II SA/Ke 277/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Ziomek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków A. D. i M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. i M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: I. zwolnić skarżących od wpisu od skargi powyżej kwoty 150 (sto pięćdziesiąt) złotych; II. w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić.

Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach oddalił wnioski A. D. i M. D. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawcy podnieśli, że w dniu 30.06.2014r. M. D. stracił pracę, więc na utrzymanie rodziny musi wystarczyć jedna pensja. Ponadto starszy syn musiał zrezygnować ze studiów w Krakowie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje. Wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Ze złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzą oni gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma synami (ur. 1992 i 1998). Źródłem ich utrzymania były wynagrodzenia za pracę obojga małżonków wynoszące w sumie 7200 zł brutto, przy czym, jak wynika z treści sprzeciwu, w dniu 30.06.2014r. M. D. stracił pracę, a tym samym wynagrodzenie w kwocie 3000 zł brutto. Wynagrodzenie A. D. zostało na dwa miesiące zajęte przez komornika do połowy wysokości, a po potrąceniu innych kwot przez pracodawcę na jej konto wpływa kwota 1200 zł miesięcznie. Wnioskodawcy nie wykazali innego majątku oprócz domu o pow. 180 m². Z treści sprzeciwu wynika, że starszy syn musiał z powodu trudności finansowych rodziny zrezygnować ze studiów w Krakowie. Wnioskodawcy podali, że opłaty za media wynoszą 600 zł miesięcznie, spłacają kredyt hipoteczny z ratą 1400 zł miesięcznie oraz drugi kredyt z ratą 810 zł miesięcznie, dwie kart kredytowe z limitami po 3000 i 55000 oraz ratami miesięcznymi w wysokości 201 i 292 r. W sprzeciwie podnieśli, że prowadzona przez nich działalność gospodarcza została zlikwidowana i pozostało po niej znaczne zadłużenie, a niespłacany kredyt skutkował podpisaniem ugody, na mocy której ustalono ratę 810 zł miesięcznie. Wnioskodawcy wyjaśnili, że rachunki za media płacone są z opóźnieniem, dopiero po wezwaniach grożących ich odcięciem. Podali, że na członka rodziny przypada kwota 650 zł netto miesięcznie. W ocenie Sądu małżonkowie D. wykazali, że nie są w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, ponieść pełnych kosztów wpisu sądowego w kwocie 300 zł. Tym samym, oceniając sytuację majątkową skarżących, w świetle przesłanek z art. 246 p.p.s.a., stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności, które dają podstawę do zwolnienia ich od kosztów sądowych w części, tj. od połowy wpisu. Orzekając w tym względzie Sąd miał na uwadze wysokość dochodów skarżących, tj. 2600 zł miesięcznie netto (4 x 650 zł). Kwota ta oznacza zarazem, że sytuacja majątkowa i dochodowa skarżących, jakkolwiek trudna biorąc pod uwagę liczbę członków rodziny, nie jest na tyle ciężka aby uzasadniała zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wnioskodawcy są ponadto właścicielami nieruchomości (domu o pow. 180 m².) i nie korzystają z pomocy społecznej. Trudno zatem uznać ich za osoby ubogie. Przy osiąganych stałych miesięcznych dochodach w postaci wynagrodzenia A. D. są w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia części kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do połowy wpisu od skargi (150 zł), a na etapie późniejszym – opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis wyroku z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi oraz wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 150 zł. W ocenie Sądu kwestia spłacania zaciągniętego kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ jest indywidualną sprawą wnioskodawcy i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne (np. kredyty) nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślić bowiem należy, że opłaty sądowe są daninami publicznymi, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Sądu niedopuszczalna byłaby sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.