II SA/Kr 416/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędziowie WSA Joanna Człowiekowska (spr.) SWSA Paweł Darmoń ASR WSA Anna Kopeć po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy Wieliczka na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 lutego 2026 r., znak: SKO.UW/4163/168/2025 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona lub uzasadniona w niższej wysokości postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącej Gminie Wieliczka kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od skargi.

Gmina Wieliczka wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 3 lutego 2026 roku, znak: SKO.UW/4163/168/2025 o przywróceniu P. K. terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej dokonana przez Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka pismem z dnia 8 października 2024 r. znak WMG.6843.1.20.2024 wysokości dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1/9 części nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,7660 ha, jest nieuzasadniona lub uzasadniona w niższej wysokości. W odpowiedzi na skargę skarżony organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: p.p.s.a.) uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Z treści § 2 cytowanego przepisu wynika, że uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego przez podmiot inny niż wskazane w art. 50 p.p.s.a. lub w przepisach szczególnych ocenić należy jako niedopuszczalne, co daje podstawę do odrzucenia skargi na zasadzie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jedną z przesłanek kwalifikowanych jako niedopuszczalność wniesienia skargi jest jej złożenie przez podmiot, który nie może być stroną postępowania. Takim podmiotem jest gmina, w sytuacji, gdy organ ten gminy orzekał w sprawie, której dotyczy zaskarżony akt. W niniejszej sprawie Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka pismem z 8 października 2024 r. dokonał aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniem z 3 lutego 2026 r. przywróciło P. K. termin do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka jest nieuzasadniona lub uzasadniona w niższej wysokości. Skargę na postanowienie Kolegium wniosła Gmina Wieliczka, której organ wykonawczy - Burmistrz Miasta i Gminy Wieliczka – orzekał w sprawie. Zdaniem Sądu, powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego czy sądowoadministracyjnego. W takiej sytuacji jednostka samorządu terytorialnego nie ma legitymacji strony w tym postępowaniu, nie jest również podmiotem uprawnionym do zaskarżenia decyzji administracyjnych (także postanowień) do sądu (por. uzasadnienie uchwały NSA z dn. 19 maja 2003 r., sygn. akt OPS 1/03, opubl. ONSA nr 4 z 2003 r., poz. 115). Włączenie organów samorządowych do systemu organów administracji publicznej prowadzących postępowanie w konkretnej sprawie ogranicza zakres procesowy tych jednostek jako osób prawnych. Ten sam podmiot nie może bowiem w tym samym postępowaniu kumulować roli organu prowadzącego postępowanie z rolą strony postępowania (por. postanowienia NSA z 22.10.2009 r., I OSK 1406/09, z 28.05.2009 r., I OSK 551/08, wyrok NSA z 28.05.2008 r., I OSK 782/08). Na przyjęcie takiej koncepcji nie pozwala również zasada działania organów administracyjnych zgodnie z prawem, zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i zasada prawdy obiektywnej wyrażone w art. 6, 7 i 8 k.p.a., gdyż organy samorządu terytorialnego, które wydają decyzje wobec obywatela mają stać na straży prawa, zatem w procesie kontroli instancyjnej nie zachodzi potrzeba umożliwienia jednostkom samorządu terytorialnego wyrażania swoich interesów (por. wyrok TK z dn. 29.10.2009 r., sygn. K 32/08, opubl. OTK-A 2009/9/139). Powyższe stanowisko, aprobowane w orzecznictwie, dotyczy również przedmiotowej sprawy, która nie jest wprawdzie typową sprawą administracyjną, ale dochodzi w niej do takiego szczególnego zbiegu ról organu. Tryb ustalania i aktualizacji opłat ponoszonych w związku z użytkowaniem wieczystym nieruchomości został uregulowany w art. 71-81 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2026 r. poz. 399, dalej: u.g.n.). Procedura ta ma mieszany charakter: w pierwszym etapie - administracyjny, w drugim zaś cywilnosądowy. Zgodnie z art. 78 ust. 1 u.g.n. aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty rocznej. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Wniosek składa się za pośrednictwem właściwego organu (ust. 2). Wniosek ten składa się przeciwko właścicielowi nieruchomości. Ciężar dowodu, że istnieją przesłanki aktualizacji opłaty rocznej, spoczywa na właściwym organie (ust. 3). Kolegium zaś, zgodnie z art. 79 ust. 3 u.g.n., powinno dążyć do polubownego załatwienia sprawy w drodze ugody, a jeżeli do ugody nie dojdzie, organ ten wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty. Od orzeczenia kolegium nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku, właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw do sądu powszechnego (art. 80 ust. 1 i 2 u.g.n.). Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie poddała więc kontroli sądów administracyjnych orzeczeń wydawanych przez samorządowe kolegia odwoławcze w sprawie aktualizacji. Jedynie co do postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I OPS 2/18, stwierdzając, że na to postanowienie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Co istotne, z powyższego należy wyprowadzić konkluzję, zgodnie z którą tylko użytkownik wieczysty może złożyć wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości, tylko użytkownik wieczysty może zwrócić się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ustalenie, oraz tylko użytkownik wieczysty może kwestionować postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie. Taka konkluzja dodatkowo wskazuje na niedopuszczalność skargi Gminy w tej sprawie. Wobec powyższego Sąd w punkcie 1 sentencji odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w punkcie 2 sentencji zwrócono skarżącej uiszczony wpis od skargi.