II SA/Kr 1526/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel po rozpoznaniu w dniu 15 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 22 września 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom postanawia: 1. zmienić pkt 2 zaskarżonego postanowienia referendarza w ten sposób, że zmienić prawomocne postanowienie referendarza z dnia 13 lutego 2017 r. i ustanowić dla S.S. adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w K. , 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych (pkt 1) i oddalił wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu tego postanowienia referendarz wskazał, że skarżący wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę specyficzną sytuację finansową rodziny związaną z klęską żywiołową, która nawiedziła gospodarstwo w 2016 r. uniemożliwiając zebranie plonów, bieżące obciążenia budżetu domowego określone na kwoty łącznie około 740 zł plus opłata za węgiel, wyżywienie oraz spłata półrocznej raty kredytu w kwocie ok. [...] zł, fakt korzystania z pomocy GOPS w formie paczek żywnościowych dla dzieci - nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zwalniając zatem skarżącego od kosztów sądowych umożliwia się mu skorzystanie z konstytucyjnego prawa obywatela do sądu. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, uznano, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawca ma bowiem możliwość dalszego zarobkowania na posiadanych ponad 7 ha gruntach, ma maszyny, samochód osobowy, ma pieniądze na spłatę kredytu. Wykazuje także dopłaty z UE, specjalne dofinansowania dla producentów rolnych, a na rachunku bankowym kwotę ok. [...] zł. Podkreślono również, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. W dniu 21 czerwca 2017 r. skarżący ponownie złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2017 r. referendarz sądowy w pkt 1 - umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a w pkt 2 - oddalił wniosek S.S. o ustanowienie adwokata. Uzasadniając to rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że rozpoznanie kolejnego wniosku (drugiego) w przedmiocie ustanowienia adwokata winno nastąpić w kontekście art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym " postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane w skutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, lub nawet prawomocne", z uwzględnieniem przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. Dalej wskazano, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna od chwili złożenia pierwszego wniosku pogorszyła się. Wykazane miesięczne dochody i wydatki w przypadku drugiego wniosku pozostają na zbliżonym poziomie co wskazane w pierwszym wniosku i nie dają podstaw do przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. S.S. wniósł sprzeciw od tego postanowienia podnosząc, że nie jest w stanie sam zaskarżyć wyroku wydanego w sprawie. Skarżący nie ma dochodów ani oszczędności, które pozwalałyby mu na sfinansowanie kosztów procesu. Jego rodzina korzysta z pomocy społecznej, pobiera paczki żywnościowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz słusznie zauważył, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznawany w trybie art. 165 p.p.s.a. Wskazał na to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II OZ 239/14 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy (B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2013, uw. 2 do art. 165)". Niewątpliwie istnieją znaczne różnice pomiędzy rozpoznaniem pierwszego w danej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a rozpoznaniem kolejnego wniosku tej samej strony. W pierwszym przypadku bada się przesłanki, o których mowa w art. 246 p.p.s.a., w drugim zaś przypadku bada się przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stanu faktycznego poprzez pogorszenie sytuacji finansowej strony do tego stopnia, że przesłanki z art. 246 został spełnione. Referendarz w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyraził prawidłowe stanowisko, jednakże nie znalazło ono odzwierciedlenia w sentencji postanowienia. Z orzeczenia o oddaleniu wniosku nie wynika bowiem, że jest to rozpoznanie ponownego wniosku w trybie art. 165 p.p.s.a. Stanowi to o wadliwości zaskarżonego postanowienia referendarza, które powinno w sentencji odnosić się do wydanego wcześniej prawomocnego postanowienia tj. zmieniać je albo odmawiać jego zmiany. Sąd po rozpoznaniu sprzeciwu odmiennie od referendarza ocenił zaistnienie przesłanek zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 13 lutego 2017 r. W postanowieniu tym odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu była motywowana dwoma okolicznościami: możliwością dalszego zarobkowania na posiadanych ponad 7 ha gruntach i dysponowanie środkami pieniężnymi na spłatę kredytu, a także nieuzasadnione obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu - z uwagi na wszechstronne rozpoznanie sprawy przez Sąd. O ile pierwsza okoliczność nie uległa zmianie, bowiem faktycznie skarżący nie wykazał pogorszenia się jego sytuacji majątkowej, o tyle drugi wymieniony argument na obecnym etapie postępowania traci na aktualności. Zaskarżenie wyroku wydanego w niniejszej sprawie wymaga bowiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Zmiana sytuacji procesowej strony uzasadnia więc przyznanie jej prawa pomocy również w zakresie przyznania adwokata z urzędu. W pozostałym zakresie tj. w zakresie umorzenia postępowania co do zwolnienia od kosztów sądowych zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. Rozpoznanie wniosku w tym zakresie stało się zbędne, bowiem skarżący został już wcześniej prawomocnie zwolniony od kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę należało zmienić pkt 2 sentencji zaskarżonego postanowienie referendarza, a w pozostałym zakresie utrzymać go w mocy na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 i art. 165 p.p.s.a.