II SA/Kr 445/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę od kosztów sądowych, II. ustanowić dla strony radcę prawnego, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

W dniu22 października 2018r. skarżąca M. S. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie swej skargi na decyzję Wojewody z dnia 15 stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę . Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia kwalifikowanego pełnomocnika z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną – a co za tym idzie – brak środków finansowych koniecznych do uiszczenia kosztów i ustanowienia radcy. Wskazuje, iż do października ubiegłego roku była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymywała się z pomocy MOPS. Aktualnie jej dochód stanowi emerytura w wysokości 1156 zł przeznacza na egzystencję i bieżące utrzymanie. Wskazuje, gospodaruje samodzielnie choć zamieszkuje z nią jej syn. Nie uczestniczy on jednak w partycypacji kosztów utrzymania. Skarżąca jest schorowaną osobą, samotnie gospodarującą. Mieszka w starym domu z 1900r. wymagającym stałych remontów. Jest to dla niej jedyna ostoja. Nie ma innych nieruchomości. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1156 zł – na rękę otrzymuje 979 zł. Do zeszłego roku była osobą korzystającą z pomocy MOPS, bez pracy, zarejestrowaną w GUP bez zasiłku. Jako zobowiązania miesięczne podaje koszty utrzymania domu w łącznej kwocie około 370 zł plus ogrzewanie domu w okresie od października do maja - po 401 zł. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca jest właścicielem domu o pow. 80 m2 z 1900 roku. Nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności. Syn skarżącej, również zamieszkujący pod tym adresem prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić należnych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę aktualną, bardzo trudną sytuację majątkową wnioskodawczyni, obiektywnie niskie dochody ( 1156 zł ), brak oszczędności, brak majątku, który nie służyłby do zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych i mógłby stanowić źródło dochodu, konieczność ponoszenia znacznych kosztów leczenia - nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych uznano za uzasadnione. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego uznano, iż strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie, w aktualnej sytuacji materialno – rodzinnej ponieść również kosztów ustanowienia kwalifikowanego zastępstwa procesowego. Wnioskodawczyni posiada bowiem na tyle niskie dochody miesięczne, że biorąc pod uwagę fakt, iż gospodaruje samotnie, po uiszczeniu zwyczajowych kosztów utrzymania, leków – wobec jednoznacznego oświadczenia, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem - zdaniem orzekającego, nie jest aktualnie zatem w stanie poczynić oszczędności w celu wygenerowania stosownej kwoty koniecznej dla opłacenia pełnomocnika z wyboru. Orzekający natomiast, przy uznaniu czy wnioskodawcy należy przyznać adwokata czy radcę prawnego z urzędu, czy też nie, bierze pod uwagę jedynie przesłanki ekonomiczne i sytuację materialną i bytową wnioskodawców, a nie charakter czy też okoliczności sprawy, które merytorycznie uzasadniałyby bądź nie przyznanie kwalifikowanego zastępstwa procesowego w sprawie. Regulacje cytowanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie prawa pomocy nie uzależniają bowiem przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy oraz potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. W powyższej sprawie, zdaniem orzekającego, sytuacja rodzinno – bytowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Wnioskodawczyni do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie pełnym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie dla niego radcy prawnego należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).