Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Ke 179/26

Wyrok WSA w Kielcach z 25 czerwca 2026 r., II SA/Ke 179/26

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia
25 czerwca 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 15 stycznia 2026 r. znak: SKO.PS-80/4564/1285/2025 w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji w części odmawiającej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. G.; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz A. D. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 15 stycznia 2026 r. znak: SKO.PS-80/4564/1285/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy B. - Z. 21 października 2025 r. znak: ŚR.520.130.6409.10.2025 orzekającą w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci: J. G. i J. G. - W., na okres od 1 listopada 2025 r. do 31 października 2026 r. w wysokości po 124,00 zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100,00 zł jednorazowo w miesiącu wrześniu 2026 r. oraz o odmowie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. G.. Jak wyjaśniło Kolegium w uzasadnieniu decyzji, materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, ze zm., zwanej dalej "ustawą","u.ś.r."), które określają warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, powołując się na treść art. 5 ust. 1 i 2, art. 3 pkt 2 i 2a, art. 3 pkt 1 lit. a i b oraz art. 3 pkt 10 tej ustawy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w okresie od 1 października 2025 r. do 31 października 2026 r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na podstawie dochodu uzyskanego przez rodzinę w roku kalendarzowym 2024, tj. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że dochód rodziny I. G. wynosi [...] zł miesięcznie, a na osobę w rodzinie [...] zł, a więc nie przekracza kryterium dochodowego wynoszącego 674,00 zł na osobę w rodzinie i tym samym uprawnia do przyznania zasiłku rodzinnego na dzieci wraz z dodatkami. Według brzmienia art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o: osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zdaniem Kolegium, dokonując wykładni językowej art. 3 pkt 17a ustawy stwierdzić należy, że pierwsza część definicji osoby samotnie wychowującej dziecko - określająca stan cywilny takiej osoby jest jasna i nie wymaga szczególnej interpretacji. Natomiast dla prawidłowej wykładni pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" konieczne jest odwołanie się do treści pozostałych przepisów ustawy. Organ II instancji wyjaśnił więc, że w art. 3 pkt 16 ustawy zawarta została definicja rodziny, przez którą należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r. poz. 1297 oraz z 2023 r. poz. 1429); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Stosownie natomiast do art. 3 pkt 4 ustawy, ilekroć mowa jest o dziecku oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną. Następnie organ zważył, że z treści przytoczonych definicji wynika, że rodzinę mogą tworzyć dzieci, które nie są wyłącznie dziećmi własnymi wnioskodawcy, ale również mogą to być dzieci tylko jednej z osób tworzących aktualny związek. Ponadto w skład rodziny wchodzą rodzice tych dzieci. Ustalenie składu rodziny jest warunkiem koniecznym dla ustalenia dochodu tej rodziny. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 2 ustawy przez dochód rozumie się sumę dochodów członków rodziny. Z kolei dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a ustawy). Spełnienie natomiast kryterium dochodowego, stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, uprawnia do przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego. Przy tym nie ma możliwości przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, w tym z tytułu samotnego wychowania dziecka, bez przyznania zasiłku rodzinnego. W świetle treści powyższych przepisów Kolegium przyjęło, że prawo do świadczeń rodzinnych, w tym dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ustala się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację faktyczną i dochodową rodziny, wynikającą m.in. z jej składu osobowego, zaś definicję osoby samotnie wychowującej dziecko należy wykładać w kontekście przyjętego przez ustawodawcę znaczenia pojęcia rodziny. W ocenie organu odwoławczego treść art. 3 pkt 17a ustawy jest jasna i czytelna. Z treści tego przepisu wynika, że osoby w nim wymienione, takie jak: panna, kawaler, wdowa, wdowiec oraz osoba pozostająca w separacji, nie mogą być uznane za samotnie wychowujące dziecko, jeśli wychowując dziecko z wcześniejszego związku, jednocześnie wychowują co najmniej jedno wspólne dziecko z jego rodzicem. Ustawodawca nie wskazał formy, w jakiej ma się to odbywać w takiej sytuacji. Wychowanie przez osoby ww. wymienione co najmniej jednego wspólnego dziecka z jego rodzicem oznacza każdą "formę" wychowania wspólnego dziecka, niezależnie od charakteru samego związku (formalny, nieformalny) łączącego rodziców takiego dziecka. W rezultacie oznacza to, że również osoba pozostająca w związku nieformalnym, jakim jest konkubinat i wychowująca wspólnie z konkubentem jedno wspólne dziecko, nie może być uznana za osobę samotnie wychowującą w odniesieniu do dziecka z wcześniejszego związku - w rozumieniu art. 3 pkt 17a omawianej ustawy. Kolegium podkreśliło, że sytuacja prawna wnioskodawczyni mającej partnera jest lepsza w porównaniu z sytuacją matki, która jest stanu wolnego i nie ma małżonka lub partnera zobowiązanego do udzielenia jej pomocy w opiece nad dzieckiem, a ponadto nie wychowuje też dziecka z jego drugim rodzicem. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest świadczeniem mającym zaopatrzyć osobę, która samotnie, tj. bez udziału małżonka/partnera lub ojca dziecka - wychowuje swoje dziecko, w dodatkowe środki finansowe, które wspomogą samodzielny wysiłek wychowawczy takiej osoby, np. poprzez opłacenie opieki w przypadku nieobecności partnera. Celem świadczenia wymienionego w art. 11a ustawy jest pomoc osobie, która nie ma - tak jak osoba pozostająca w związku partnerskim - możliwości żądania od partnera pomocy w wychowaniu swojego dziecka. Ustawa o świadczeniach rodzinnych definiuje nie tylko pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko", lecz także pojęcie "rodziny". W analizowanej sytuacji organ I instancji ustalił, że I. G. wychowuje jedno z dzieci wspólnie z jego rodzicem T. W., zatem skład jej rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wygląda następująco: odwołująca, dwoje jej dzieci oraz aktualny partner (będący ojcem drugiego dziecka). W takiej sytuacji dochody obojga partnerów - rodziców dzieci są brane pod uwagę przy ustalaniu przesłanek dochodowych zawartych w przepisach art. 5 ustawy, nawet jeżeli świadczenie rodzinne ma być przyznane na dziecko, którego tak jak w sprawie niniejszej matka pozostaje w związku z nieformalnym z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka. Partner matki jest - w świetle całości regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych - członkiem rodziny zarówno dziecka, z którego matką tworzy nieformalny związek partnerski nie będąc ojcem tego dziecka, jak również członkiem rodziny dla swojej partnerki. Odwołująca wraz z konkubentem wspólnie wychowują ich córkę J. G. - W. i bez względu na zakres sprawowania przez konkubenta odwołującej opieki nad jej synem z poprzedniego związku i rodzaj relacji ich łączącej jest przesłanką wprost wykluczającą uznanie odwołującej za osobę samotnie wychowującą dziecko. I. G. wraz z partnerem wspólnie wychowują jej córkę J. G. - W. oraz syna J. G. z poprzedniego związku I. G. tworząc razem rodzinę w rozumieniu ustawy, co również nie pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanki samotnego wychowania dziecka. Zatem nie sposób uznać, że odwołująca jest osobą samotnie wychowującą J. G. w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił odwołującej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, ponieważ tego rodzaju świadczenie przysługuje wyłącznie osobie, która odpowiada definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, określonej w art. 3 pkt 17a ustawy, której to przesłanki odwołująca nie spełnia. Kolegium powołało się na stanowisko sądów administracyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach I. G. zaskarżyła powyższą decyzję w części odmawiającej jej przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka (Jakuba Guta), zarzucając niezbadanie stanu faktycznego sprawy oraz że uzasadnienie decyzji odbiega od rzeczywistości. Wniosła o uwzględnienie skargi, poprzez uchylenie decyzji I i II instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że w odwołaniu od decyzji I instancji niejednokrotnie podkreślała, że nie żyje w związku partnerskim ani w konkubinacie, jej syn nie został przysposobiony ani adoptowany, jedynym prawnym i faktycznym rodzicem jest tylko skarżąca. Nikt poza nią nie sprawuje opieki nad synem. Nie ma również żadnego wsparcia finansowego ani pomocy w wychowywaniu syna. Zamieszkuje tylko i wyłącznie z synem oraz córką J. G.-W.. W odwołaniu zaznaczyła również, że jej faktyczna sytuacja rodzinna jest znana w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. Z. . Podniosła, że do dochodu jej rodziny jest wliczany T. W., ponieważ nie posiada zasądzonych alimentów na córkę J. G.- W.. Niezależnie od tego, czy będzie on wliczany do składu rodziny czy też nie, kryterium uprawniające do zasiłku rodzinnego nie zostanie przekroczone. Skarżąca podkreśliła, że nie żyje w żadnym związku, nie ma partnera ani bliskiej osoby, na którą może liczyć w istotnych sprawach oraz w wysiłkach związanych z wychowywaniem syna. Ponadto zamieszkuje tylko i wyłącznie z synem oraz córką. Zdaniem strony, interpretując przepis art. 3 pkt 17a ustawy, ma na względzie to, że dziecko jest wychowywane przez oboje biologicznych rodziców. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Na skutek przyznania skarżącej prawa pomocy został w sprawie ustanowiony pełnomocnik z urzędu dla I. G.. Na rozprawie 25 czerwca 2026 r. pełnomocnik skarżącej poparła skargę i wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie, z uwagi na zakres zaskarżenia, była decyzja Kolegium z 15 stycznia 2026 r. wyłącznie w części dotyczącej odmowy przyznania I. G. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. G.. Jak wynika z wniosku złożonego przez skarżącą o przyznanie świadczeń rodzinnych, jest ona panną, ojciec jej dziecka J. G. jest nieznany. Organy ustaliły, że skarżąca pozostaje w związku partnerskim z T. W., który jest ojcem jej drugiego dziecka – J. G.-W., którą wspólnie wychowują. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie odmówił odwołującej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. G., przysługującego wyłącznie osobie, która odpowiada definicji osoby samotnie wychowującej dziecko, określonej w art. 3 pkt 17a u.ś.r. – której strona nie spełnia. W zaistniałej sytuacji to dochody obojga partnerów - rodziców dzieci są bowiem brane pod uwagę przy ustalaniu przesłanek dochodowych zawartych w przepisach art. 5 u.ś.r., nawet jeżeli świadczenie rodzinne ma być przyznane na dziecko, którego tak jak w sprawie niniejszej matka pozostaje w związku nieformalnym z mężczyzną niebędącym ojcem tego dziecka. W świetle całości regulacji (systemu) ustawy o świadczeniach rodzinnych partner matki jest bowiem członkiem rodziny zarówno dziecka, z którego matką tworzy nieformalny związek partnerski, nie będąc ojcem tego dziecka, jak również członkiem rodziny dla swojej partnerki. Organ II instancji stwierdził, że strona wraz z konkubentem wspólnie wychowują ich córkę J. G.-W., zatem bez względu na zakres sprawowania przez konkubenta strony opieki nad jej synem z poprzedniego związku i rodzaj relacji ich łączącej, jest to przesłanką wprost wykluczającą uznanie skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 17a u.ś.r. Nie można bowiem postawić znaku równości pomiędzy sytuacją osoby stanu wolnego wychowującą dziecko z wcześniejszego związku i nie wychowującą jednocześnie innego dziecka wspólnie z jego rodzicem (a zatem osobą samotną, nie posiadającą żadnego wsparcia w procesie wychowawczym dzieci) i osobą, która oprócz dziecka z wcześniejszego związku posiada również co najmniej jedno dziecko z rodzicem, z którym je aktualnie wychowuje. Powyższe stanowisko Kolegium, w ocenie Sądu, nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 8 pkt 3a u.ś.r. do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Art. 11a ust. 1 u.ś.r. stanowi, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Zgodnie z ust. 2 dodatek przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją. Przepisy ust. 1 stosuje się odpowiednio. Dodatek przysługuje w wysokości 193,00 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż 386,00 zł na wszystkie dzieci. Stosownie do treści art. 3 pkt 17a u.ś.r., ilekroć w ustawie tej jest mowa o sobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Przytoczona definicja zastąpiła definicję zawartą uprzednio w art. 3 pkt 17 u.ś.r., który to przepis – z uwagi na jego niekonstytucyjność oraz niezgodność z Konwencją o prawach dziecka – stracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 maja 2005 r., K 16/04, OTK-A 2005/5, poz. 51. Zmianie w porównaniu do poprzedniej wersji przepisu uległa jego część końcowa. W zamian za sformułowanie: "jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka" ustawodawca zawarł stwierdzenie: "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". Dokonanie zmiany brzmienia przepisu, jak wynika z aktualnego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, nie zniwelowało wątpliwości, jakie pojawiały się na kanwie stosowania definicji zawartej uprzednio w art. 3 pkt 17 u.ś.r. W szczególności również obecnie podnosi się, że przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r. nie odbiega w żaden sposób od istotnej treści przepisu art. 3 pkt 17 u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu, który to przepis został uznany wyrokiem TK za niezgodny z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka. W konsekwencji przyjmuje się, że oba przepisy zawierają taką samą normę i nie ma przeszkód, by można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku TK z 18 maja 2005 r. (por. K. Małysa-Sulińska [red.], "Świadczenia rodzinne. Komentarz", opubl. WKP 2023, t. 61 do art. 3 u.ś.r.). W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że prawidłowa wykładnia art. 3 pkt 17a u.ś.r., uwzględniająca argumenty płynące z orzecznictwa TK, w szczególności z ww. wyroku z 18 maja 2005 r. oraz późniejszego wyroku z 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (OTK-A 2008/5/83), prowadzi do uznania, że zawarcie związku małżeńskiego przez rodzica wychowującego dziecko pochodzące z innego związku (a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym), nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego też dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 8 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 369/23). W jednym z orzeczeń prezentujących pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie wyraża i uznaje za podstawę rozstrzygnięcia sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że sformułowanie "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" nasuwa wniosek, że ustawodawca miał na myśli rodzica biologicznego tego dziecka. Osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka, gdyż ustawowy warunek "wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" odnosi się nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka, ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku (wyrok z 12 grudnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2239/24, Lex nr 4018479). Zatem prawidłowa wykładnia art. 3 pkt 17a u.ś.r., uwzględniająca argumenty płynące z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności z wyroków z: 18 maja 2005 r. K 16/04, OTK-A 2005/5/ 51; 23 czerwca 2008 r. P 18/06, OTK-A 2008/5/83, prowadzi do uznania, że dziecko wychowujące się w tzw. rodzinie zrekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Jak słusznie podniósł WSA w Lublinie w wyroku z 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 122/23, odwołując się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej "k.r.o."), zawarcie związku małżeńskiego przez jedynego żyjącego rodzica dziecka nie przekłada się na nabycie przez nowego współmałżonka władzy rodzicielskiej nad tym dzieckiem. Do tego mogłoby prowadzić dopiero przysposobienie przez niego tego dziecka. Skoro zaś współmałżonek niebędący rodzicem dziecka drugiego współmałżonka, nie sprawuje nad tym dzieckiem władzy rodzicielskiej, nie sposób uznać, że wychowuje to dziecko wraz ze współmałżonkiem będącym jedynym rodzicem dziecka. W myśl bowiem art. 95 ust. 1 k.r.o. obowiązek i prawo do wychowania dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej. Dlatego też prawidłowa interpretacja art. 3 pkt 17a u.ś.r., dokonana przy zastosowaniu wykładni systemowej uwzględniającej również przywołane regulacje k.r.o., prowadzi do wniosku, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka. Okoliczność zawarcia przez takiego rodzica związku małżeńskiego, a tym bardziej pozostawanie w związku nieformalnym (jak przyjęły to organy w stanie faktycznym niniejszej sprawy), nie pozbawia go tego statusu. Jedyny rodzic dziecka jest osobą samotnie wychowującą dziecko, albowiem jako jedyna osoba sprawuje nad nim władzę rodzicielską. Dla zachowania tego statusu nie musi więc pozostawać osobą samotną, tzn. niezamężną ani niepozostającą w związku nieformalnym. W tej sprawie powyższej oceny nie zmienia również fakt, że - jak ustaliły organy - skarżąca z obecnym partnerem posiada kolejne dziecko - córkę J. G.-W.. Twierdzeniu o pozostawaniu aktualnie w nieformalnym związku z T. W. skarżąca zaprzecza. Niemniej, skoro w świetle art. 3 pkt 17a u.ś.r. negatywną przesłanką uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko jest warunek wychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem, bez znaczenia jest okoliczność, że jeden z rodziców ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku, z którego również posiada inne dzieci, jakie wychowuje wspólnie z dziećmi z innego związku. W takiej sytuacji rodzic może być uznawany wobec jednego dziecka za rodzica samotnie wychowującego, a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z biologicznym rodzicem - za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Wspomniany przepis stanowi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicach dziecka, zatem osobie będącej rodzicem tego dziecka. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej dotyczącej interpretacji art. 3 pkt 17a u.ś.r. (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 2162/12; z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt I OSK 345/15; z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 26/17; z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1876/16; z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 1083/18; z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 3418/18; z dnia 10 lipca 2020 r., sygn. I OSK 3084/29; z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1877/20; wyrok WSA w Gdańsku z 8 listopada 2023 r., sygn. II SA/Gd 369/23; wyroki WSA w Krakowie z 23 maja 2024 r., sygn. III SA/Kr 382/24 i z dnia 24 kwietnia 2024 r., sygn. III SA/Kr 257/24; wyrok WSA w Rzeszowie z 29 marca 2022 r., sygn. II SA/Rz 1793/21; wyroki WSA w Lublinie: z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 353/10; z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 588/19, z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 268/20; z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 711/19; wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 653/17; wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 304/17; z dnia 2 lipca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 209/19). Podobny pogląd wyrażany jest w piśmiennictwie (por. P. Rączka, "Świadczenia rodzinne. Komentarz", wyd. II, opubl. LEX/el. 2023, t. 22 do art. 3 u.ś.r.). W tej sytuacji odmienne stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 13 stycznia 2022r., sygn. akt I OSK 760/19, jak też wyroku WSA w Lublinie z 9 maja 2023 r., sygn. II SA/Lu 147/23, należy uznać za odosobnione. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie również argumentacja przywołana przez organ odwoławczy dotycząca tego, że definicję osoby samotnie wychowującej dziecko należy wykładać w kontekście przyjętego przez ustawodawcę znaczenia pojęcia rodziny (art. 3 pkt 16 u.ś.r.). Słusznie zauważył WSA w Lublinie we wspomnianym wyroku z 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 122/23, że inny jest cel definicji "rodzica samotnie wychowującego dziecko", zaś inny definicji "rodziny". W konsekwencji brak jest sprzeczności pomiędzy traktowaniem skarżącej jako osoby samotnie wychowującej dziecko w kontekście wykładni i zastosowania art. 3 pkt 17a i art. 11a ust. 1 u.ś.r. z jednej strony, zaś z drugiej uwzględnianiem jej obecnego partnera w kręgu członków jej rodziny, a w konsekwencji również zaliczaniem jego ewentualnego dochodu do dochodu rodziny. Nie budzi wątpliwości, że partner skarżącej jest członkiem jej rodziny w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 16 u.ś.r., bez względu na to, czy jest ojcem biologicznym wszystkich dzieci wchodzących w skład rodziny. W przypadku interpretacji ustawowej definicji rodziny nie zachodzi konieczność korekty wyników wykładni językowej, gdyż nie pojawiają się zastrzeżenia systemowe, takie jak w przypadku pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko. Co więcej, skoro jedną z kluczowych przesłanek determinujących przyznanie świadczeń rodzinnych, w tym dodatku do zasiłku, jest sytuacja materialna rodziny, to na kształt tej sytuacji wpływają dochody wszystkich członków rodziny wskazanych w definicji ustawowej. Nieracjonalne byłoby wręcz wykluczanie z tego grona partnera tylko i wyłącznie dlatego, że nie jest rodzicem biologicznym jednego z dzieci. Na gruncie przepisów u.ś.r. nie ma więc przeszkód, aby uznać za samotnie wychowującą dziecko osobę pozostającą w kolejnym związku (małżeńskim bądź nieformalnym), jednak taki status świadczeniobiorcy nie oznacza automatycznie, że do rodziny nie wlicza się kolejnego partnera (małżonka, bądź przy spełnieniu określonych warunków, również konkubenta) osoby samotnie wychowującej dziecko z poprzedniego związku, niebędącego rodzicem jej dzieci, a w konsekwencji, że do dochodów rodziny nie wlicza się dochodów tegoż partnera (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 133/18). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak też decyzja organu I instancji w zakresie, w jakim odmawiają przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. G., naruszają w istotny sposób art. 3 pkt 17a i art. 11a ust. 1 u.ś.r., co powodowało konieczność uchylenia tych decyzji we wspomnianej części na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. (pkt I wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie II wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 2 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę, organy uwzględnią poczynione wyżej spostrzeżenia i dokonaną wykładnię przepisów prawa.

Informacje o sprawie

Data wpływu
13 marca 2026
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Agnieszka Banach /sprawozdawca/ Beata Ziomek Krzysztof Armański /przewodniczący/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny