II SA/Kr 171/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2017r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi kasacyjnej, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 25 lipca2018r. skarżąca Z. S. działając poprzez swego pełnomocnika złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 5 grudnia 2017r. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną, zły stan zdrowia i niemożność samodzielnej egzystencji. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z synem. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu emerytury w wysokości [...] zł oraz renta syna w wysokości [...] zł. Łącznie zatem dochody rodziny wynoszą 2249 zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona dom o pow. 97 m2 a także nieruchomości rolne o pow. 1,40 ha, 0,73 ha, stajnie. Ma zadłużenie u dzieci. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżąca wymaga stałej opieki a od 2010r. ma orzeczoną trwałą n8iezdolność do samodzielnej egzystencji. Skarżąca podaje, iż miesięczne koszty utrzymania kształtują się w okolicach [...] zł, na co składają się koszty zakupu leków, prąd, telefon, węgiel, ubezpieczenie domu. Przedstawia szereg dokumentów i faktów dokumentujacych jej wydatki. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie obecnie wymaganego wpisu od skargi kasacyjnej w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 2 249 zł w przeliczeniu na dwie osoby, wykazane obciążenia budżetu domowego - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie w łącznej kwocie 736 zł, braku oszczędności i cennych ruchomości, złego stanu zdrowia i związanych z tym uciążliwości oraz wydatków, niemożność samodzielnej egzystencji - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego należnego od złożonej skargi kasacyjnej . Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy przede wszystkim dlatego, że posiada majątek, który zawsze może przynosić jego właścicielowi pożytki, może także służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki w razie braku bieżących środków finansowych. Skarżąca wykazuje bowiem dwie działki. Wnioskodawczyni działa także przez profesjonalnego pełnomocnika. Sam ten fakt nie przesądza jeszcze o odmowie przyznania prawa pomocy jednakże brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jedynie w części należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr