II SA/Kr 155/18

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie sprzeciwu na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] grudnia 2017r. znak. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą od opłat sądowych, II. ustanowić dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K..

W dniu 4 maja 2018r. skarżąca A. P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie sprzeciwu na decyzję MWINB w K. z dnia 12 grudnia 2017r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż jest osobą niezamożną, wdową, utrzymuje się z renty rodzinnej po mężu. Wskazuje, iż ma orzeczenie o niepełnosprawności. Ponieważ mieszka sama w starym budynku, zmuszona jest okazjonalnie korzystać z pomocy osób trzecich przy pracach remontowych , koniecznych do utrzymania budynku za co każdorazowo musi płacić. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu renty rodzinnej w wysokości [...] zł. Skarżąca wykazuje koszty utrzymania na kwotę łącznie około 600 zł plus ubezpieczenia oraz opał na zimę w wysokości około [...] zł. Strona ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Dodaje, iż ze względu na dietę [...] zmuszona jest do wydatkowania większych od przeciętnych, kwot na wyżywienie. Dodaje również, iż ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie sama poradzić sobie przy różnych pracach w ogrodzie i stąd zmuszona jest korzystać z odpłatnej pomocy osób trzecich. Ostatnio za naprawy dachu zapłaciła około [...] zł. Podnosi także, iż na leczenie w formie rehabilitacji, dojazdów i leków z tym związanych wydała ostatnio [...] zł. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca nie uchyla się całkowicie od opłat sądowych – wpłaciła już kwotę [...]zł od wniesionego sprzeciwu. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona dom o pow. 82 m2 a także nieruchomość, na której stoi dom o pow. 14,38 arów. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie dalszych kosztów i opłat sądowych, a także poniesienie ew. kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie, znając realne ceny rynkowe takiej profesjonalnej usługi nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania i kosztów ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 2104 zł, samotność, wykazane obciążenia budżetu domowego, niepełnosprawność i związane z tym koszty leczenia i rehabilitacji - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie ew. wymaganych kosztów postępowania czy tez poniesienie rynkowych cen za wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast przychylenie się do jej wniosku zapewni przewidziane stronie Konstytucją RP prawo do sądu. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).