II SA/Ke 71/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r., na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 18 lipca 2018 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie z 18 lipca 2018 r.

Wyrokiem z 7 marca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę wniesioną przez M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego osób z naruszeniem warunków określonych w zezwoleniu. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od powyższego wyroku złożył niepodpisany formularz urzędowy PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu tym wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, ma firmę transportową, z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 15250 zł netto. Matka jest bezrobotna, nie osiąga żadnego dochodu. Skarżący posiada oszczędności na rachunkach bankowych w wysokości 1919,50 zł i 10 pojazdów mechanicznych o wartości ponad 5000 zł każdy. Wnioskodawca wykazał jako stałe wydatki i zobowiązania kredyty w wysokości 1916 zł i raty leasingowe w wysokości 12078 zł. Zarządzeniem referendarza sądowego z 21 czerwca 2018 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przez własnoręczne podpisanie formularza urzędowego PPF - w terminie 7 dni - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania oraz do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie: - zeznania podatkowego wnioskodawcy za rok 2017 r., - wyciągów z rachunków bankowych w walucie polskiej i obcej należących do wnioskodawcy z okresu ostatnich 3 miesięcy, - dokumentów potwierdzających zyski albo straty z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę w 2018 r., - dodatkowego oświadczenia, zawierającego dane dotyczące miesięcznych wydatków na jedzenie, ubrania, opłaty za media w domu (gaz, energię elektryczną, wodę, śmieci itp.) i inne niezbędne koszty jego gospodarstwa domowego. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał jedynie podpisany formularz PPF, natomiast nie złożył żadnych wyjaśnień i nie nadesłał wymaganych dokumentów. Postanowieniem z 18 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Podał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Skarżący prowadzi firmę transportową przynoszącą dochód, posiada również oszczędności pieniężne, skorzystał z usług adwokata z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej. Uiścił wpis sądowy od skargi i opłatę kancelaryjną w wysokości po 100 zł. Referendarz podkreślił, że ze względu na to, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było wystarczające do pełnej oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wezwał skarżącego do nadesłania wyjaśnień i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 stycznia 2013 r. ,sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Zdaniem referendarza z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący bowiem nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy. Referendarz dodał, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie taka ocena była niemożliwa ze względu na brak wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową skarżącego. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia skarżący wniósł o jego zmianę w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że pomimo, że nie przedstawił żądanych dokumentów to jednak referendarz dokonał oceny jego sytuacji materialnej i finansowej. Dlatego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wewnętrznie sprzeczne i krzywdzące dla niego. Dodał, że prowadzenie firmy transportowej wiąże się z dużymi obciążeniami oraz, że płaci wysokie podatki, a tym samym powinien mieć pierwszeństwo przy uzyskaniu prawa pomocy. Odnośnie braku reakcji na wezwanie do przedstawienia dowodów skarżący podał, że termin 7 dniowy w czasie natężonej pracy, która trwa przez całe wakacje, był zbyt krótki. W okresie tym odbywają się bowiem przetargi, które stanowią źródło utrzymania jego firm. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a"., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o prawo pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Instytucja prawa pomocy jest bowiem stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, a wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w interesie strony jest zarówno podanie jak najobszerniejszego opisu stanu majątkowego, finansowego, rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, jak i najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy, o jakiej mowa powyżej w niniejszej sprawie jednak zabrakło. Skarżący nie nadesłał bowiem żadnego z dokumentów, do których został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. w piśmie starszego referendarza sądowego z 7 czerwca 2018 r. W konsekwencji wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, skoro skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa. Zwrócić należy uwagę, że powyższe wezwanie było jak najbardziej zasadne. Przede wszystkim bowiem z informacji przedstawionych przez skarżącego (dochodowa działalność transportowa, posiadanie 10 samochodów oraz oszczędności), a także czynności dokonanych przez skarżącego (uiszczenie wpisu sądowego, opłaty kancelaryjnej, ustanowienie pełnomocnika z wyboru), wynikało, że jego sytuacja jest na tyle dobra, że prawo pomocy mu nie przysługuje. Dlatego celem uzyskania pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącego konieczne było wezwanie go do uzupełnienia złożonego wniosku. Z tych względów nie można zgodzić się z zarzutem, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest wewnętrznie sprzeczne, gdyż referendarz dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego. Nie jest ono również krzywdzące dla skarżącego, skoro referendarz oceniając, że opisana przez skarżącego sytuacja jest na tyle dobra, że prawo pomocy mu nie przysługuje, nie poprzestał na tych danych, tylko wezwał do złożenia kolejnych dokumentów. Idąc dalej podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Powyższa regulacja zawiera przesłanki, którymi powinien kierować się referendarz oraz sąd oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy i wprost z regulacji tej wynika, że ustawodawca nie przewidział, aby fakt płacenia bardzo wysokich podatków - jak chce tego skarżący – stanowił przesłankę powodującą przyznanie prawa pomocy. Natomiast odnośnie zarzutu wyznaczenia zbyt krótkiego terminu na wykonanie wezwania z 21 czerwca 2018 r., to stwierdzić należy, że skarżącemu przysługiwało prawo złożenia wniosku o przedłużenie tego terminu. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że do chwili wniesienia sprzeciwu skarżący dokumentów tych nie przedstawił, co w dalszym ciągu uniemożliwia ocenę jego sytuacji majątkowej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.