II SA/Ke 153/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Sylwester Miziołek Protokolant Starszy inspektor sądowy Urszula Opara po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi E. D. i K. D. na czynność materialno-techniczną Starosty Sandomierskiego z dnia 19 stycznia 2026 r. w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Starosty Sandomierskiego na rzecz E. D. i K. D. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

E. D. i K. D. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na czynność materialno-techniczną Starosty Sandomierskiego polegającą na aktualizacji ewidencji gruntów i budynków, dokonaną 19 stycznia 2026 r. na podstawie dokumentacji geodezyjnej przyjętej do zasobu, zgłoszonej pod numerem [...], identyfikator ewidencyjny materiału zasobu: [...], dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...], położonej w miejscowości P., gmina K.. Skarżący domagali się uchylenie bądź stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz przywrócenia w ewidencji gruntów i budynków stanu ewidencyjnego sprzed dokonanej aktualizacji, odpowiadającego wiążącemu stanowi prawnemu ich nieruchomości. Zaskarżonej czynności zarzucono naruszenie: 1. art. 20 ust. 1 pkt 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, § 32, § 36 i § 37 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, a także art. 7, art. 77 § 1, art. 8 i art. 80 k.p.a., poprzez: - dokonanie aktualizacji danych ewidencji gruntów i budynków dotyczących działki ewidencyjnej nr [...] na podstawie czynności geodezyjnych faktycznie wykonanych na działce ewidencyjnej nr [...], co nie jest zgodne z treścią zawiadomienia o czynnościach geodezyjnych, - przeprowadzenie pomiarów oraz ustaleń faktycznych na działce nr [...], mimo że w zawiadomieniu o czynnościach geodezyjnych jako przedmiot prac wskazano działkę nr [...], - wykorzystanie ustaleń poczynionych w odniesieniu do działki nr [...] jako podstawy aktualizacji danych dotyczących działki nr [...], - przekroczenie zakresu zgłoszonych prac geodezyjnych poprzez ingerencję w prawo własności przysługujące skarżącym do działki nr [...], co doprowadziło do naruszenia zasad prowadzenia ewidencji oraz wprowadzenia do niej danych niezgodnych ze stanem prawnym nieruchomości nr [...]; 2. art. 20 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne § 36-38 powyższego rozporządzenia, poprzez wprowadzenie zmian w ewidencji w oparciu o stan posiadania działki nr [...], pomimo że stan prawny tej nieruchomości jest uregulowany, a ewidencja gruntów i budynków nie jest rejestrem właściwym do rozstrzygania kwestii posiadania ani prawa własności do nieruchomości lub jej części i rozstrzygania o tym komu przysługuje prawo własności do spornej części gruntu; 3. art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, poprzez dokonanie aktualizacji danych ewidencyjnych w drodze czynności materialno-technicznej z wyjściem poza dopuszczalny zakres aktualizacji, co doprowadziło do zmiany granic i przypisania części gruntu skarżących do nieruchomości o nr [...] bez podstawy prawnej, 4. art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne w zw. z art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 21 i 64 Konstytucji RP - poprzez dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w sposób prowadzący do zmiany zakresu prawa własności nieruchomości skarżących, mimo że ewidencja ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i nie może stanowić podstawy do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych ani do kształtowania nowego stanu prawnego nieruchomości. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, że skarżący są właścicielami nieruchomości oznaczonej nr. ewidencyjnym 601 o powierzchni 71 arów, położonej w miejscowości P.. Stan prawny tej nieruchomości jest uregulowany, bowiem aktem własności ziemi z 1974 r. nadano wstępnym skarżącej prawo własności do gruntu nr [...] o powierzchni 71 arów. Działka skarżących graniczy bezpośrednio z działką nr ew. 12. W 2000 r. właściciel działki nr [...] wzniósł budynek na części gruntu na obszarze 10 arów działki nr [...]. Okoliczność ta została wówczas ujawniona w ewidencji gruntów i budynków poprzez wyrysowanie budynku prawidłowo w granicach nieruchomości skarżących, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym tych nieruchomości. Na zlecenie właścicieli działki numer [...] dokonano czynności geodezyjnych, z których sporządzono operat przyjęty do zasobu jako dokumentacja geodezyjna i zaktualizowano ewidencję w trybie czynności materialno-technicznej. W wyniku czynności materialno-technicznej przeprowadzonej 19 stycznia 2025 r. doszło do zmiany przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...], a nr [...], w ten sposób, że dotychczasowa część gruntu nr [...], na której wzniesiono budynek, widnieje aktualnie jako działka nr [...]. Aktualizacja doprowadziła do zmniejszenia powierzchni działki nr [...] o 10 arów, mimo że stan prawny nieruchomości nie uległ zmianie, a żaden dokument o mocy prawnej mogący być podstawą do tak daleko idącej zmiany w prawie własności nie został wydany, uchylony ani zmieniony. Skarżący zarzucili, że zaskarżona czynność została dokonana z naruszeniem przepisów regulujących prowadzenie ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z zawiadomieniem geodety, czynności miały dotyczyć działki ewidencyjnej nr [...], która przed dokonaniem tej czynności była położona w innym miejscu aniżeli dotychczas i pozostawała działką niezabudowaną, co prawidłowo wynika z danych ewidencyjnych obowiązujących przed aktualizacją. W treści zawiadomienia doręczonego skarżącym wskazano, że prowadzone czynności geodezyjne dotyczyć będą działki ewidencyjnej nr [...]. Pomimo, że treść zawiadomienia określają przepisy, w toku realizacji zgłoszonych prac nie przeprowadzono pomiarów działki nr [...], natomiast dokonano pomiarów działki nr [...]. Czynności geodezyjne, zgodnie z treścią operatu, nie ograniczały się wyłącznie do ich ustawowego zakresu, lecz objęły w skutkach rozrządzenie prawem własności do części działki nr [...]. Pomimo powyższego organ dokonał aktualizacji danych ewidencji dotyczących działki nr [...] w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione wyłącznie w odniesieniu do działki nr [...]. W efekcie działce nr [...] przypisano cechy wynikające z zagospodarowania i zabudowy działki nr [...], co pozostaje w oczywistej sprzeczności z istotą ewidencji gruntów i budynków jako rejestru publicznego. Ustalenia poczynione na działce nr [...], w tym rozważania operatu dotyczące prawa własności do gruntu skarżących zostały wykorzystane jako podstawa do zmian dla nieruchomości o nr [...]. Zaskarżona czynność obarczona jest więc naruszeniem przepisów dotyczących prowadzenia przez organ ewidencji jak i zakresu wprowadzanych do niej zmian, a polega na nieuprawnionym ustalaniu prawa własności do gruntu w oparciu o stan posiadania. W toku prowadzonych czynności geodezyjnych podejmowano działania zmierzające do określenia, kto faktycznie włada sporną częścią działki nr [...], a także do kwestionowania prawa własności skarżących do tej części gruntu. Tymczasem tego rodzaju ustalenia nie mieszczą się w zakresie kognicji podmiotu wykonującego prace na potrzeby aktualizacji ewidencji, zwłaszcza w sytuacji, gdy brak jest jakiegokolwiek wiążącego orzeczenia sądu w tej kwestii. Pomimo tego, ustalenia dotyczące stanu posiadania części działki nr [...] były podstawą zmiany danych ewidencyjnych dotyczących działki nr [...] i przeniesienia prawa własności do spornej części gruntu. Wnoszący skargę zaznaczył, że z treści operatu geodezyjnego wynika, że jego autor podjął próbę wyjaśnienia historycznych rozbieżności pomiędzy materiałami kartograficznymi sprzed uregulowania stanu prawnego gruntów, a późniejszym przebiegiem granic ujawnionym w ewidencji gruntów i budynków. Sama identyfikacja możliwej przyczyny tych rozbieżności - w tym odwołanie się do map archiwalnych, dawnych pomiarów oraz faktycznego użytkowania terenu - nie może jednak prowadzić do skutku rozporządzającego w postaci zmiany zakresu prawa własności ujawnionego w dokumentach o mocy prawnej. Odnosząc się do twierdzeń zawartych w operacie geodezyjnym, w których wskazuje się na "błąd przyłożenia taśmy" przy dawnych pomiarach oraz na niezmienność map archiwalnych z lat 60. XX wieku, skarżący podkreślili, że okoliczności te, jakkolwiek mogą być technicznie słuszne, jednak nie mogą stanowić podstawy do ingerencji w ujawniony stan prawny nieruchomości. Argumentacja ta opiera się bowiem na błędnym założeniu, jakoby materiały kartograficzne o charakterze technicznym miały moc rozstrzygającą w zakresie prawa własności lub stanu posiadania w znaczeniu prawnym. Dla ewidencji gruntów i budynków wiążący pozostaje stan prawny nieruchomości wynikający z dokumentów mających moc prawną - w niniejszej sprawie z aktu własności ziemi. Wnoszący skargę również podniósł, że operat nie zawiera istotnych rozważań, czy po dokonanym w przeszłości podziale działki nr [...], z której wydzielono działkę nr [...],zachowana została prawidłowa relacja powierzchni pomiędzy działkami nr [...], [...]. Fakt, że po dokonanej aktualizacji łączna powierzchnia wszystkich trzech nieruchomości nie uległa zmianie, a jedynie przesunięto przebieg granic kosztem nieruchomości skarżących, potwierdza, że nie doszło do korekty danych technicznych, lecz do zmiany podmiotu, któremu przypisana została określona część gruntu. Taki skutek nie mieści się w funkcji ewidencji gruntów i budynków, która ma charakter wyłącznie deklaratoryjny i nie może prowadzić do kształtowania nowego stanu prawnego. Nawet jeżeli dokumentacja geodezyjna wskazuje na istnienie historycznych nieścisłości, to ich usunięcie może nastąpić wyłącznie w trybach przewidzianych prawem cywilnym lub administracyjnym właściwym do rozstrzygania o prawie własności, a nie poprzez aktualizację ewidencji gruntów i budynków dokonywaną na podstawie operatu geodezyjnego. Ponadto w drodze czynności materialno-technicznej nie doszło do skorygowania błędnych wpisów w ewidencji czy błędnych danych liczbowych, a jedyną zmianą jest przesunięcie położenia i granicy pomiędzy nieruchomościami. Taki skutek nie jest uznawany za korektę danych ewidencyjnych, która może być dokonywana przez organ administracji publicznej lecz stanowi zmianę w zakresie przysługującego prawa własności do nieruchomości. W końcowej części skargi stwierdzono, że organ opierając się na dokumentacji geodezyjnej sporządzonej na podstawie map archiwalnych oraz ocen dotyczących faktycznego posiadania, dokonał przesunięcia granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], czego skutkiem było przypisanie części gruntu należącego dotychczas do skarżących innemu właścicielowi, bez istnienia dokumentu o mocy prawnej zmieniającego prawo własności. Działanie to w istocie stanowiło niedopuszczalne rozstrzygnięcie sporu cywilnego dotyczącego prawa własności w drodze czynności materialno-technicznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej o oddalenie. Wskazał, że prace geodezyjne, których celem było wznowienie znaków granicznych, wyznaczenie punktów granicznych lub ustalenie przebiegu granic działki ewidencyjnej nr [...] położonej w miejscowości P., zostały zarejestrowane pod numerem IZPG [...] w Powiatowym Ośrodku Geodezyjnym i Kartograficznym w S.. Wykonawca przekazał wyniki zgłoszonych prac geodezyjnych do tutejszego organu, który zweryfikował je z wynikiem pozytywnym. Następnie na podstawie art. 12b ust. 5 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. 2024 r. poz. 1151 z późn.zm.) wyniki tych prac zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego pod numerem [...] Organ zaznaczył, że Starosta niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów wpisuje dane z nich wynikające do ewidencji gruntów i budynków w zakresie wynikającym z tej ewidencji. Zmiana ta została dokonana 19 stycznia 2026 r. W trakcie tej czynności materialno-technicznej nie było odmowy aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w drodze decyzji administracyjnej, a właściciel działki nr [...] został prawidłowo zawiadomiony o zmianie (zmiana powierzchni działki z 0,28 ha na 0,2519 ha), potwierdzając to własnoręcznym podpisem. Dla działki nr [...], zostały jedynie utworzone nowe punkty graniczne o ustalonych współrzędnych na granicy wspólnej z działką nr [...], które do tej pory nie były ujawnione w bazie ewidencji gruntów i budynków. W replice z 28 maja 2026 r. na odpowiedz organu skarżący podnieśli, że organ ograniczył się wyłącznie do przytoczenia przepisów dotyczących technicznego charakteru ewidencji gruntów i budynków bez odniesienia się do rzeczywistych skutków prawnych dokonanych zmian, mimo że skutki te pozostają w oczywistej sprzeczności z przywoływanymi przez organ przepisami i zasadami deklaratoryjnego charakteru ewidencji. Na rozprawie sądowej 24 czerwca 2026 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd uwzględnia skargę na akt lub czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 powyższej ustawy, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności, przy czym odpowiednio stosuje się postanowienia art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy a zatem, podejmuje takie rozstrzygnięcie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd, działając w oparciu o treść 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany skargą i zamieszczonymi w niej zarzutami, jak również nie jest związany stanowiskiem organu administracji wyrażonym w odpowiedzi na skargę. Przedmiotem skargi była podjęta na podstawie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h) ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. 2024.1151 t.j. ze zm.), dalej Prawo geodezyjne, czynność materialno-techniczna Starosty Sandomierskiego z 19 stycznia 2026 r., polegająca na aktualizacji ewidencji gruntów na podstawie dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Czynność taka stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., w związku z czym przysługuje na nią skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Ponieważ skarga E. D. i K. D. wpłynęła do organu 16 lutego 2026 r. (prezentata na skardze – k. 3), termin do jej wniesienia został zachowany. Skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia, do czego – co do zasady - zobowiązuje art. 52 § 1 p.p.s.a. Ponieważ jednak od czynności materialno-technicznych, podejmowanych przez organy administracji publicznej, które nie są decyzjami lub postanowieniami, żaden środek odwoławczy nie przysługuje, to wymóg ten w niniejszej sprawie nie miał zastosowania. Wniosek taki można wywieść z treści art. 52 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję lub postanowienie, z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję lub to postanowienie bez skorzystania z tego prawa. Starosta Sandomierski, wykonujący zadania organu administracji obowiązany jest z mocy art. 6 k.p.a. do działania na podstawie przepisów prawa, w tym - do respektowania wymogów określonych w art. 7, 8 i 9 k.p.a., czyli - ma również obowiązek informowania stron o przysługujących im uprawnieniach, a brak pouczenia o prawie wniesienia środka zaskarżenia nie może szkodzić stronie, a w szczególności - uniemożliwić jej obrony swych praw (por. stanowisko zajęte w wyroku NSA z dnia 14 marca 2011 r., sygn. akt I FPS 5/10 i uchwale NSA z dnia 27 czerwca 2016 r., sygn. akt I FPS 1/16). W okolicznościach niniejszej sprawy należy zauważyć, że zawiadomienie o zmianie z 19 stycznia 2026 r. (k. 20) dotyczące zaskarżonej czynności materialno-technicznej nie zostało doręczone skarżącym. Ponadto nie zawiera ono jakiegokolwiek pouczenia o możliwości jego zaskarżenia. W tej sytuacji należy przyjąć, że nawet, gdyby przed wniesieniem niniejszej skargi konieczne było zwrócenie się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, to należałoby przyjąć, że w okolicznościach niniejszej sprawy wniesienie skargi bez skorzystania z tego prawa – było dopuszczalne. Nie mogło być wątpliwości co do tego, że E. D. i K. D. posiadają interes prawny w zaskarżeniu czynności materialno-technicznej Starosty Sandomierskiego z 19 stycznia 2026 r. Ten wymóg wynikający z art. 50 § 1 p.p.s.a. skarżący spełniają, ponieważ są właścicielami nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] położonej w miejscowości P., której zaskarżona czynność, co najmniej pośrednio dotyczy. Wynika to stąd, że elementem zaskarżonej zmiany w ewidencji gruntów było utworzenie nowych punktów granicznych o ustalonych współrzędnych na granicy wspólnej działki nr [...] z działką nr [...], które do tej pory nie były ujawnione w ewidencji gruntów. Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia sprawy należy wyjaśnić, że stosownie do postanowień art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h) Prawa geodezyjnego aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b tej ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, wykazanie w ewidencji gruntów i budynków podmiotów, o których mowa w ust. 2 pkt 1 lit. b powoływanej ustawy, może nastąpić w wyniku przeprowadzenia modernizacji tej ewidencji lub w ramach bieżącej jej aktualizacji przeprowadzonej w drodze decyzji administracyjnej. W świetle przepisu art. 24 ust. 2b Prawa geodezyjnego, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej w enumeratywnie wymienionych przypadkach, w tym na podstawie "dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego" (pkt 1 lit. a-h), a w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach (pkt 2). Hipotezy norm nakazujących dokonanie aktualizacji w drodze czynności materialno-technicznej i w drodze decyzji są rozłączne, przy czym - zdaniem Sądu - ta pierwsza nie może być interpretowana rozszerzająco, przeciwnie, przypadki wątpliwe należy kwalifikować jako objęte klauzulą generalną z art. 24 ust. 2b pkt 2 ustawy, czyli wymagające wydania decyzji administracyjnej. Do takiego wniosku skłania nie tylko relacja: enumeracja pozytywna - klauzula generalna, ale także to, że forma decyzji wiąże się z większymi gwarancjami proceduralnymi dla zainteresowanych podmiotów. Powyższa wykładnia odnośnych przepisów znajduje uzasadnienie nie tylko w ich literalnym brzmieniu; przemawia za nią także kontekst systemowy. Analiza ogółu przypadków, w których aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej, prowadzi do wniosku, że zasadniczo są one związane ze sformalizowanymi czynnościami podejmowanymi w sposób konsensualny tudzież z aktami jurysdykcyjnymi, które samą aktualizację poprzedzają i przy podejmowaniu których zainteresowane podmioty mają stosowne gwarancje procesowe; § 30 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów (Dz.U. 2024.219 t.j. ze zm.), dalej rozp. ws. ewidencji gruntów, również do takich właśnie aktów nawiązuje. Zakres zmian, jakie mogą być dokonane wyłącznie na podstawie dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, pośrednio wynika z § 35 ust. 1 pkt 3 lit. a-d tego rozporządzenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lutego 2024 r., III SA/Kr 605/23). W świetle powyższego rozważyć należy, czy w rozpoznawanej sprawie wyczerpane zostały przesłanki podjęcia spornej czynności materialno-technicznej, w tym również inne, niż wskazane przez organ w odpowiedzi na skargę. Art. 24 ust. 2b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne wymienia dziewięć przesłanek, których wystąpienie będzie uprawniało organ pierwszej instancji do aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków w drodze czynności materialno-technicznej. W przywołanej formie wpisu dokonuje się na podstawie: przepisów prawa; wpisów w księgach wieczystych; prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu; ostatecznych decyzji administracyjnych; aktów notarialnych; aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych; zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu; wpisów w innych rejestrach publicznych; dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b. Z wymienionego katalogu przesłanek uprawniających do dokonania wpisu do przedmiotowej ewidencji, w rozpoznawanej sprawie na uwagę zasługuje ostatnia z nich, albowiem wszystkie pozostałe w sprawie tej nie występuję, przez co mogą być zastosowane i nie były też powoływane przez organ jako podstawa zaskarżonej czynności. Zgodnie z tą ostatnią przesłanką sformułowaną w art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h) Prawa geodezyjnego aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b tej ustawy. Oznacza to, że dokumentacja stanowiąca podstawę dokonania przywoływanego wpisu musi zostać sporządzona w ramach stosownej modernizacji tej ewidencji lub też w ramach bieżącej aktualizacji dokonywanej w drodze decyzji administracyjnej. W rozpoznawanej sprawie żadna z tych okoliczności nie wystąpiła. Praca geodezyjna zgłoszona do Starosty Sandomierskiego przez wykonawcę – geodetę D. N. miała dotyczyć wznowienia znaków granicznych lub ustalenia przebiegu granic działki ewidencyjnej nr [...] położonej w miejscowości P., gmina K.. Sporządzony przez geodetę i na podstawie art. 12b ust. 5 Prawa geodezyjnego przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego operat techniczny, ostatecznie dotyczył ustalenia przebiegu granic ww. działki. W oparciu o ten operat i wynikającą z niego zmianę powierzchni działki nr [...] położonej w [...] oraz utworzone nowe punkty graniczne pomiędzy tą działką, a działką nr [...] należącą do skarżących, Starosta Sandomierski na podstawie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h Prawa geodezyjnego dokonał aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów polegającej na wprowadzeniu nowej powierzchni działki nr [...] (0,2519 ha zamiast dotychczasowych 0,28 ha – zawiadomienie o zmianie z dnia 19 stycznia 2026 r. – k. 20) oraz ujawnieniu nowych punktów granicznych na granicy wspólnej działki nr [...] z działką nr [...], które wcześniej w ewidencji nie były ujawnione. W wyniku takiej zmiany doszło do przesunięcia granicy ewidencyjnej pomiędzy działkami nr [...] Zaakceptowaną przez organ i przedstawioną w operacie geodety D. N. przyczyną takiego przesunięcia, było stwierdzenie tak zwanego "grubego błędu" popełnionego w czasie wykonywaniu pomiarów do założenia ewidencji gruntów w latach 60-tych XX wieku. Błąd ten miał, według hipotezy geodety, polegać na błędnym policzeniu ilości odłożeń taśmy długości 20 metrów, którą wówczas mierzono czołówki działek. W czasie aktualizacji ewidencji gruntów z lat 1973 – 1975 wykonanej dla celów uwłaszczenia, w czasie której powstała działka nr [...] o pow. 0,28 ha, wykonawca skopiował miary z operatu I fazy z lat 60-tych i jedynie dorysował nowe granice bazując na wcześniejszych danych. Wydany w oparciu o tę aktualizację Akt Własności Ziemi oparty na przepisach ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 z i z 1975 r. Nr [...], poz. 91), stał się tytułem własności, w oparciu o który obecni właściciele wyrazili sprzeciw wobec ustalonej granicy powołując się na stan prawny wynikający z tego AWZ. Z powyższych ustaleń wynika, że w drodze zaskarżonej czynności materialno-technicznej doszło do istotnej zmiany przebiegu granic ewidencyjnych sąsiadujących ze sobą działek nr [...], a w konsekwencji i zmiany ujawnionej w ewidencji gruntów powierzchni tych działek, przy czym zawiadomienie o zmianie z dnia 19 stycznia 2026 r. ograniczone zostało tylko do działki nr [...], choć w oczywisty sposób, zmiana przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...] musi powodować również zmianę powierzchni działki nr [...]. Tymczasem zgodnie z przesłanką sformułowaną w art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h Prawa geodezyjnego, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, ale z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b tej ustawy, który stanowi, że dokumentacja będąca podstawę dokonania przywoływanego wpisu musi zostać sporządzona w ramach stosownej modernizacji tej ewidencji lub też w ramach bieżącej aktualizacji dokonywanej w drodze decyzji administracyjnej (wyrok WSA z dnia 20 stycznia 2025 r., II SA/Gl 928/24). W niniejszej sprawie nie doszło natomiast do wydania takiej decyzji, gdyż organ uznał, że wystarczającą podstawą do aktualizacji ewidencji gruntów dokonanej z urzędu będzie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h) Prawa geodezyjnego przewidujący aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Z takim poglądem nie można się jednak zgodzić. Ilekroć bowiem aktualizacja ewidencji obejmuje wykazanie przebiegu granic działek ewidencyjnych, tylekroć desygnatem pojęcia "dokumentacja geodezyjna przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego", użytego w art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1990), nie jest każda dokumentacja geodezyjna przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, lecz tylko dokumentacja, która spełnia dodatkowy warunek: zastała sporządzona na potrzeby określonych postępowań, tj. postępowań wymienionych w § 30 ust. 1 pkt 1 lit. a-f Rozporządzenia Ministra Rozwoju Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 2021, poz. 1390). Zgodnie z tym przepisem natomiast, przebieg granic działek ewidencyjnych w procesie zakładania, modernizacji albo bieżącej aktualizacji ewidencji wykazuje się na podstawie dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego sporządzonej na potrzeby: a) postępowania rozgraniczeniowego, b) postępowania w sprawie scalenia lub wymiany gruntów, c) postępowania w sprawie scalenia i podziału nieruchomości, d) postępowania sądowego lub administracyjnego, a następnie wykorzystanej do wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej, e) podziału nieruchomości, f) wznowienia znaków granicznych, wyznaczenia punktów granicznych lub ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych. Tymczasem w niniejszej sprawie nie wykazano, aby którekolwiek z wymienionych postępowań zostało przeprowadzone. Wprawdzie, jak wynika z wypowiedzi pełnomocnika skarżących na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r., w sprawie rozgraniczenia pomiędzy działkami nr [...] położonymi w miejscowości P. toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe, w którym doszło do wydania przez Burmistrza Klimontowa decyzji o rozgraniczeniu z 12 maja 2026 r., znak: [...], ale decyzja ta została wydana już po podjęciu zaskarżonej czynności materialno-technicznej. Poza tym decyzja o rozgraniczeniu została zaskarżona do Sądu Rejonowego w S. w trybie art. 33 ust. 3 Prawa geodezyjnego, co oznacza, że nie może ona być podstawą ustalenia przebiegu granicy spornej w niniejszej sprawie. Powyższe uwagi odnoszą się do ustalenia przebiegu granic działek ewidencyjnych, które zostało wskazane w operacie technicznym sporządzonym przez geodetę D. N. i przyjętym do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego w przez Starostę Sandomierskiego w dniu 16 stycznia 2026 r. za identyfikatorem ewidencyjnym [...] Jak wynika bowiem ze sprawozdania technicznego będącego częścią tego operatu, z powodu nieobecności wszystkich podmiotów lub niezłożenia zgodnego oświadczenia do protokołu ustalenia przebiegu granicy, niemożliwe było ustalenie przebiegu spornej granicy w oparciu o zgodne oświadczenia stron (§ 33 ust. 1 rozporządzenia ws. ewidencji gruntów). Również jednoznaczny spokojny stan posiadania niesprzeczny ze stanem prawnym nie został w sprawie stwierdzony (§ 33 ust. 2 rozp. ws. ewidencji gruntów), skoro spokojny stan posiadania istniejący w niniejszej sprawie od wielu lat znacznie różni się od ewidencyjnego stanu granicy między działkami stron. Natomiast ustalenie przebiegu spornej granicy w trybie § 33 ust. 3 rozp. ws. ewidencji gruntów (t.j. przez geodetę uprawnionego po zbadaniu położenia znaków i śladów granicznych oraz przeprowadzeniu analizy wszelkich dostępnych dokumentów, zawierających informacje mające znaczenie w tym zakresie, w tym oświadczeń zainteresowanych podmiotów), nie mogło być zaakceptowane, ponieważ prowadziło do zmian stanu prawnego o charakterze własnościowym, polegających na zmianie przebiegu granicy pomiędzy dwoma sąsiadującymi nieruchomościami i wiążącej się z tym zmianie powierzchni tych nieruchomości. Natomiast przez zapis (jego zmianę) nie można w ewidencji gruntów ustanawiać lub pozbawiać kogoś własności, ma on bowiem wyłącznie charakter techniczno-deklaratoryjny. Dane w ewidencji mają być jedynie odzwierciedleniem stanu prawnego, wynikającego z określonych tytułów prawnych, w szczególności z orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych lub umów (wyrok NSA z 28.03.2018 r., I OSK 2142/17, LEX nr 2467799). Postępowanie ewidencyjne jest postępowaniem rejestrowym, co oznacza, że nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, budynków, lokali ani nie nadaje tych, praw, rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy orzekające. Wprowadzane w trakcie procedury aktualizacji zmiany są wtórne wobec zdarzeń prawnych, z których wynikają. Nie można dokonywać żadnych zmian własnościowych (m.in. zmiany granic i powierzchni działek) przez samoistne zmiany w ewidencji gruntów. Ewidencja gruntów jest bowiem tylko publicznym rejestrem obejmującym dane o gruntach wynikające z odpowiedniej dokumentacji urzędowej, który winien być utrzymywany w stałej aktualności co do stanu faktycznego i prawnego. Zmian w stanie prawnym zapisanym w ewidencji gruntów dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych. Uaktualnienie informacji na wniosek wymaga wskazania dokumentacji geodezyjnej, potwierdzającej zasadność proponowanej zmiany (por. m.in. wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 3227/18, wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Gl 1143/19). Dodatkowo należy wskazać, że nie było też w niniejszej sprawie dopuszczalne dokonanie zaskarżonej aktualizacji na podstawie art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d) Prawa geodezyjnego. Zgodnie z tym przepisem, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z wykrycia błędnych informacji. Jednak aktualizacja ewidencji poprzez usunięcie błędu może dotyczyć tylko i wyłącznie błędów oczywistych, czyli takich, które można dostrzec z łatwością, a więc bez konieczności prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Organ ewidencyjny nie jest władny uwzględnić wniosku podmiotu ewidencyjnego, jeżeli żądanie wprowadzenia zmian dotyczy powierzchni działki. Taka powierzchnia wynika bowiem z przebiegu granicy działki ewidencyjnej. Sprostowanie błędnej, powierzchni działki nie należy do kategorii błędów oczywistych i musi wynikać z ustalenia granic działki i zostać odpowiednio udokumentowane przez uprawnionego geodetę. Nie jest to więc błąd oczywisty "na pierwszy rzut oka", a zatem bezsporny i niewymagający prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 2026 r., I OSK 1390/24). W rozpatrywanej sprawie o takiej sytuacji nie mogło być mowy, skoro podane w operacie technicznym geodety D. N. i zaakceptowane przez organ ustalenia dotyczące przyczyn rozbieżności pomiędzy stanem prawnym, a stanem posiadania przedmiotowych nieruchomości, oparte były na dość wiarygodnych, ale jednak tylko hipotezach i domniemaniach dotyczących błędu policzenia ilości odłożeń taśmy mierniczej długości 20 m, mającego mieć miejsce w czasie pomiarów do założenia ewidencji gruntów z lat 60-tych XX wieku. Ponadto wyjaśnienie tych domniemanych błędnych informacji wymagało sporządzenia przez geodetę operatu technicznego poprzedzonego zgromadzeniem obszernej dokumentacji geodezyjnej z okresu od 1936 roku, analizą ksiąg wieczystych, przeprowadzeniem na gruncie czynności ustalenia przebiegu granic, a postępowanie to trwało od 17 września 2025 r. do 29 grudnia 2025 r. Podsumowując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie, poprzez dokonanie aktualizacji danych ewidencyjnych w formie czynności materialno-technicznej w sytuacji nieobjętej hipotezą art. 24 ust. 2b pkt 1 Prawa geodezyjnego doszło do naruszenia tego przepisu, co stanowi podstawę do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności na zasadzie art. 146 p.p.s.a. Dlatego Sąd w punkcie I wyroku wydał takie właśnie rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026r. poz. 215). Na zasądzone koszty złożyły się kwoty: 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącego wpisu od skargi, 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata – pełnomocnika skarżących oraz 17 zł opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa.