II SA/Ke 535/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2020 r. sprawy ze sprzeciwu E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala sprzeciw.

II SA/Ke 535/20 Uzasadnienie Decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium), w wyniku rozpoznania odwołania E. S. uchyliło w całości decyzję Burmistrza . z dnia 30 stycznia 2020 r. znak: [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Burmistrz w decyzji z dnia 30 stycznia 2020 r. uchylił w całości własną decyzję z dnia 21.02.2019 r. przyznającą skarżącej zasiłek stały na czas od dnia 1.01.2019 r. do 31.01.2022 r. w wysokości 322 zł miesięcznie, zmienioną kolejną decyzją z dnia 12.07.2019 r. na kwotę 497 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że Burmistrz uchylił wspomniane wyżej decyzje z uwagi na brak współdziałania Pani S. z organem I instancji poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy uzyskał informację o przyznaniu przez Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach córce – D. S. stypendium socjalnego w wysokości 900 zł miesięcznie na okres od 1.10.2019 r. do 30.06.2020 r. Nie uwzględnił jednak wszystkich przesłanek, w tym przewidzianych w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.jedn. Dz.U. 2019.1507), dalej jako ustawa. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, w przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni posiada rodzinę. W ocenie Organ II instancji, z materiału dowodowego nie wynika aby badano w jaki sposób podjęte rozstrzygnięcie wpłynie na sytuację członków rodziny odwołującej się. Jednocześnie organ przytoczył brzmienie przepisów art. 107 ust. 4 i 4a, które wprowadzają wymóg aktualizacji wywiadu, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, a mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy. Dalej przytaczając treść art. 11 ust. 2 ustawy wskazał, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium podniosło, że w aktualnym stanie prawnym należy mieć na względzie również art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374). W związku z powyższym organ I instancji rozpatrując ponownie sprawę może rozważyć pominięcie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalić nową sytuację rodziny E. S. na podstawie posiadanych dokumentów. W sprzeciwie wniesionym od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, skarżąca podniosła zarzuty sprowadzające się do kwestionowania ustaleń organu I instancji odnośnie braku współpracy z tym organem. W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Dodatkowo podniesiono, że organ I instancji zbyt pochopnie zastosował najbardziej surowe środki prawne w postaci uchylenia prawa do zasiłku stałego z uwagi na brak współpracy. Podkreślono również konieczność uzupełnienia materiału dowodowego przede wszystkim w celu ustalenia dochodu rodziny, co przekracza zakres postępowania przewidzianego w art. 136 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: k.p.a. Według art. 151a § 1 P.p.s.a. Sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Na podstawie zaś art. 151a § 2 P.p.s.a., w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw. W wyniku przeprowadzenia kontroli decyzji organu odwoławczego – w zakresie i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - stwierdzić należało, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Decyzją z dnia 29 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia 30.01.2020 r., którą to Burmistrz uchylił decyzję z 21.02.2019 przyznającą skarżącej zasiłek stały na okres od 1.01.2019 r. do 31.01.2022 r. w kwocie 322 zł, zmienioną decyzją z 12.07.2019 r. na kwotę 497 zł miesięcznie i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Inaczej mówiąc, Kolegium uchyliło decyzję, w wyniku której organ I instancji pozbawił skarżącą prawa do zasiłku stałego. Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 138 § 2 k.p.a., według którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z art. 138 § 2 k.p.a. wynika, że wydanie decyzji kasacyjnej połączonej z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji uzależnione jest od wystąpienia dwóch przesłanek, które powinny znaleźć potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Po pierwsze, organ odwoławczy jest zobowiązany wykazać, że postępowanie przed organem pierwszej instancji, w którym została wydana decyzja, było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania i po drugie - niezbędnym jest wykazanie istnienia niewyjaśnionego przez organ pierwszej instancji zakresu sprawy, który ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dodać także należy, że decyzja kasacyjna może zapaść, jeżeli wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Uchylając własną decyzję o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku stałego Burmistrz wskazał m.in. przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (....) mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Swoje stanowisko organ I instancji oparł wyłącznie na stwierdzeniu, że skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w sytuacji, gdy organ uzyskał informacje odnośnie zmiany sytuacji dochodowej jej rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji uchylając decyzję o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku stałego z uwagi na brak współpracy skarżącej z organem I instancji, nie zbadał w jaki sposób podjęte rozstrzygnięcie wpłynie na sytuację członków rodziny E. S. W ocenie Sądu, Kolegium słusznie podniosło, że ustalając określone w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przesłanki umożliwiające organowi uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia z powodu braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, nie można pominąć treści ust. 3 tego przepisu zgodnie z którym, w przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń. Taki nakaz może sprowadzać się do sytuacji, w której mimo zaistnienia przesłanek nieudzielania pomocy organ zdecyduje się ją przyznać, bądź kontynuować, kierując się potrzebą ochrony trwałości rodziny. Chodzi o sytuację osobistą, materialną osób wymienionych w tym przepisie. Skorzystanie z uprawnień przewidzianych w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pozostawiono uznaniu administracyjnemu. W rezultacie zastosowanie działań represyjnych wobec świadczeniobiorcy będzie wymagało oceny całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, majątkową i rodzinną świadczeniobiorcy, w tym ustalenia na nowo dochodu rodziny i jego wpływu na wysokość pobieranego zasiłku stałego, ponownej oceny czy skarżąca faktycznie nie chce współpracować z organem pomocy społecznej i wreszcie oceny jak postawa skarżącej ewentualnie konsekwencje jej działań będą się przekładać na osoby, pozostające na jej utrzymaniu. Ten aspekt sprawy wymaga od organu przeprowadzenia całego postępowania dowodowego. Brak ustaleń organu I instancji w tym zakresie uzasadnia stwierdzenie, że w ramach art. 136 K.p.a. Kolegium nie miało możliwości uzupełnienia materiału dowodowego i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie należy wskazać, że Sąd z uwagi na zakres kontroli, nie mógł oceniać, czy w analizowanej sprawie wystąpiła czy też nie wystąpiła przesłanka braku współdziałania o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Z podniesionych wyżej względów stanowisko Kolegium pozwala przyjąć, że w istocie organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie i nie mieści się w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (art. 136 k.p.a.), co powoduje, że decyzja Burmistrza z dnia 30.01.2020 r. której następstwem jest utrata przez skarżącą prawa do zasiłku stałego – jest przedwczesna. Wobec naruszenia art. 7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, których dopuścił się organ pierwszej instancji, zaistniała konieczność uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli decyzji organu odwoławczego w zakresie określonym w art. 64e P.p.s.a. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., a wobec tego sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie faktycznym i prawnym - na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. - sprzeciw należało oddalić.