II SA/Kr 1534/17

Straszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 4 września 2017r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 8 stycznia 2018r. skarżąca D. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody z dnia 4 września 2017r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego . Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na ciężką sytuację materialną. Stwierdza, iż utrzymuje się z dochodów z najmu z lat poprzednich. Aktualnie pozostało jej jedynie 1600 zł. Jest zadłużona w kosztach utrzymania kamienicy na ok. 20 000 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni aktualnie są oszczędności zgromadzone z tytułu najmu lokali. Obecnie wnioskodawczyni nie ma bieżących dochodów z tego tytułu. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika , iż posiada ona udział 20 % w kamienicy o wartości 900 000 zł. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości. Dodaje natomiast, iż posiada oszczędności w kwocie 3000 zł. W uzupełnieniu braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podaje, iż jest osobą samotną i z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, rodzina przebywa na stałe w [...]. Skarżąca nie pracuje, nie otrzymuje zasiłków. Do końca 2016r. skarżąca wynajmowała lokale mieszkalne, i ze zgromadzonych z tego tytułu oszczędności do tej pory się utrzymuje, pozostało jej 1600 zł. Przedstawia zeznania podatkowe [...], z którego wynika, iż w 2017r. nie osiągała żadnych dochodów z tytułu najmu, natomiast za 2016r. dochód z tytułu najmu wyniósł 15 781,00 zł. Oświadczone i udokumentowane koszty utrzymania to: 94 zł energia, 35 zł gaz, 49 zł telefon. Dodaje natomiast, iż z tytułu kosztów utrzymania kamienicy zalega z kwotą 20 000 zł. Nie ma samochodu. Na rachunku bankowym nie przeprowadzono żadnych transakcji. Saldo konta wynosi 0,05 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu ( 500 zł ) w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności brak comiesięcznych, stałych dochodów, brak stałego zatrudnienia, wykazane zadłużenie na kwotę 20 000 zł - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, wysokości samego wpisu 500 zł - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób jednak nie należy przede wszystkim dlatego, że posiada majątek, który zawsze może przynosić jego właścicielowi pożytki, może także służyć jako zabezpieczenie kredytu lub pożyczki w razie braku bieżących środków finansowych. Skarżąca wykazuje również oszczędności. Nie ma też innych osób, nie posiadających własnego dochodu na utrzymaniu. Nie oświadczyła również, iż z uwagi na jej osobistą sytuację np. zdrowotną czy inną nie jest w stanie podjąć pracy itp. - ma zatem potencjalnie możliwości – oprócz wynajmu posiadanych lokalu – poprawienia swojej sytuacji bytowej poprzez podjęcie zatrudnienia. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jedynie w części należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).