II SA/Ke 183/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 grudnia 2025 r. znak: WOA.7722.86.2025 w przedmiocie nałożenia obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych oddala skargę.

Postanowieniem z 30 grudnia 2025 r. [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej "ŚWINB"), po rozpoznaniu zażalenia A. R., utrzymał w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. (PINB) z 31 października 2025 r. znak: [...] (kontynuacja sprawy znak: [...]), nakładające na I. L. obowiązek przedłożenia w PINB, w terminie 4 miesięcy od dnia doręczenia tego postanowienia, niżej wymienionych dokumentów dotyczących budynku gospodarczego o wymiarach w rzucie ok. 5,60 x 6,00 m, zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce nr ewid. [...] (poprzednio nr ewid. [...]), bezpośrednio przy granicy z działką nr ewid. [...], obręb 0001 D. , gm. D.: 1. oświadczenia, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane działki nr ewid. [...]; 2. geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej przedmiotowego budynku; 3. ekspertyzy technicznej, sporządzonej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazującej czy stan techniczny obiektu budowlanego: a) nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz b) pozwala na bezpieczne użytkowanie przedmiotowego budynku, zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania. W uzasadnieniu ŚWINB podał, że na postanowienie organu I instancji, wydane na podstawie art. 49g ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2025 r., poz. 418), zwanej dalej "P.b." lub "Prawem budowlanym", zażalenie wniosła A. R., domagając się jego uchylenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z obowiązkiem prowadzenia postępowania na podstawie art. 48 ust. 1, art. 48b ust. 3 oraz art. 49e pkt 3 P.b. W uzasadnieniu zażalenia zarzuciła, że PINB nie zastosował się do zaleceń ŚWINB zawartych w postanowieniu z 1 października 2025 r., znak: [...], którym wyznaczono termin załatwienia sprawy do 31 października 2025 r. Podniosła również, że organ bezpodstawnie wszczął z urzędu uproszczone postępowanie legalizacyjne, mimo że postępowanie dotyczące spornego budynku było prowadzone od 2017 r. na podstawie innych przepisów. Wskazała, że organ nie zakończył dotychczasowego postępowania, lecz uznał nowe postępowanie za jego kontynuację. Zarzuciła także przewlekłość postępowania prowadzonego przez PINB w K. w latach 2017 - 2025. Zdaniem skarżącej, organ powinien był zastosować art. 48 ust. 1 P.b., wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy, a następnie nakazać rozbiórkę obiektu. Podniosła nadto, że budynek został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, a jego usytuowanie narusza wymagane odległości od granicy, przy czym częściowo znajduje się na działce skarżącej. Rozpoznając sprawę w trybie zażaleniowym ŚWINB wskazał, że jak wynika z akt organu I instancji, zarejestrowanych pod znakiem [...], w następstwie interwencji A. R. pracownicy PINB przeprowadzili 27 lipca 2017 r. kontrolę budynku gospodarczego usytuowanego na działce nr ewid.[...] (następnie [...], a obecnie [...]) w D. . W toku kontroli ustalono, że jest to murowany, parterowy budynek gospodarczy o wymiarach w rzucie 5,60 × 6,00 m, przykryty jednospadowym dachem o konstrukcji drewnianej, pokrytej eternitem. Do protokołu kontroli I. L. oświadczyła, że budynek został wybudowany w 1988 r. przez poprzednią właścicielkę nieruchomości A. M. bez dopełnienia wymaganych formalności pierwotnie jako wiata, natomiast ściany i strop wylewany wykonano w 1989 r. Budynek ten jest wykorzystywany do celów gospodarczo-magazynowych. A. R. wskazała natomiast, że obiekt został wybudowany od podstaw po 1999 r. do około 2005 r. Pismem z 8 września 2017 r. PINB zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego ww. budynku oraz wezwał I. L. i A. R. do przedłożenia dokumentów dotyczących daty jego budowy, w szczególności zdjęć, map i oświadczeń świadków. D. B., działająca z upoważnienia I. L., 18 września 2017 r. przedłożyła oświadczenia trzech świadków wskazujących, że budynek został wybudowany w latach 1985 - 1988. Z kolei A. R. złożyła wyjaśnienia wraz ze zdjęciami obrazującymi zabudowę działki nr [...]. Pismem z 13 listopada 2017 r. PINB zwrócił się do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej Starostwa Powiatowego w K. o informacje dotyczące daty założenia mapy sytuacyjno-wysokościowej dla obszaru obejmującego działkę nr [...]. Dnia 29 listopada 2017 r. dokonano analizy dokumentacji geodezyjnej, w tym operatów technicznych nr [...] oraz mapy zasadniczej założonej w 1978 r. Pismem z 21 grudnia 2017 r. organ wezwał strony i świadków na rozprawę oraz przesłuchanie. Dnia 16 stycznia 2018 r. świadkowie S. B., W. P. i W. G. potwierdzili, że budynek powstał w latach 1985 - 1988, natomiast podczas przesłuchania 9 marca 2018 r. świadkowie A. L., M. K. i A. R. zeznały, że budynek został wybudowany w 1999 r. Pismem z 29 czerwca 2018 r. A. R. przedłożyła cyfrowe i analogowe zobrazowania fotogrametryczne działki nr [...] z lat 1992, 1997 i 2003 wskazując, że zabudowa objęta postępowaniem nie istniała w latach 1992 i 1997, natomiast była widoczna na zdjęciu z 6 maja 2003 r. Pismem z 17 lipca 2018 r. PINB poinformował strony, że zgromadzona dokumentacja wskazuje na wybudowanie obiektu po 1997 r. I. L. zakwestionowała tę ocenę, wskazując na niewystarczającą jakość zdjęć oraz przesłonięcie budynków przez drzewa. Dnia 10 lipca 2025 r. PINB przeprowadził ponowną kontrolę budynku, stwierdzając brak zmian jego wymiarów, konstrukcji oraz sposobu użytkowania w stosunku do kontroli z 27 lipca 2017 r. Okap dachu z od strony działki sąsiedniej nie posiada orynnowania. Z czynności sporządzono szkic oraz dokumentację fotograficzną. Pozyskano także dokumenty z powiązanego postępowania prowadzonego pod znakiem [...], dotyczącego budynku stodoły wraz z zapadłymi wyrokami: WSA w Kielcach sygn. akt II SA/Ke 273/19 i NSA sygn. akt II OSK 1549/22. Po wniesieniu przez A. R. ponaglenia 10 września 2025 r., ŚWINB postanowieniem z 1 października 2025 r. wyznaczył PINB termin załatwienia sprawy do 31 października 2025 r. Pismem z 30 października 2025 r. PINB zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu uproszczonego postępowania legalizacyjnego dotyczącego budynku gospodarczego wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę na działce nr [...] wskazując, że stanowi ono kontynuację postępowania prowadzonego pod znakiem [...] Następnie postanowieniem z 31 października 2025 r. PINB nałożył na I. L. obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, które stało się przedmiotem wniesionego zażalenia. I. L. 2 grudnia 2025 r. zapoznała się z aktami sprawy, a pismem z 15 grudnia 2025 r. wniosła o legalizację samowoli budowlanej w uproszczonym trybie legalizacyjnym. Organ odwoławczy wskazał, że ustawodawca przewidział dwa odrębne tryby legalizacyjne: "zwykły" tryb legalizacyjny (art. 48 - art. 49e P.b.) oraz uproszczony tryb legalizacyjny (art. 49f - art. 49i P.b.) i powołał treść tych przepisów. Organ podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie bezsporne było, że sporny budynek został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę, a od zakończenia jego budowy upłynęło co najmniej 20 lat, co uzasadniało prowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49f i art. 49g P.b. Wyjaśnił, że ustalenie upływu ponad 20 lat od zakończenia budowy oparto na zeznaniach świadków, ich pisemnych oświadczeniach oraz zdjęciach lotniczych pozyskanych z zasobów Głównego Geodety Kraju, pozwalających określić czas budowy pomiędzy 1 września 1997 r. a 6 maja 2003 r. Wskazał również, że w sprawie nie zachodziła negatywna przesłanka określona w art. 49f ust. 5 P.b., gdyż wobec tego obiektu nigdy nie wydano postanowienia o wstrzymaniu budowy. Odnosząc się do zarzutów zażalenia ŚWINB stwierdził, że postępowanie wszczęte przez PINB w 2017 r. powinno być kontynuowane z zastosowaniem przepisów regulujących uproszczone postępowanie legalizacyjne. W ocenie organu nie miało znaczenia, że postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji Prawa budowlanego z 13 lutego 2020 r., obowiązującej od 19 września 2020 r., ponieważ wobec upływu ponad 20 lat od zakończenia budowy oraz niewydania decyzji o rozbiórce, do sprawy należało zastosować przepisy o uproszczonej legalizacji. Na poparcie tego stanowiska organ powołał wyrok WSA w K. z 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 26/21. Organ podkreślił ponadto, że uproszczone postępowanie legalizacyjne może zostać wszczęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek, a w przypadku obiektu istniejącego od ponad 20 lat organ nadzoru budowlanego jest zobowiązany do jego prowadzenia z urzędu. Wskazał również, że w tym trybie nie bada się zgodności obiektu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, natomiast wynik postępowania zależy od przedłożonych przez inwestora dokumentów, w szczególności ekspertyzy technicznej. Zaznaczył przy tym, że legalizacja samowoli budowlanej stanowi uprawnienie, a nie obowiązek inwestora. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. organ przyznał, że z akt sprawy wynika, że strony zostały zawiadomione o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym dzień przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Uznał jednak, że uchybienie to nie stanowi wystarczającej podstawy do uchylenia tego rozstrzygnięcia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie organu odwoławczego wniosła A. R., zarzucając naruszenie: 1. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niekonsekwentnie prowadzone postępowanie administracyjne przez ŚWINB wyrażające się tym, że organ ten w postanowieniu z 1 października 2025 r. wyznaczył PINB termin załatwienia sprawy do 31 października 2025 r., zaś organ I instancji nie zastosował się do tych wskazań wydając 31 października 2025 r. postanowienie nakładające na I. L. obowiązek przedłożenia wymienionych w tym postanowieniu dokumentów legalizacyjnych, nie załatwiając tym samym przedmiotowej sprawy, lecz de facto inicjując z urzędu nową sprawę administracyjną, tj. uproszczone postępowanie legalizacyjne, dotyczące budynku gospodarczo, pomimo braku zaistnienia ku temu przesłanek, nie kończąc poprzednio wszczętego postępowania administracyjnego, a ŚWINB swoim działaniem zmienił stanowisko w sprawie, którego racjonalnie nie uzasadnił, czym naruszył obowiązek konsekwentnego i jednolitego działania organu; 2. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej oraz wskazań ŚWINB w decyzji z 18 grudnia 2018 r., w której organ orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w sytuacji gdy w trakcie ponownie prowadzonego postępowania nie ujawniły się nowe fakty, dowody czy inne okoliczności, które winny zostać wcięte pod uwagę, a także niezastosowanie się do oceny prawnej dokonanej przez WSA w Kielcach w wyroku z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 273/19 oraz przez NSA w wyroku z 9 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 1549/22; 3. art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez uznanie przez ŚWINB, że wszczęte z urzędu przez PINB uproszczone postępowanie legalizacyjne dotyczące budynku "gospodarczo-garażowego", mimo jednoczesnego niezakończenia postępowania toczącego się w innym trybie od 2017 r. przed tym organem pod znakiem: [...] jest zasadne, w sytuacji gdy wszczęcie postępowania równoległego (legalizacyjnego) jest sprzeczne z zasadą jedności przedmiotu postępowania,bowiem trwa postępowanie nadzorcze (rozstrzygające) w innym trybie, co stanowi o działaniu sprzecznym z obowiązującymi procedurami, a tym samym naruszające zasadę ochrony stron postępowania; 4. art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 49f ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49g ust. 1 i 2 P.b, poprzez utrzymanie w mocy przez ŚWINB postanowienia PINB nakładającego na I. L. obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dotyczących budynku gospodarczego, mimo braku zaistnienia przesłanek umożliwiających wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego; 5. art. 48 ust. 1 pkt 1 P.b. poprzez przeoczenie przez ŚWINB, że PINB w prowadzonym postępowaniu winien wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy, a w konsekwencji również decyzję rozbiórkową, bowiem budynek gospodarczy został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, przy czym jego lokalizacja nie spełniała podstawowych norm dotyczących odległości od granicy działki, co uzasadniało wydanie decyzji rozbiórkowej, nie zaś wszczęcie uproszczonej procedury legalizacyjnej; 6. art. 6 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zaufania obywatela do władzy publicznej, polegające na nierzetelnym ustaleniu stanu faktycznego, a w szczególności uznaniu, iż w stanie niniejszej sprawy zachodzą przesłanki umożliwiające wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, co doprowadziło do wydania postanowienia nakładającego na I. L. obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych dotyczących budynku gospodarczego, podczas gdy organ I instancji powinien wydać postanowienie o wstrzymaniu budowy, a w konsekwencji również decyzję rozbiórkową, bowiem budynek gospodarczy został wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę, przy czym jego lokalizacja nie spełnia podstawowych norm dotyczących odległości od granicy działki, co uzasadniało wydanie decyzji rozbiórkowej, nie zaś wszczęcie uproszczonej procedury legalizacyjnej, a co stoi w jawnej sprzeczności z nałożonym na organ administracji obowiązkiem prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, od której wymaga się szczególnej staranności działania oraz zachowania standardów na najwyższym poziomie rzetelności i uczciwości. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie postawionych zarzutów, a ponadto wskazała, że "przy wydaniu decyzji Organu I instancji" doszło również do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, tj. art. 10 § 1 k.p.a. Podniosła, że organ nie poinformował jej o zebraniu całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wydając postanowienie o nałożeniu na I. L. obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych wymienionym w tymże postanowieniu. Wskazała, że 10 lipca 2025 r. odbyła się kontrola budynku stodoły, budynku gospodarczego o wym. w rzucie ok. 12,8 x 8,6 m budynku gospodarczo-garażowego oraz budynku gospodarczego o wym. w rzucie ok. 5,6 x 6,0 m, usytuowanych na działce inwestorki. Kontrola odbyła się we wskazanej dacie, jednakże skarżącej jak również jej pełnomocnikowi odmówiono wzięcia udziału w czynnościach. Skarżąca nie tylko nie miała możliwości zapoznać się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, ale także nie miała możliwości w jakikolwiek sposób wypowiedzieć się co do zmiany podstawy prawnej toczonego postępowania i wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, bowiem zawiadomienie o wszczęciu z urzędu uproszczonego postępowania legalizacyjnego zostało sporządzone jedynie dzień przed wydaniem postanowienia o nałożeniu na I. L. określonego w zaskarżonym postanowieniu obowiązku. Organ II instancji przyznał naruszenie przez PINB art. 10 k.p.a., jednak mimo to utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, nie dokonując żadnej analizy wpływu stwierdzonego naruszenia na treść rozstrzygnięcia ani na możliwość realnego skorzystania przez stronę z przysługujących jej uprawnień procesowych. W oparciu o tak sformułowane zarzuty A. R. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także poprzedzającego je postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Jak wynika z treści skargi, istotą sporu w tej sprawie jest ocena, czy organy nadzoru budowlanego prawidłowo wydały kontrolowane postanowienia w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f Prawa budowlanego, mimo że postępowanie administracyjne w sprawie legalności budowy budynku gospodarczego na działce należącej do I. L. zostało wszczęte i prowadzone od 2017 r. w trybie art. 48 ust. 1 tej ustawy. Jak wynika z akt administracyjnych, organ I instancji zawiadomieniem z 30 października 2025 r. poinformował strony, że uproszczone postępowanie legalizacyjne wszczęte zostało z urzędu i jest kontynuacją postępowania prowadzonego wcześniej po znakiem: [...] Nie ulega również wątpliwości, że postępowanie w tej sprawie, prowadzone na podstawie art. 48 Prawa budowlanego, nie zostało zakończone umorzeniem postępowania, czy też innym rozstrzygnięciem, przewidzianym w art. 49b i 49 ustawy. Przepis art. 49f został wprowadzony do Prawa budowlanego na mocy ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020.471), dalej "ustawa nowelizująca", która weszła w życie 19 września 2020 r. W trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania legalizacyjnego nastąpiła więc zmiana przepisów, a w takiej sytuacji to regulacje przejściowe zawarte w ustawie nowelizującej określają, jakie przepisy, dotychczasowe czy zmienione, oraz w jakim zakresie stosuje się do danego postępowania. Zgodnie z art. 25 ustawy nowelizującej zasadą jest, że do spraw uregulowanych ustawą Prawo budowlane, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. przed 19 września 2020 r., stosuje się przepisy Prawa budowlanego w brzmieniu dotychczasowym. Art. 32 ustawy nowelizującej, zawierający regulację przejściową podobnie jak art. 25, stanowi jednak, że nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ust. 1 ustawy Prawo budowlane, w brzmieniu obowiązującym od 19 września 2020 r., w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed tym dniem decyzję o nakazie rozbiórki. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że prawidłowe rozumienie treści przepisów art. 25 i art. 32 ustawy nowelizującej wskazuje, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których wszczęto postępowanie legalizacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów Prawa budowlanego, ale nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki, możliwe jest zastosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f. Odmienna wykładnia wskazanych przepisów prowadziłaby do nieuzasadnionego ograniczenia nowej regulacji (z artykułu 49f P.b.), podczas gdy celem wprowadzonych przez ustawodawcę rozwiązań było jak najszersze uporządkowanie starych samowoli budowlanych. W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z dnia 13 lutego 2020 r. (druk sejmowy nr 121, IX kadencja) wskazano bowiem, że wobec dotychczas obowiązujących w prawie budowlanym regulacji właściciele zwykle nie podejmują próby legalizacji samowolnie zrealizowanych obiektów budowlanych z obawy przed wysokimi opłatami legalizacyjnymi, a także obawiając się wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o rozbiórce - przede wszystkim ze względu na ich niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (por. wyroki NSA: z 23 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 35/22, z 18 marca 2025 r., II OSK 1860/22, z 9 lipca 2024 r., II OSK 1381/23; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej CBOSA). Sąd wyraża pogląd, zaprezentowany już w znanym stronom wyroku WSA w Kielcach z 17 czerwca 2026 r. sygn. akt II SA/Ke 185/26 (dotyczącym innego budynku gospodarczo-garażowego zrealizowanego przez I. L.), że art. 32 ustawy nowelizującej wyłącza stosowanie ogólnej reguły intertemporalnej wynikającej z art. 25 ww. ustawy. Skoro z art. 32 wynika, że nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej decyzję o nakazie rozbiórki, to należy a contrario przyjąć, że jeśli taka decyzja nie została wydana w stosunku do obiektów, których budowa uległa zakończeniu co najmniej 20 lat temu, przepis art. 49f Prawa budowlanego ma zastosowanie także do postępowań wszczętych przed 19 września 2020 r., tak jak w kontrolowanym przypadku. Treść art. 49f ust. 1 P.b. przesądza natomiast o tym, że jeśli nie zachodzi przesłanka negatywna, o jakiej mowa w art. 32 ustawy nowelizującej, organ nadzoru budowlanego ma obowiązek wszcząć uproszczone postępowanie legalizacyjne. Ww. przepis stanowi bowiem, że w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia - jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne. Właśnie to ostatnie stwierdzenie - "organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne" należy odczytywać jako obowiązek organu do zastosowania art. 48f w przypadku, gdy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie oraz w art. 32 ustawy nowelizującej. W kontrolowanej sprawie jest niesporne, że będący przedmiotem niniejszego postępowania budynek gospodarczy został zrealizowany bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz, że nie wydano przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej decyzji o nakazie rozbiórki. Z akt administracyjnych wynika również, że na skutek dowodów złożonych przez skarżącą A. R. wraz z pismem z 29 czerwca 2018 r. tj. archiwalnych zdjęć lotniczych z lat 1992, 1997 i 2003, a także pozyskanych fotografii operatu technicznego nr [...], organ I instancji ustalił w postanowieniu z 31 października 2025 r., że budynek gospodarczy o wymiarach w rzucie 5,60 x 6,00 m został wybudowany pomiędzy 1 września 1997 r. a 6 maja 2003 r. i zainwentaryzowany geodezyjnie 18 kwietnia 2005 r. Ustalenie to było zgodne ze stanowiskiem A. R. prezentowanym w toku postępowania administracyjnego. Ustaloną przez organ datę budowy potwierdziła ostatecznie inwestorka I. L. w piśmie datowanym na 15 grudnia 25 r. Nie ulega więc wątpliwości, że od daty zakończenia budowy do daty wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego przez organ I instancji, upłynęło ponad 20 lat. Nie jest zasadny zarzut skargi dotyczący nieuprawnionego przekształcenia dotychczasowego postępowania legalizacyjnego prowadzonego w trybie art. 48 Prawa budowlanego w uproszczone postępowanie legalizacyjne, o jakim mowa w art. 49f tej ustawy (pkt 1 i 3 petitum skargi). Zasygnalizowany wyżej cel wprowadzenia przez ustawodawcę regulacji pozwalającej na legalizację samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych w trybie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, determinuje również relację pomiędzy tym postępowaniem, a toczącym się co do tego samego obiektu postępowaniem legalizacyjnym opartym na art. 48 Prawa budowlanego. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uproszczone postępowanie legalizacyjne może być pod określonymi warunkami wszczęte nawet wówczas, gdy w odniesieniu do danego obiektu prowadzone jest inne, "zwykłe" postępowanie legalizacyjne. Procedura wprowadzona do Prawa budowlanego ustawą nowelizującą, jako względniejsza dla sprawcy samowoli budowlanej, ma pierwszeństwo przed zwykłą procedurą legalizacyjną (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 16 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 478/23, CBOSA). Prowadzenie procedur legalizacyjnych w trybie zwykłym (art. 48 P.b. ewentualne art. 37 i 40 Prawa budowlanego z 1974 r.) nie stanowi przeszkody do wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego (art. 49f P.b.). Pogląd przeciwny oznaczałby, że możliwość skorzystania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego z dobrodziejstwa uproszczonej procedury legalizacji uzależniona byłaby od tego, aby organ nadzoru nie wszczął przed 19 września 2020 r. postępowania legalizacyjnego. Tymczasem sama okoliczność prowadzenia bądź nieprowadzenia postępowania legalizacyjnego na podstawie przepisów Prawa budowlanego sprzed nowelizacji, nie uzasadnia takiego różnicowania uprawnień podmiotów zainteresowanych korzystniejszą procedurą uproszczoną, bowiem w świetle art. 49f P.b. znaczenie ma wyłącznie fakt upływu co najmniej 20 lat od zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (zob. wyroki NSA: z 14 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2857/21; z 23 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 35/22, dostępne j.w.). W ocenie Sądu, prowadzenie zwykłego postępowania legalizacyjnego co do przedmiotowego budynku gospodarczego nie wykluczało wszczęcia i prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Jak wskazywał jednak Naczelny Sąd Administracyjny, istnieje tylko jeden "problem", tzn. oba postępowania nie mogą się toczyć jednocześnie. W kontrolowanej sprawie tak się nie stało, gdyż uproszczone postępowanie legalizacyjne zostało wszczęte i dalej prowadzone jako kontynuacja postępowania prowadzonego w trybie art. 48 P.b., co należy uznać za procedurę dozwoloną, a w każdym razie nienaruszającą prawa w stopniu powodującym uchylenie zaskarżonego postanowienia. W orzecznictwie przyjmuje się różne procesowe rozwiązania dotyczące wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego podczas toczącego się postępowania w trybie art. 48 Prawa budowlanego. Przykładowo w wyroku z 14 marca 2023 r., II OSK 2871/21 (dostępnym w CBOSA) NSA przyjął, że złożony przez inwestora wniosek o przeprowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego może być dołączony do toczącego się postępowania i w nim rozpoznany (wówczas w pierwszej kolejności organ ustala czy są spełnione przesłanki do takiej legalizacji samowoli) lub zostanie wszczęta nowa sprawa co do procedury uproszczonej, a że ma ona pierwszeństwo (jako względniejsza dla sprawcy samowoli budowlanej), to procedura zwykła zostanie zawieszona do czasu zakończenia postępowania uproszczonego. W tym drugim przypadku, po ewentualnym zalegalizowaniu danego obiektu budowlanego w drodze uproszczonego postępowania legalizacyjnego, organ winien umorzyć postępowanie prowadzone w trybie "zwykłym". W niniejszej sprawie organ "przekształcił" postępowanie legalizacyjne prowadzone w trybie art. 48 Prawa budowlanego w uproszczone postępowanie legalizacyjne na podstawie art. 49f tej ustawy. Niezależnie od oceny prawidłowości tej procedury najistotniejszy jej skutek jest taki, że nie toczą się równolegle dwa postępowania legalizacyjne dotyczące tego samego obiektu. Ponadto, skoro dopuszczalne i wręcz priorytetowe jest wszczynanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego w razie zaistnienia przesłanek z art. 49f Prawa budowlanego, mimo wcześniejszego wszczęcia procedury legalizacji tego samego obiektu budowlanego opartej na art. 48 tej ustawy, to nie można skutecznie zarzucać organowi niekonsekwencji mającej polegać na odstąpieniu od kontynuowania wcześniej wszczętego postępowania. Dlatego omawiany zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Nie jest także zasadny zarzut oznaczony nr 2. Decyzja ŚWINB z 18 grudnia 2018 r. znak: [...], podobnie jak przywołane w tym zarzucie wyroki: WSA w Kielcach z 23 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Ke 273/19 i NSA z 9 listopada 2022 r. sygn. akt II OSK 1549/22, zapadły w innej sprawie niż aktualnie kontrolowana (dotyczyły bowiem robót budowlanych przy budowie budynku stodoły na działce nr [...] w D. , należącej do I. L., przy czym postępowanie organu I instancji prowadzone było w trybie art. 50 i 51 Prawa budowlanego). Rozstrzygnięcia te zapadły w innym stanie faktycznym i prawnym, a co za tym idzie nie można zarzucać niezastosowania się do oceny prawnej i wskazań zawartych w decyzji organu II instancji, jak również w wyrokach WSA w Kielcach i NSA. O żadnym związaniu tamtymi rozstrzygnięciami nie mogło więc być mowy w tej sprawie, a przepis art. 153 p.p.s.a., którego naruszenie zarzuca autor skargi, nie miał w ogóle zastosowania. Jeśli chodzi o argumentację zaprezentowaną w zarzucie nr 1, dotyczącą niezastosowania się organu I instancji do wskazań zawartych w postanowieniu ŚWINB z 1 października 2025 r., stwierdzającym, że PINB dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i wyznaczającym termin załatwienia sprawy do 31 października 2025 r., należy wskazać, że postanowienie to ma charakter wpadkowy i dotyczy procedury określonej w art. 37 k.p.a., mającej zastosowanie w przypadku bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Rozstrzygnięcie tego rodzaju w żaden sposób nie wiąże organu I instancji co do sposobu merytorycznego rozpatrzenia sprawy, a jedynie nakazuje zakończyć ją w określonym terminie. Dlatego postanowienia ŚWINB z 1 października 2025 r. nie można rozumieć tak, jak zaprezentował to autor skargi. Na merytoryczną ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia nie ma ono żadnego wpływu. Nie ma także racji skarżąca zarzucając organowi nadzoru budowlanego brak orzeczenia o wstrzymaniu budowy i o rozbiórce budynku gospodarczego w trybie art. 48 i nast. Prawa budowlanego (zarzut nr 5). Przedmiotem kontroli w tej sprawie jest prawidłowość wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego i wydanie w ramach tego postępowania postanowienia, o jakim mowa w art. 49g ust. 1 P.b. Sąd wyraził już wyżej pogląd, że procedura zastosowana przez PINB nie naruszała prawa w stopniu istotnym i mającym wpływ na wynik kontrolowanej sprawy, a co za tym idzie zarzuty dotyczące braku rozstrzygnięć przewidzianych w trybie "zwykłego" postępowania legalizacyjnego są w tym przypadku bezprzedmiotowe. Sąd, podobnie jak organ odwoławczy w motywach zaskarżonego postanowienia, dostrzega naruszenie przez organ I instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, a konkretnie uchybienie art. 10 § 1 k.p.a, na co słusznie zwraca uwagę skarżąca w uzasadnieniu skargi. Z akt wynika bowiem, że zawiadomienie o wszczęciu z urzędu uproszczonego postępowania legalizacyjnego oraz informacja o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wydane zostało 30 października 2025 r., a więc w przeddzień podjęcia postanowienia z 31 października 2025 r. o nałożeniu na I. L. obowiązków na podstawie art. 49g ust. 1 Prawa budowlanego. Zawiadomienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej A. R. 6 listopada 2025 r., co uniemożliwiło jej zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie co do zgromadzonych dowodów i zgłoszonych żądań przed wydaniem postanowienia. Naruszenie przez organ I instancji art. 10 § 1 k.p.a. jest więc oczywiste. Sąd uznał, że naruszenie to nie mogło jednak mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, czego wymaga art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. aby była podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Po pierwsze, naruszenie dotyczy organu I instancji, które zauważył ŚWINB przy rozpatrywaniu zażalenia uznając, że nie stanowi ono podstawy do uwzględnienia zażalenia. Po drugie, naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie spowodowało, że skarżąca została pozbawiona udziału w postępowaniu, gdyż wcześniej brała w nim czynny udział, składała wnioski dowodowe, wypowiadała się w pismach procesowych co do zebranych dowodów oraz złożyła zażalenie, kwestionując zasadność wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Po trzecie, zawiadomienie o wszczęciu uproszczonego postępowania legalizacyjnego z 30 października 2025 r. zostało wydane po zgromadzeniu całego materiału dowodowego, który pozwolił organowi I instancji poczynić ustalenia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a konkretnie dla ustalenia daty wybudowania budynku gospodarczego. Ustalenie to było zgodne ze stanowiskiem A. R. prezentowanym od początku postępowania administracyjnego. Po dacie wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ I instancji nie przeprowadził żadnych dowodów, bo nie było takiej potrzeby. Należy wskazać, że do wydania postanowienia w trybie art. 49g ust. 1 Prawa budowlanego konieczne było ustalenie jedynie trzech okoliczności: wybudowanie budynku gospodarczego bez wymaganego pozwolenia na budowę, brak wydania decyzji o rozbiórce oraz upływ co najmniej 20 lat od zakończenia tej budowy. Dwie pierwsze okoliczności od początku były niesporne, natomiast ostatnia została przyznana przez I. L.. Nie było więc żadnych okoliczności faktycznych, które wymagałyby postępowania dowodowego czy wyjaśniającego. Po czwarte, ani w zażaleniu ani w skardze, skarżąca nie wykazuje, jaki konkretnie wpływ na wynik sprawy mogło mieć uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. przez organ I instancji. Co więcej, w zażaleniu nie ma zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. (wbrew twierdzeniu organu II instancji, który odniósł się do "zarzutu" naruszenia tego przepisu na str. 5 zaskarżonego postanowienia). A. R. nie powołuje się na żadne nowe dowody, które złożyłaby, gdyby organ I instancji nie naruszył powołanego wyżej przepisu. Nawet jeśli przyjąć, że skarżąca mogłaby zaprezentować swoje stanowisko odnośnie do wadliwości wszczynania uproszczonego postępowania legalizacyjnego, to i tak nie ma podstaw do przyjęcia, że miałoby to wpływ na treść postanowienia nakładającego na inwestorkę obowiązek na podstawie art. 49g ust. 1 Prawa budowlanego, czy też prowadziłoby do niewydania takiego postanowienia w ogóle. Stanowisko skarżącej zaprezentowane zostało natomiast w zażaleniu i dotyczy ono wyłącznie kwestii procesowych związanych z prawidłowością wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Organ II instancji wypowiedział się w tej kwestii, uznając argumentację skarżącej za niezasadną. Twierdzenie, że skarżącej i jej pełnomocnikowi odmówiono udziału w kontroli przeprowadzonej 10 lipca 2025 r. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, a autor skargi nie wskazuje na żadne okoliczności, które pozwoliłyby Sądowi to twierdzenie zweryfikować. Z akt wynika jedynie, że pełnomocnik skarżącej został powiadomiony o dacie przeprowadzenia kontroli (zawiadomienie zostało doręczone 7 lipca 2025 r.), zaś protokół z tej czynności wskazuje, że ani skarżąca ani jej pełnomocnik nie byli w trakcie jej przeprowadzania obecni. Nie bez znaczenia jest także i to, że w zażaleniu skarżąca nie podnosi tego zarzutu; pojawił się on dopiero w skardze. Wobec wskazanych wyżej okoliczności trudno skutecznie zarzucić organowi II instancji, że nie przeprowadził szczegółowej analizy wpływu stwierdzonego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. na treść rozstrzygnięcia czy też na możliwość realnego skorzystania przez stronę z przysługujących jej uprawnień procesowych, jak podnosi autor skargi. Sama skarżąca takiej analizy nie dokonuje i nie wykazuje, jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć naruszenie tego przepisu przez PINB w K. - poza ogólnym twierdzeniem, że "wpływ ten był co najmniej potencjalny" (ostatnia strona skargi in fine). W konsekwencji Sąd uznał, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez organ I instancji, choć oczywiste, nie pozbawiło skarżącej możliwości obrony jej praw, jak zarzuca się w uzasadnieniu skargi, ani też nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Tym samym nie podlegały również uwzględnieniu pozostałe zarzuty skargi w zakresie zrzucanego naruszenia art. 6 i art. 8 k.p.a. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.