II SA/Kr 1453/17

Kraków, dnia 10 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magda Froncisz po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2018 r. o oddaleniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu G. N. od decyzji Wojewody [...] z dnia 23 sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę – po wznowieniu postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek G. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu G. N. od decyzji Wojewody z dnia 23 sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę – po wznowieniu postępowania. Postanowieniem z dnia 5 marca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek G. N. o zwolnienie od kosztów sądowych. G. N. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza. Wskazał, że korzystając ze swoich uprawnień ustawowych wnosi o uchylenie orzeczenie referendarza i poleca zbadać jego wniosek przez WSA. Podniósł, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych może odnosić się również do zwolnienia częściowego, dlatego wnosi o zwolnienie go przynajmniej od opłaty od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i należało utrzymać je w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a." - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie zaś do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Wnioskodawca wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza wniósł o zwolnienie go przynajmniej od opłaty od skargi. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319 - 320). Należy przy tym podkreślić, że instytucja przyznania prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika osobie fizycznej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom fizycznym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, z dnia 30 września 2011 r., sygn. II FZ 409/11 - powołane orzeczenia dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to uzależnione od sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 61/04, wszystkie orzeczenia dostępne na witrynie orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność tą, tj. niemożliwość sfinansowania kosztów postępowania, strona powinna wykazać. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją przewidzianą dla najuboższych obywateli, dla których obowiązek poniesienia kosztów postępowania oznaczałby w rzeczywistości pozbawienie prawa do sądu. Ponadto zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 ze zm.). Analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy prowadzi do konkluzji, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd podziela zatem stanowisko referendarza przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, z którego wynika, że skarżącego i jego rodziny nie można zaliczyć do grona osób pozostających w ubóstwie. Jak wskazał skarżący - jest właścicielem gruntowej nieruchomości budowlanej o pow. 17 arów, na której buduje dom, prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą miesięczny dochód, dokonuje opisanych w postanowieniu referendarza operacji bankowych; żona wnioskodawcy otrzymuje zasiłek macierzyński i rodzinny, a córka wnioskodawcy uzyskała świadczenie z programu "500+"; rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy teściów, którzy – jak wskazał wnioskodawca - pomagają w utrzymaniu i życiu. Wykazane przez wnioskodawcę zobowiązania stałe zamykają się kwotą 642,90 zł (ZUS i opłata za energię elektryczną), innych obciążeń wnioskodawca nie wykazał. Zatem należy stwierdzić, że wnioskodawca winien wygospodarować środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis sądowy od sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej organu; sprzeciw wniesiony na podstawie art. 64a P.p.s.a. – wskutek błędnego pouczenia organu - został wniesiony jako "skarga"). Wskazane środki, jakimi dysponuje skarżący, winny wystarczyć na konieczne na obecnym etapie postępowania uiszczenie prawem przepisanego wpisu od sprzeciwu od decyzji, bez wywoływania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy i jego rodziny. W przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej jego i rodziny przerzucanie na współobywateli ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego w jakimkolwiek zakresie byłoby całkowicie nieuzasadnione, co trafnie stwierdził referendarz w zaskarżonym orzeczeniu. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1-3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.