II SA/Kr 288/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku T.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 grudnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie czasowego odebrania psa p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 4 kwietnia 2017r. skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 16 grudnia 2016r. wydaną w przedmiocie czasowego odebrania psa. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest osobą niezamożną, sama utrzymuje siebie i dzieci, zmuszona była wynająć synowi mieszkanie w N. gdyż jego ojciec wyrzucił go z domu. Obciążona jest ponadto kredytem na zakup i remont mieszkania. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2764,83 zł. Łączne zobowiązania miesięczne skarżącej wynoszą 2 074 zł, na co składa się m.innymi rata kredytu w wysokości 541 zł, czynsz 390 zł, prąd 99 zł, telefon 84 zł, przedszkole 260 zł, dojazdy do pracy 250 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona mieszkanie o pow. 53,06 m2 i wartości ok. [...] zł. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani własnych oszczędności. Dodaje natomiast, iż na koncie ma aktualnie 46 177,32 zł i jest to transza kredytu, która musi być przeznaczona na remont mieszkania, potwierdzona fakturami. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 2764 zł w przeliczeniu na trzy osoby, wykazane obciążenia budżetu domowego w łącznej kwocie 2074 zł- w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku cennych ruchomości, konieczności samotnego wychowania dwójki dzieci - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w ½ części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania w całości mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego w ½ części przybliży jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób jednak nie należy przede wszystkim dlatego, że posiada majątek, który zawsze może przynosić jego właścicielowi pożytki, może także służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki w razie braku bieżących środków finansowych. Skarżąca wykazuje również oszczędności z transzy kredytowej. Jednakże, w tym miejscu należy wskazać, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów – szczególnie w całości, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Kredyty, pożyczki świadczą bowiem o zdolnościach kredytowych strony, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy w całości ( post. NSA z 28.06.05 II GZ 56/05 ). Skarżąca posiada także stałą pracę. Wykazane zaś dochody miesięczne przekraczają wysokość oświadczonych wydatków co pozwala w dłuższej perspektywie zaoszczędzić stosowne środki na poniesienie ew. innych kosztów sądowych. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jedynie w części należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).