II SA/Kr 369/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.K. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 21 października 2016 r. w sprawie ze skargi G.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 stycznia 2016 r. ( ) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 21 października 2016 r.

Uzasadnienie: G.K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 15 stycznia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Uzasadniając wniosek G.K. wskazał, że sprawa jest skomplikowana i wymaga rozpoznania i napisania skargi kasacyjnej przez doświadczonego prawnika, na którego go nie stać z uwagi na znaczne koszty utrzymania siebie i rodziny wynikające z kosztów utrzymania mieszkania, kosztów kredytu i pożyczki, kosztów wyżywienia i leków. Podał, że jego rodzina to żona, córka ur. w 2010 r. i syn ur. w 2011 r. W skład posiadanego majątku wchodzi "½ udziału w domu o pow. 72 m² wraz z działką o pow. 0,1892 ha współwłasność małżeńska majątkowa o wartości ok. 200.000 zł.; współwłasność majątkowa małżeńska w: ½ mieszkania o pow. 35,08 m² o wartości ok. 280.000 zł, ½ mieszkania o pow. 128,9 m² o wartości ok. 900.000 zł; własność mieszkania o pow. 102,22 m² o wartości ok. 800.000 zł". Wskazał nadto, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości 168.665,53 zł i samochód osobowy Toyota Avensis z 2009 r. Natomiast jego żona jest właścicielką mieszkania o pow. 49 m² o wartości ok. 200.000 zł i "½ działki rolnej (odłogowej)" o pow. 25 arów o pow. ok. 200.000 zł. Jeśli chodzi o dochody wyjaśnił, że jego pensja wynosi 7.600 zł, pensja żony 3.400 zł. netto, dochód z tytułu najmu ok. 2.882 zł oraz "500 +". W sumie dochód miesięczny netto wynosi 14.382 zł. Wskazał skarżący, że na jego zobowiązania i stałe wydatki składają się: kredyt CHF w wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie, pożyczka - 1000 zł, koszty utrzymania mieszkania (fundusz remontowy i opłaty eksploatacyjne 966,75 zł), opłaty za media ok. 300 zł.; koszty jedzenia ok. 2.686 zł; ubezpieczenie samochodu ok. 90 zł. mies.; telefon, telefony komórkowe, internet ok. 200 zł. miesięcznie. Postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie radcy prawnego. Wedle Referendarza wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem zasadnicze znaczenie ma fakt, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu z tytułu pobierania wynagrodzenia za pracę - podobnie jego żona oraz oszczędności w wysokości 168.665.59 zł. Wskazał, że przeprowadzona analiza stanu majątkowego skarżącego nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm), w skrócie "ppsa" strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 ppsa). Z kolei w myśl art. 246§1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa (por. II OZ 43/15). Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 ppsa następuje w sytuacji wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynymi przesłankami warunkującymi udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem przesłanki materialne (por. II OZ 352/14). Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły (por. I SA/Bk 605/10). W świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności postanowienie Referendarza z dnia 21 października 2016 r. należało utrzymać w mocy. Na podstawie przedłożonej przez skarżącego dokumentacji, nie można bowiem przyjąć, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz opłacić profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący zadeklarował bowiem stały dochód w kwocie 14.382 zł, którego nie przewyższają zadeklarowane przez nią wydatki (łącznie 6.742,75 zł). Co więcej, na ww. dochód zadeklarowany przez skarżącego składa się dochód wynikający z korzystania z majątku nieruchomego w sposób przynoszący dochód (wynajem dwóch mieszkań). Niezależnie od powyższego, Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W związku z powyższym, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.