II SA/Kr 228/17

Kraków, dnia 30 czerwca 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. z dnia 24 listopada 2016 r. znak : [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności utrzymuje w mocy postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 maja 2017r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu.

W dniu 21 kwietnia 2017r. skarżąca M.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku tym oświadczyła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 1.449 zł. Skarżąca jest współwłaścicielką w ½ części domu oraz działki o pow. 15 a. Co miesiąc ponosi ona koszt dojazdu do pracy - karta na kwotę 100 zł, opłaty za telefon – 50.00 zł, leki 80 zł miesięcznie, środki czystości – 70 zł, opłata za energię elektryczną – 101,46 zł, zł, opłata za wodę – 52.60 zł ( za 3 miesiące), za wysyłkę listów poleconych – 21,80 zł. Pozostała cześć dochodu przeznacza na zakup żywności i spłatę pożyczek. Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopię następujących dokumentów i rachunków: informacji z dnia 3 kwietnia 2017 r. o opłatach za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalonym w wysokości 10 zł miesięcznie, bilet miesięczny – 100,00 zł, odcinki opłat za energię elektryczną – 101,46 zł, faktura VAT za wodę – 52,60 zł (za trzy miesiące), faktura VAT z kwietnia 2017 r. na usługi pocztowe na łączną kwotę – 21,80 zł , 3 faktury VAT z marca 2017 r. na zakup leków na łączną kwotę- 40.99 zł oraz 2 faktury VAT na zakup leków z kwietnia 2017 r. na łączną kwotę 35,97 zł. Skarżąca wskazała także, iż poniosła koszty sądowe w innych zainicjowanych przez siebie postępowaniach przed WSA w Krakowie. Postanowieniem z dnia 5 maja 2017r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek w całości. We wniesionym sprzeciwie M.B. wskazała na obecne faktyczne wynagrodzenie w kwocie 937 zł, konieczność opłacenia około 40–stu spraw sądowych, zaciągnięcie pożyczek w kwocie 1500 zł, rehabilitację, opłatę za usługę kominiarską 150 zł. Podkreśliła, iż referendarz bezzasadnie uznał, iż skarżąca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego ze względu na wysoki rachunek miesięczny za prąd. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym- gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu referendarz sądowy przeprowadził wystarczająco wnikliwą analizę dołączonych do wniosku dokumentów, w oparciu o które zasadnie uznał, iż skarżąca nie wykazała skutecznie, iż spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez skarżącą kserokopii faktur i rachunków wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż gospodarstwa domowego nie prowadzi sama. Świadczą o tym dokonywane przez nią m in. opłaty za media w przypadku rachunku za energię elektryczną, wskazana kwota 101,46 zł nie dotyczy deklarowanego przez skarżącą gospodarstwa jednoosobowego. Jest to zdaniem orzekającego istotne biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Będąc w takiej sytuacji skarżąca czyniłaby znaczne oszczędności w prowadzonym przez siebie gospodarstwie domowym, a z przedłożonych rachunków ten fakt nie wynika. Daje to uzasadnione wątpliwości zdaniem orzekającego co do tego, że nie prowadzi ona gospodarstwa domowego sama, lecz z innymi osobami, których dochodów nie ujawnia. Łączne koszty miesięcznych wydatków uznanych przez orzekającego za konieczne zamykają się kwotą 336,99 zł (energia, woda, bilet miesięczny leki). Szereg zaś przedstawionych rachunków nie ma charakteru koniecznych wydatków - opłaty za papier, znaczki pocztowe, za usługi pocztowe, powtarzające się wydatki na zakup środków czystości w wysokiej kwocie, których comiesięczny zakup nie może zostać uznany za konieczny. Również deklarowana kwota przeznacza na zakup leków nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych fakturach. Wskazane w sprzeciwie zaświadczenie o skierowaniu na rehabilitacje nie wskazuje o jakiego rzędu poniesione koszty chodzi. Natomiast powoływanie się na zaciągnięte pożyczki prywatnoprawne nie może prowadzić do udzielenia prawa pomocy z tego powodu, ponieważ spłata takich zobowiązań nie może korzystać z pierwszeństwa wobec zobowiązań publicznoprawnych jakimi są koszty wpisu sądowego. Zasadnie zatem referendarz ocenił, iż skarżąca stara się zawyżyć ponoszone wydatki celem uzyskania prawa pomocy. Reasumując w ocenie Sądu, nawet jeśli skarżąca osiąga miesięczny dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie około 900 - 1000 zł, to jednak zsumowanie wszelkich wiarygodnie wykazanych wydatków o charakterze stałym i koniecznym (około 300 – 400 zł) wskazuje, że miesięcznie skarżąca po ich opłaceniu dysponuje jeszcze kwotą ok. 600 zł. Sąd nie neguje faktu, że skarżąca znajduje się w niełatwej sytuacji majątkowej, ale jednocześnie sytuacja ta nie jest na tyle zła, aby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie choćby częściowym. Wskazane obecnie dodatkowe koszty poniesienia kosztów sądowych należnych od licznych skarg złożonych w tut. sądzie były do przewidzenia i ew. zaplanowania. Strona musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych – w szczególności na początku – należnego wpisu sądowego – od składanych szeregu skarg do tut. Sądu na decyzje czy postanowienia organów administracyjnych. Nadto w przedstawionych przez skarżącą danych pojawia się wątpliwość, czy skarżąca faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe sama. Z informacji zawartych w licznych dokumentach, również w innych sprawach skarżącej prowadzonych w tut. Sądzie wynika, iż mieszka z nią również syn. Jest to o tyle istotne, biorąc pod uwagę, iż skarżąca w każdym z licznie prowadzonych postępowań sądowych podkreśla, że jest osobą ubogą, uzyskuje najniższe krajowe wynagrodzenie, gospodarstwo domowe prowadzi sama i nie może liczyć na niczyją pomoc. Będąc w takiej sytuacji skarżąca czyniłaby znaczne oszczędności w prowadzonym przez siebie gospodarstwie domowym, a z przedłożonych do licznych spraw rachunków ten fakt nie wynikał. Daje to uzasadnione wątpliwości, co do tego, czy prowadzi ona gospodarstwo domowe sama, czy z innymi osobami, których dochodów nie ujawnia. Ma to również potwierdzenie w rozliczanych rachunkach wyrównujących w kwocie 520 zł za energię elektryczną (por. akta sprawy II SA/Kr 1245/16). Z powyższego zatem również wynikają w ocenie Sądu wysoki rachunki miesięczne prognozowane. W związku z powyższym, referendarz zasadnie podał, iż skarżąca nie ujawniła całokształtu swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Argumentem, przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy nie może być też fakt, że ze skargi tej samej skarżącej toczy się bardzo duża ilość postępowań sądowych. Przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2012 r., sygn. akt II GZ 341/12, Lex Omega nr 1270155). Duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14, Lex Omega nr 1510362, podobnie – w postanowieniu z dnia 24 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 521/12, Lex Omega nr 1261047). Wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę postępowania inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania skarg, a w konsekwencji ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu referendarz również prawidłowo nie przychylił się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przy ustanawianiu pełnomocnika z urzędu należy mieć na uwadze przede wszystkim aktualną sytuację materialną strony oraz charakter toczącej się sprawy. W związku z wątpliwościami jakie zrodziły się po analizie przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie można podzielić wskazanego we wniosku o prawo pomocy opisu sytuacji materialnej skarżącej, a zatem zwolnienie od kosztów w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu byłoby również bezpodstawne. Sąd podziela przy tym ocenę referendarza, iż na tym etapie postępowania sądowego udział pełnomocnika z urzędu nie jest konieczny. Przemawia za tym fakt, iż skarżąca wykazuje doskonałą orientację w przedstawianych okolicznościach faktycznych sprawy, sprawne sformułowanych żądania, a także na braku skomplikowanej materii sprawy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego może być stosowane tylko w tych przypadkach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pieniężnych pochodzą dochody budżetu państwa, z którego pokrywane są koszty postępowania sądowego w razie zwalniania strony od obowiązku ich ponoszenia. Z uwagi na to uznając, iż skarżąca nie wykazała skutecznie, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd wniosek oddalił.