II SA/Kr 1414/17

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie odmowy wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a ustanowić dla skarżącej radcę prawnego z urzędu, którego wyznaczy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w K..

W dniu 27 czerwca 2018r. skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie swej skargi na postanowienie SKO w T. z dnia 8 września 2017r. wydane w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. Skarżąca domaga się ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2018r.oddalającego jej skargę z uwagi na ciężką sytuację materialną. Podnosi, iż jest osobą samotną, schorowaną. Jej jedynym dochodem jest emerytura rolnicza. Po opłaceniu wszystkich kosztów i wykupieniu leków pozostaje jej bardzo niewiele środków na skromne wyżywienie. Nie ma osób bliskich, którzy ewentualnie mogliby jej pomóc. Wnioskodawczyni wykazuje – przedstawiając stosowne faktury i dokumenty – koszty utrzymania na kwotę łączną ok.[...] zł oraz koszty ubezpieczenia [...] zł i zakupu opału na zimę [...] zł. Przedkłada faktury za śmieci, telefon, gaz, energię elektryczną. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Od kwietnia 2016 r jest wdową. Źródłem utrzymania strony jest emerytura rolnicza w kwocie [...]zł. Wnioskodawczyni jest osobą niedowidzącą, samotną, bez bliższej rodziny. Nie stać ją na wykupienie wszystkich przepisanych przez lekarzy leków. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom po rodzicach, wymagający remontu z 1977 roku oraz 17 arową działkę, na której posadowiony jest dom. Nie wykazuje żadnych innych nieruchomości, nie posiada gospodarstwa rolnego. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Jako comiesięczne zobowiązania wykazuje zobowiązania z tytułu utrzymania domu na łączną kwotę ok. 190 zł oraz koszty ubezpieczenia , a także zakupu opału na zimę w kwocie 1305 zł. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową rodziny skarżącej, należy stwierdzić, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obligatoryjny, nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru we własnym zakresie bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu – szczególnie uwzględniając ceny wolnorynkowe takich usług. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość osiąganych dochodów przez skarżącą w kwocie łącznie [...] zł z tytułu emerytury rolniczej, stan zdrowia ( skarżąca ma chory kręgosłup, stawy, oczekuje na operacje oczu ), podeszły wiek, brak oszczędności, brak majątku, który nie służyłby do zaspokajania podstawowych potrzeb mieszkaniowych i mógłby przynosić pożytki, samotność - zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia dla niej pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej – zapewnienie sobie we własnym zakresie pełnomocnika z wyboru byłoby ponad siły i możliwości finansowe skarżącej. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Nie ma też innych osób bliskich, które ewentualnie byłby w stanie jej pomóc. Nie ma dzieci. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, szczególnie wobec jego obligatoryjnego ew. udziału na tym etapie postępowania należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).