II SA/Ke 255/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Asesor WSA Magdalena Stępniak (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2026 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2026 r. znak [...], postępowanie [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]r. znak [...], postępowanie [...]; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz E. C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS decyzją z 4 marca 2026 r. nr [...]/[...] postępowanie 439108093 utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 lutego 2024 r. nr [...]/[...] postępowanie [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. C. na okres świadczeniowy [...]. W uzasadnieniu organ wskazał na art. 1 ust. 3 i art. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 ze zm.), zwanej dalej "u.p.p.w.d." i ustalił, że 3 lutego 2024 r. strona wniosła do ZUS wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko L. C. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. i informacją z 8 lutego 2023 r. została powiadomiona o przyznaniu prawa do świadczenia od miesiąca wpływu wniosku do ZUS. Następnie 3 grudnia 2023 r. złożyła ponowny wniosek o świadczenie na ww. okres. Po analizie materiału dowodowego ustalono, że strona nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku w związku z pracą ojca dziecka na terytorium Niemiec i istniejącą koordynacją. Wedle znajdującego się w aktach sprawy wezwania Wojewody Ś. z 24 listopada 2023 r. osobą podlegającą koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest Ł. C. i to on został zobowiązany do złożenia wniosku do ZUS o ww. świadczenie na okres [...]. W związku z tym decyzją z 8 lutego 2024 r. ZUS odmówił E. C. przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia jako osobie nie będącej uprawnioną do złożenia wniosku. Rozpatrując wniesione odwołanie organ podniósł, że brak jest przesłanek do jego uznania. W dokumentacji ZUS figuruje pełnomocnictwo udzielone stronie przez małżonka Ł. C., jednakże wniosek, którym wszczęto postępowanie, E. C. złożyła w swoim imieniu. Dane identyfikacyjne wnioskodawcy wpisane we wniosku dotyczą jej osoby. Zgodnie z pełnomocnictwem strona została upoważniona do występowania w imieniu Ł. C. w sprawach dotyczących świadczeń dla rodziny, jednakże wniosek z 3 grudnia 2023 r. został przez stronę uzupełniony jej danymi identyfikacyjnymi, a więc nie zrealizowała ona zapisu pełnomocnictwa. Na powyższą decyzję E. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa: 1. materialnego tj.: - art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że znaczenie ma wyłącznie formalna osoba składająca wniosek, a nie faktyczny opiekun dziecka; 2. postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego; art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego; art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów; art. 8 przez naruszenie zasady zaufania obywatela do organów państwa; art. 64 § 2 k.p.a. przez zaniechanie wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych; 3. zasad ogólnych postępowania administracyjnego poprzez nadmierny formalizm i pominięcie celu świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu wskazała, że bezspornym jest, że sprawuje bieżącą, codzienną opiekę nad dziećmi, zaspokajając ich potrzeby życiowe, organizując ich funkcjonowanie oraz ponosząc koszty ich utrzymania. Dzieci zamieszkują wraz ze skarżącą i pozostają na jej utrzymaniu, co ma miejsce w porozumieniu z ojcem dzieci, który udzielił jej stosownego pełnomocnictwa do działania w sprawach związanych ze świadczeniami rodzinnymi, co jednoznacznie wskazuje, że podejmowane przez nią czynności nie miały charakteru samodzielnego działania sprzecznego z interesem drugiego rodzica. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2026 r., poz. 143), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja w przedmiocie odmowy skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. C., na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz wojewoda, na zasadach określonych w art. 16 u.p.p.w.d., pełnią funkcję instytucji właściwej w zakresie świadczenia wychowawczego w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób między państwami Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Konfederacji Szwajcarskiej i Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (art. 11 ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawach, w których mają albo mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 16 ust. 1-2 u.p.p.w.d.). Wojewoda wykonuje obowiązki instytucji właściwej przewidziane w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4 u.p.p.w.d.). Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 10 ust. 1 u.p.p.w.d.). Ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 13 ust. 2 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 16 ust. 8 u.p.p.w.d. w przypadku gdy wojewoda otrzymał, zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazany przez instytucję właściwą w innym państwie określonym w art. 11 ust. 1, wojewoda wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przez złożenie wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób określony w art. 13 ust. 5. Przepisy art. 19 ust. 1 stosuje się odpowiednio. W świetle art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. wniosek i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą: 1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "profilem informacyjnym"; 2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny; 4) systemu teleinformatycznego wskazanego w informacji, o której mowa w ust. 6. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.). W sprawie, Wojewoda Świętokrzyski poinformował Ł. C., męża skarżącej i ojca L. C., (pismo z 24 listopada 2023 r.), że niemiecka instytucja właściwa do wypłaty świadczeń rodzinnych przekazała wniosek o świadczenia rodzinne na dzieci z 28 stycznia 2019 r. Organ zobowiązał adresata pisma do uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze na okres zasiłkowy 2022/2023 poprzez złożenie polskiego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 30 dni daty otrzymania niniejszego pisma. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 1 grudnia 2023 r. Skarżąca (matka dziecka oraz żona wnioskodawcy) 3 grudnia 2023 r. złożyła w postaci elektronicznej wniosek o świadczenie wychowawcze 500+ (dla matki albo ojca dziecka) na dziecko L. C. na okres świadczeniowy [...]. Organ decyzją skierowaną do skarżącej, odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko L. C. za okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 roku do 31 maja 2023 roku, stwierdzając, że skarżąca nie jest strona w postępowaniu. Stroną tą jest drugi rodzic, który był wzywany do złożenia wniosku. Według organu nie działała również jako pełnomocnik męża, ponieważ wniosek złożyła w swoim imieniu. Zdaniem sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 lutego 2024 r. zostały wydane z naruszeniem prawa, które mogło i miało wpływ na wynika sprawy. Na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy brak jest podstaw do przyjmowania stanowiska, że wniosek o ustalenie świadczenia wychowawczego na dziecko za okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 roku do 31 maja 2023 roku został złożony przez skarżącą, która nie działała jako pełnomocnik męża. Analiza materiału dowodowego sprawy nie pozostawia wątpliwości, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko za wskazany powyżej okres świadczeniowy został złożony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na wezwanie wojewody z 24 listopada 2023 r. Co istotne do odwołania skarżąca załączyła pełnomocnictwo do działania w sprawach związanych ze świadczeniami rodzinnymi, co jednoznacznie wskazuje, że podejmowane przez nią czynności nie miały charakteru samodzielnego działania sprzecznego z interesem drugiego rodzica. Zdaniem sądu, wynikający z art. 13 ust. 5 u.p.p.w.d. obowiązek składania wniosków i załączników w postaci elektronicznej nie wyłącza stosowania wynikającej z art. 32 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. normy prawnej, że strona może działać przez pełnomocnika. Sąd stwierdza, że w opisanym powyżej stanie rzeczy przyjmowanie ustalenia, że wniosek 3 grudnia 2023 roku nie pochodził od wnioskodawcy wniosku zagranicznego, bo został złożony przez matkę dziecka, w jej imieniu, jest nieprawidłowe. W treści wniosku z 3 grudnia 2023r. matka dziecka wskazała, że pracuje i mieszka wraz z dzieckiem w [...]. Wskazała ponadto, że współmałżonek Ł. C. mieszka, pracuje, złożył wniosek i przysługuje mu świadczenie o podobnym charakterze na dziecko L. C. w [...]. W treści wniosku podano również, że wniosek na okres [...] składany jest po zakończeniu okresu świadczeniowego z uwagi na złożenie wniosku w instytucji UE i otrzymanie z Urzędu Wojewódzkiego informacji o konieczności złożenia wniosku do ZUS. Do wniosku skarżąca załączyła kopię umowy o pracę męża zawartą w UE/EFTA. Należy wskazać, że wnioskodawca może uchybić obowiązkowi prawidłowego złożenia wniosku. W konsekwencji w art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. (w rozwinięciu określonej w art. 9 K.p.a. zasady udzielania informacji) przewidziano obowiązek wzywania wnioskodawcy przez organ do poprawienia, bądź uzupełnienia wniosku. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku dokonywane jest w drodze pisemnej informacji, mającej charakter czynności materialno-prawnej. Niezastosowanie się do pisemnego wezwania organu, tj. niepoprawienie lub uzupełnienie wniosku w zakreślonym przez ten organ terminie, uprawnia ten ostatni do pozostawienia "wadliwego" wniosku bez rozpatrzenia, a postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego traktuje się jako niewszczęte ("wadliwy" wniosek nie wywołuje skutku prawnego). Zdaniem sądu okoliczności kontrolowanej sprawy wskazują, że wniosek z 3 grudnia 2023 roku został złożony w wykonaniu wezwania zawartego w piśmie Wojewody Wielkopolskiego z 24 listopada 2023 roku, a więc ze skutkiem dla wnioskodawcy zagranicznego, ojca dziecka. Jeżeli organ stwierdził, że wniosek złożony przez skarżącą został wypełniony nieprawidłowo, to sytuacja taka aktualizowała obowiązki organu określone w ww. art. 19 ust. 1 u.p.p.w.d. Zdaniem sądu organ bez wyczerpania trybu określonego w tym przepisie błędnie przyjął, że wniosek 3 grudnia 2023 roku pochodził od matki dziecka. Wydanie zaskarżonej decyzji wobec skarżącej ponadto jest sprzeczne z okolicznością wcześniejszego przyznania jej świadczenia wychowawczego na dziecko Laurę na okres świadczeniowy od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. (informacja z 8 lutego 2023 r.), a zatem na okres, który następnie organ objął odmową w zaskarżonej decyzji. Wymaga wyjaśnienia, że przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d.). Ustalenie prawa do świadczenia kończy się wyłącznie czynnością materialno-techniczną w postaci informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego udostępnianej przez ZUS na profilu informacyjnym osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 13a ust. 2 tej ustawy). Sprawa przyznania świadczenia wychowawczego rozstrzygnięta pozytywnie dla osoby oczekującej uzyskania takiego świadczenia nie może, w razie zmiany okoliczności, czy uzyskania przez organ nowych istotnych dowodów, być ponownie rozstrzygana na niekorzyść strony w drodze decyzji administracyjnej. Ewentualna weryfikacja przyznanego prawa do świadczenia wychowawczego odbywać się może wyłącznie na podstawie przepisów art. 27 ustawy, które regulują kwestię wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Prawidłowym natomiast rozstrzygnięciem w przypadku stwierdzenia złożenia wniosku przez osobę niebędącą stroną jest rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., tj. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak już jednak wyżej stwierdzono chronologia zdarzeń oraz przedłożone pełnomocnictwo, a także częściowo treść wniosku nie pozwala na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego z 3 grudnia 2023 r. złożyła osoba nieuprawniona. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania. Z tych względów sąd, na podstawie oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego w punkcie 2 sentencji wyroku (wynagrodzenie pełnomocnika 480 zł i 17 zł opłata skarbowa) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).