerpać pożytki. Majątek ten zawsze jego właścicielowi może służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki, jeśli brakuje mu bieżących środków finansowych, bądź przynosić pożytki innego rodzaju np. być wydzierżawiony, wynajmowany, przynosić plony , które zostaną sprzedane i przyniosą w ten sposób dochód itp - daje zatem możliwość zarobkowania i osiągania pożytków, a co za tym idzie zgromadzenia stosownych środków finansowych dla ew. dalszych kosztów sądowych. Sami skarżący przyznają, że otrzymują również dopłaty unijne do gospodarstwa. Rodzina ma samochód o wartości [...] zł. Ponadto korelacja uzyskiwanych dochodów do wydatków nie pozostawia skarżących bez środków do życia, a jednocześnie pozwala na przynajmniej częściowe poniesienie obecnie wymaganych kosztów sądowych i ew. wygospodarowanie ich na ew. dalsze etapy postępowania. Nie można pominąć także i tego, iż wyłożenie przez stronę środków finansowych na koszty sądowe jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu tychże kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).