II SA/Kr 1375/17

Straszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi M. K., H. P., S. P., E. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 5 września 2017r. nr. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a zwolnić wnioskodawczynię od kosztów sądowych.

W dniu 1marca 2018r. H. P. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi M. K., H. P., S. P., E. P. na decyzję [...]WINB w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Strona domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, zły stan zdrowia . Dodaje, iż utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie 1063 zł. Zdaniem orzekającego, wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe samotnie. Źródłem utrzymania jest dochód osiągany przez stronę z tytułu emerytury w kwocie 1063 zł. Skarżąca jest osobą samotną, chorującą. Z oświadczenia stron znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada ona dom o pow. 34 m2 i wartości 30 000 zł oraz nieruchomości o pow. 0,67 ha, 0,55 ha, na zasadach współwłasności z trzema osobami – użytki rolne 1,16 ha oraz las 1,05 ha. Nie wykazuje cennych ruchomości czy oszczędności. Wskazuje na koszty utrzymania w formie opłat za media, za leki, wyroby medyczne, podatki łącznie 755 zł. Do tego rocznie koszt zakupu opału 4000 zł. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową strony wnioskującej, należy stwierdzić, że uiszczenie ew. przyszłych kosztów sądowych nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, strona wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić ew. przyszłych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości 1063 zł, wykazane koszty leczenia i utrzymania , brak oszczędności, samotność - w odniesieniu do zwyczajowych, podstawowych i oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, braku cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, jej podeszły wiek, schorowanie, wysokość środków miesięcznych 1063 w korelacji do wydatków na utrzymanie 755 zł - uiszczenie ew. wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Strona wnioskująca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy z uwagi na stan zdrowia, podeszły wiek, wysokość otrzymywanych miesięcznie środków w stosunku do oświadczonych wydatków. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).