II SA/Ke 313/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz N. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 7 marca 2023 r., [...], Rektor Uniwersytetu [...] na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 104 i 107 k.p.a., § 11 Statutu U. J. Kochanowskiego w K. oraz § 51 ust. 2 pkt 1 Regulaminu Studiów U. J. Kochanowskiego w K., obowiązującego na podstawie uchwały nr [...] Senatu U. J. Kochanowskiego w K. z dnia 21 marca 2022 r., skreślił N. T. z listy studentów. W uzasadnieniu organ wskazał, że N. T., zwana dalej również skarżącą, jest studentką I roku studiów stacjonarnych drugiego stopnia na kierunku zdrowie publiczne na [...]. Rektor podejmując decyzję w przedmiocie skreślenia studenta z listy studentów zobowiązany jest do oceny dotychczasowego przebiegu studiów studenta, tj. osiąganych przez niego wyników w nauce, prezentowanej postawy, a także szans na ukończenie studiów w UJK. Po przeprowadzeniu kompleksowej analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie Rektor stwierdził, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające skreślenie skarżącej z listy studentów z uwagi na fakt, że studentka nie uczęszczała na obowiązkowe zajęcia ujęte w programie studiów. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze N. T. zarzuciła decyzji z 7 marca 2023 r. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) § 51 ust. 2 pkt 1 Regulaminu Studiów U. J. Kochanowskiego w K. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez brak ustalenia, na jakie obowiązkowe zajęcia skarżąca nie uczęszczała, jak też brak ustalenia, czy absencja skarżącej miała charakter nie uczęszczania na zajęcia obowiązkowe, o jakim mowa w treści § 51 ust. 2 pkt 1 Regulaminu Studiów, czy miała charakter jedynie sporadycznych nieobecności spowodowanych okolicznościami o charakterze obiektywnym, b) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy w istocie skarżąca nie uczęszczała na obowiązkowe zajęcia, a jeśli tak, to w jakim rozmiarze w odniesieniu do ogólnego wymiaru zajęć obowiązkowych dotkniętych absencją, c) naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, bowiem nie wskazano w jego treści faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja co do zasady nie zawiera uzasadnienia faktycznego. Poza ogólnym wskazaniem, że przeprowadzona została kompleksowa analiza dokumentacji zgromadzonej w sprawie, nie sposób z treści uzasadnienia wywieść, jaka dokumentacja podlegała analizie i czego owa analiza dotyczyła. Tak sporządzone uzasadnienie decyzji uniemożliwia dokonanie rzetelnej oceny jej trafności i tym samym czyni ją z gruntu wadliwą, a co za tym idzie uzasadnia jej uchylenie w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu Rektor UJK wskazał na art. 67 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz podkreślił, że do zaliczenia pierwszego semestru skarżąca musiała uzyskać 31 pkt. ECTS realizując 18 przedmiotów, które organ wyszczególnił. Podniósł, że w karcie okresowych osiągnięć skarżącej znajdują się wpisy nauczycieli akademickich prowadzących zajęcia na kierunku Zdrowie publiczne, iż nie uczęszczała ona na 9 zajęć dydaktycznych, które również organ wyliczył. Ponadto wskazał 4 przedmioty, których skarżąca nie zaliczyła oraz 3, które zaliczyła i za które uzyskała łącznie 6 pkt. ECTS. Dalej Rektor zacytował § 7 ust. 3 pkt 1-4 i § 39 Regulaminu studiów UJK i podniósł, że w aktach osobowych skarżącej nie ma informacji o przyczynach nieobecności na zajęciach dydaktycznych. Rektor przyznał, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego, niemniej jednak, gdyby doszło do jej uchylenia, w obecnie obowiązującym stanie prawnym, z przyczyn wskazanych w odpowiedzi na skargę, organ nie miałby innej możliwości, niż ponownie wydać decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów. W ocenie organu naruszenie przepisów postępowania, polegające na szczątkowym uzasadnieniu decyzji, nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Studentka nie uczęszczała na zajęcia, nie wyjaśniła przyczyn swojej nieobecności, nie zaliczyła w końcu semestru. W rezultacie efekt postępowania mógł być tylko jeden – decyzja o skreśleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd uznał, że zachodzą podstawy do jej uchylenia z uwagi na brak uzasadnienia spełniającego wymogi ustawowe, który uniemożliwia dalej idącą jej ocenę pod kątem zgodności z prawem zawartego w niej rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), przytaczanej w dalszym ciągu jako "ustawa", studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Z kolei art. 108 ust. 2 ustawy stanowi, że student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Art. 108 ust. 3 przesądza, że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 1 ustawy. Sposób sformułowania przez prawodawcę powyższego przepisu, a zwłaszcza użyte w nim określenie "może", wskazuje, że wydanie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy dokonywane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego (luzu decyzyjnego) organu uczelni, który mimo wystąpienia sytuacji określonych w tym przepisie, nie jest zobligowany do skreślenia studenta z listy studentów, gdyż może odstąpić od wydania takiego rozstrzygnięcia. Podejmowane przez organ w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie nie może oznaczać jego dowolności. Wydanie decyzji uznaniowej musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, tj. zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronnym rozpatrzeniem, znajdującym odzwierciedlenie w uzasadnieniu tej decyzji (por. wyrok WSA w Gdańsku z 29 lipca 2021 r., III SA/Gd 52/21, LEX nr 3210036). "Uzasadnienie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów powinno odpowiadać dwóm kryteriom, a mianowicie pozwolić studentowi na obronę jego interesów, zaś sądowi na przeprowadzenie skutecznej kontroli sądowoadministracyjnej" (wyrok WSA w Poznaniu z 15 lipca 2021 r., IV SA/Po 265/21, LEX nr 3205375). "Decyzja powinna zawierać także argumentację odnoszącą się do kwestii wyboru przez organ opcji skreślenia z tej przyczyny studenta z listy studentów. Nie może być aprobowane uchylanie się przez organ od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, a w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony organ powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne występujące w danej sprawie" (wyrok WSA we Wrocławiu z 13 kwietnia 2021 r., IV SA/Wr 471/20, LEX nr 3192848). Zaprezentowane wyżej poglądy orzecznictwa Sąd orzekający w tej sprawie podziela i przyjmuje jako własne. Doprecyzowują one - w odniesieniu do spraw powstałych na gruncie art. 108 ust. 2 ustawy - ogólne wymogi prawidłowego uzasadnienia decyzji określone art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych wymogów. W istocie nie zawiera ono żadnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego (co przyznaje sam organ w odpowiedzi na skargę), nie wyjaśnia przesłanek skreślenia skarżącej z listy studentów, a tym bardziej nie wyjaśnia wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są tego rodzaju, że uniemożliwiają merytoryczną ocenę zawartego w nim rozstrzygnięcia pod kątem zgodności z prawem. Doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ sformułował wprawdzie szerszą argumentację mającą przemawiać za słusznością podjętego rozstrzygnięcia, jednak sformułowanie takiej argumentacji dopiero na etapie kontroli sądowej nie może konwalidować istotnego braku zaskarżonej decyzji. Kontrolne uprawnienia sądu administracyjnego oznaczają, że sąd ocenia zgodność z prawem poddanego mu przez osąd aktu wedle stanu prawnego i faktycznego, obowiązujących w dacie jego podjęcia, a nie w dacie orzekania przez sąd. Stąd też odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie istotnych braków decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji (por. wyroki WSA: w G. z 19 października 2021 r., I SA/Gd 887/21, LEX nr 3246980; w K. z 21 listopada 2022 r., III SA/Kr 1021/22, LEX nr 3441659). Sąd nie zastępuje organu administracji i nie wydaje merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej, dlatego bez znaczenia prawnego pozostaje argumentacja, że w razie uwzględnienia skargi Rektor UJK "nie miałby innej możliwości, niż ponowne wydanie decyzji o skreśleniu" skarżącej z listy studentów. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a. Oddalając wniosek N. T. o "zmianę terminu rozprawy", zawarty w piśmie datowanym na 14 lipca 2023 r., Sąd miał na uwadze, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia, określone w art. 109 i 100 p.p.s.a.