II SA/Ke 1000/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2021 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza M. J. z [...] czerwca 2021 r. odmawiającej przyznania stronie świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na B. K. na okres od 1 do 20 czerwca 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wnioskiem z 27 kwietnia 2021 r. A. K. wystąpił do OPS w J. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko B. K., urodzonego [...] czerwca 2003 r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że postanowieniem z 24 lipca 2020 r., I ACa [...] Sąd Apelacyjny w K., I Wydział Cywilny uchylił w punkcie I wcześniejsze postanowienie tego Sądu w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego z 9 kwietnia 2020 r. w części dotyczącej zabezpieczenia alimentacyjnego na rzecz małoletniego B. K.. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że B. K. przebywa naprzemiennie u ojca i matki, a okoliczności sprawy nie dają podstaw do uznania jednego z rodziców za rodzica wiodącego. Następnie postanowieniem z 19 marca 2021 r., I ACa [...] Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny udzielił zabezpieczenia roszczenia pozwanej - M. K. na czas trwania procesu o rozwód poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci stron, w tym B. K., każdorazowo w miejscu zamieszkania pozwanej oraz ustalił kontakty powoda z dziećmi. Postanowienie to jest prawomocne i wykonalne. Dalej Kolegium podkreśliło, że organy administracji publicznej są związane prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych. Zdaniem organu II instancji przesądzające znaczenie dla przyznania świadczenia wychowawczego na syna B. w okresie od 1 do 20 czerwca 2021 r. ma postanowienie Sądu Apelacyjnego, który badał i dokonał oceny w zakresie sprawowania opieki m.in. nad B. K.. Z uwagi na treść postanowienia z 19 marca 2021 r., od momentu prawomocności tego postanowienia - świadczenie wychowawcze na syna B. odwołującemu nie przysługuje. Organ odwoławczy dodatkowo podał, że po wydaniu zaskarżonej obecnie decyzji z 1 czerwca 2021 r. Sąd Apelacyjny w K. I Wydział Cywilny wyrokiem z 23 czerwca 2021 r., I ACa [...] w pkt 1. uchylił wyroku rozwodowy Sądu Okręgowego w K. z 9 kwietnia 2019 r., I C [...] w punktach II i III w części dotyczących B. K. i w tym zakresie umorzył postępowanie w sprawie. Odnosząc się do treści odwołania, w którym wnioskodawca wskazuje, że syn nie mieszka z matką i to on ponosił koszty jego utrzymania Kolegium stwierdziło, że w realiach niniejszej sprawy treść postanowienia Sądu, jest dla organów wiążąca (art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego). W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji i zobowiązania organu do wydania decyzji stwierdzającej, że skarżącemu przysługiwało prawo do żądanego świadczenia, A. K. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego: a. art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędną interpretację i nieuprawnione uznanie, że jako ojciec nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia wychowawczego; b. art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że prawo do żądanego świadczenia nie przysługuje, gdyż postanowieniem z 19 marca 2021 r. ustalono miejsce pobytu syna B. na czas procesu o rozwód przy matce, podczas gdy w rzeczywistości syn stale zamieszkiwał ze skarżącym i był wyłącznie na jego utrzymaniu; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 7 kpa poprzez brak podjęcia jakichkolwiek czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez odstąpienie od ustalenia, gdzie w okresie od 1 do 20 czerwca 2021 r. znajdowało się miejsce zamieszkiwania dziecka, na które przysługiwało świadczenie opiekuńcze i na czyim utrzymaniu ono pozostawało; b. art. 78 § 1 kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, a także dowodów z załączonych do odwołania dokumentów, pomimo że przedmiotem dowodu były okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia; c. art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i brak wysłuchania co do sprawowania opieki nad B. K.; d. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez błędne przyjęcie, że postanowienie z 19 marca 2021 r. odzwierciedlało stan faktyczny co do miejsca pobytu syna B. w okresie od 1 do 20 czerwca 2021 r., a w konsekwencji, błędne przyjęcie, że zasadna była odmowa przez organ I instancji przyznania prawa do świadczeń we wskazanym okresie; e. art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 2 kpa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy istniały podstawy do jego przyznania skarżącemu. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia nie jest orzeczeniem, o którym mowa w art. 365 § 1 kpc. Postanowienie to wydawane jest jedynie na skutek uprawdopodobnienia okoliczności przez wnioskodawcę, a zatem w sprawie nie prowadzi się postępowania dowodowego. Postanowienie takie może być w każdej chwili uchylone lub zmienione. Z samej istoty postępowania zabezpieczającego wynika, że jest ono jedynie orzeczeniem tymczasowym, zapadającym wyłącznie na podstawie uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających powództwo, które ulegają następnie weryfikacji w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego. Skarżący stwierdził, że art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w odniesieniu do matki i ojca dziecka wprowadza jako warunek uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca. Oznacza to, że aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do tego świadczenia to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać, ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca. Zdaniem skarżącego, orzeczenie Sądu Apelacyjnego w zakresie sprawowania opieki nad B. K. po pierwsze nie odzwierciedla stanu faktycznego, a po drugie nie uniemożliwia organom prowadzenia ustaleń, które z rodziców sprawuje opiekę nad dzieckiem. Organy mają obowiązek ustalenia miejsca zamieszkania dziecka. Jednak w niniejszej sprawie jakichkolwiek ustaleń organy obu instancji nie poczyniły. Tymczasem gdyby organy w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie dowodowe, to z łatwością ustaliłyby, że to skarżący jest opiekunem faktycznym najstarszego syna B., który mieszka z nim w jego domu w B., od końca czerwca 2019 r. Z kolei u matki najstarszy syn bywa sporadycznie. Matka chłopca w żaden sposób nie partycypuje w kosztach jego utrzymania od końca czerwca 2019 r., mimo tego że nienależnie pobierała od końca czerwca 2019 r. do końca sierpnia 2020 r. środki z programu 500+. Skarżący w całości pokrywa koszty utrzymania syna: wyżywienie, odzież, koszty związane z pobytem syna w bursie przy szkole średniej i inne. Wnoszący skargę podkreślił, że syn mimo niejednokrotnych nacisków matki, aby mieszkał u niej, woli mieszkać z ojcem. Podejmując decyzję o mieszkaniu z ojcem B. nie był już małym dzieckiem, była to wyłącznie jego wola, nikt nie wywierał na niego presji. Dlatego też wydanie postanowienia z 19 marca 2021 r. w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletnich dzieci stron, nie miało wpływu na zmianę stanu faktycznego. Kolejnym dowodem potwierdzającym, że B. K. mieszka z ojcem są zeznania stron w postępowaniu toczącym się przed Burmistrzem M. J.. Na tej podstawie 19 maja 2021 r. organ z adresu w B. odmówił wymeldowania B. K.. Opierając się na wyjaśnieniach stron ustalono, że stałym miejscem zamieszkania małoletniego jest dom ojca. Syn B. , mieszkał z matką w J. do momentu ukończenia gimnazjum, kiedy to po zakończeniu roku szkolnego całe wakacje spędził w domu ojca i już do matki nie wrócił, świadomie podejmując decyzję, że chce mieszkać z ojcem. Pod koniec sierpnia 2019 r. matka na siłę próbowała zabrać syna do swojego domu w J., ale ten się na to nie zgodził. Od zakończenia roku szkolnego syn B. sporadycznie bywał u matki. Tak więc M. K. od końca czerwca 2019 r. pobierała na syna B. nienależnie zarówno alimenty jak i świadczenie wychowawcze (500+). Skarżący nie sprzeciwiał się temu gdyż nie chciał wszczynać kolejnego sporu, a pod opieką małżonki pozostawali jeszcze dwaj młodsi synowie. Sytuacja zmieniła się w kwietniu 2020 r., kiedy na wniosek M. K. S. Apelacyjny w K. wydał postanowienie o podwyższeniu alimentów na rzecz dzieci. Pozwana niezgodnie z prawdą podała, że cały ciężar opieki nad trójką dzieci spoczywa wyłącznie na niej. W związku z powyższym pozwany wniósł o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na syna B., do którego Sąd Apelacyjny przychylił się wydając postanowienie z 24 lipca 2020 r. Kontynuując regulowanie spraw, w sierpniu 2020 r. złożył do Burmistrza M. J. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego, które otrzymał od września 2020 r. Mając to wszystko na uwadze skarżący wniósł o uwzględnienie skargi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej, Sąd dopuścił dowód z akt II SA/Ke 1001/21. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Skarga jest zasadna z powodów w niej wskazanych. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 t.j.), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna B. K. na okres 1 - 20 czerwca 2021 r. Zasadniczym powodem wydania tej treści rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że Sąd Apelacyjny w K. prawomocnym i wykonalnym postanowieniem z 19 marca 2021 r., sygnatura akt I ACa [...] udzielił zabezpieczenia roszczenia pozwanej matki dziecka B. K. – M. K. na czas trwania procesu rozwodowego, poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci stron, tj. B. K., S. K. i D. K. każdorazowo w miejscu zamieszkania pozwanej M. K.. Natomiast kontakty powoda A. K. z małoletnimi synami zostały w tym postanowieniu ustalone poprzez określenie konkretnych terminów i okresów tych kontaktów, które są znacznie krótsze niż okresy ustalone dla matki. Zdaniem organu, od momentu uprawomocnienia się tego postanowienia, której to daty jednak organ nie ustalił, świadczenie wychowawcze A. K. nie przysługuje. Odnosząc się do okresu objętego sprawą organ wyjaśnił jeszcze, że w dniu [...] czerwca 2021 r. B. K. upełnoletnił się, w związku z czym w ramach objętego wnioskiem strony okresu zasiłkowego 2021/2022 rozpoczynającego się 1 czerwca 2021 r. (art. 4 ust. 3 i art. 18 ust. 1 ustawy 500+) organ mógł orzekać tylko o świadczeniu za okres od 1 do 20 czerwca 2021 r. Organ przytoczył również treść przepisów art. 4 i 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nie wskazując jednak, który z tych przepisów uzasadniał odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Domniemając jednak, że organowi chodziło o przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy Sąd nie podziela wykładni tego przepisu, jaka wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Zgodnie ze wspomnianym art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, który dotyczy pozostawania dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców. W toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją organy administracji nie dokonały jakichkolwiek ustaleń na okoliczność faktycznego miejsca zamieszkania B. K. - małoletniego do 20 czerwca 2021 r. - uznając tę okoliczność za nieistotną w sytuacji istnienia wspomnianego prawomocnego i wykonalnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 19 marca 2021 r., które w ocenie organu, na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że organ błędnie przyjął, iż istnienie orzeczenia sądu wydanego w trybie zabezpieczenia, ustalającego miejsce zamieszkania małoletniego dziecka, wyklucza prowadzenie przez organ ustaleń dotyczących tego, kto z rodziców zamieszkujących oddzielnie, sprawuje opiekę nad dzieckiem. Z treści cytowanego wyżej przepisu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+ wynika, że organy są nie tylko uprawnione, ale wręcz zobowiązane do dokonania ustaleń w powyższym zakresie. Prowadzenie ustaleń dotyczących rzeczywistego miejsca zamieszkania małoletniego dziecka nie podważa treści wspomnianego postanowienia Sądu Apelacyjnego K.. Ewentualne stwierdzenie przez organ, że miejsce zamieszkania dziecka w dacie dokonywania przez organ ustaleń jest inne niż to, które zostało określone w orzeczeniu sądu, nie oznacza podważania treści takiego orzeczenia, ale wynika z obowiązku ustalenia aktualnego stanu sprawy w zakresie miejsca zamieszkania dziecka (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 czerwca 2020 r., II SA/Gl 64/20). Określony w art. 4 ust. 1 ustawy 500+ cel świadczenia wychowawczego, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, a także określenie w art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy jako jednej z kumulatywnych przesłanek przysługiwania tego świadczenia, faktu wspólnego zamieszkiwania matki lub ojca z dzieckiem wskazują na to, że rzeczywiste zamieszkiwanie dziecka z jednym z mieszkających osobno rodziców, czy to wynikłe z odmiennych niż określone w orzeczeniu sądu ustaleń rodziców dziecka, czy też z faktu zaniechania wykonania takiego orzeczenia przez tych rodziców, ma przesądzające znaczenie przy ocenie zaistnienia przesłanki przysługiwania świadczenia wychowawczego określonej w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. W okolicznościach niniejszej sprawy należy dodatkowo zauważyć, że na skutek wydania w dniu 23 czerwca 2021 r., a więc już po upełnoletnieniu się B. K., wyroku Sądu Apelacyjnego w K. uchylającego zaskarżony wyrok rozwodowy Sądu Okręgowego w K. z 9 kwietnia 2019 r. w punktach II i III, tj. w części dotyczącej ustalenia miejsca pobytu i kosztów utrzymania B. K. oraz umorzenia postępowania w sprawie w tej części, wydane w toku tamtego procesu rozwodowego postanowienie zabezpieczające z dnia 19 marca 2021 r., na którym organy oparły swoje rozstrzygnięcie, na podstawie art. 757 k.p.c. upadło najpóźniej po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu, a zważywszy na umorzenie postępowania w części dotyczącej ustalenia miejsca pobytu B. K. na czas trwania procesu rozwodowego, upadło już w dacie wydania prawomocnego wyroku z dnia 23 czerwca 2021 r. przez Sąd Apelacyjny w K.. Trzeba też zauważyć, że zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z 24 lipca 2020 r., I ACa [...] (k. 22 akt organu I instancji), na skutek wniosku powoda A. K. o zmianę postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego, postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z 9 kwietnia 2020 r. w części dotyczącej zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego na rzecz małoletniego B. K. zostało uchylone. Według natomiast oświadczenia złożonego przez skarżącego na rozprawie przed Sądem w dniu 15 marca 2022 r., w czerwcu 2021 r. nie obowiązywało żadne orzeczenie dotyczące obowiązku alimentacyjnego na rzecz jego syna B. K.. Potwierdzenie takich ustaleń i twierdzeń świadczyłoby natomiast o tym, że jeśli B. K. w czerwcu 2021 r. zamieszkiwał wspólnie z ojcem, to pozostawał również na jego utrzymaniu. To zaś oznaczałoby spełnienie drugiej z kumulatywnych przesłanek przysługiwania świadczenia wychowawczego określonych w art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+. Wskazane powyżej naruszenie przepisów prawa materialnego, które dotyczyło podstaw rozstrzygnięcia, przez co miało istotny wpływ na wynik sprawy i stanowiło podstawę uwzględnienia skargi spowodowało, że organy obu instancji, z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a. nie poczyniły koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń co do tego, czy małoletni do dnia 20 czerwca 2021 r. syn skarżącego – B. K., w okresie od 1 do 20 czerwca 2021 r. zamieszkiwał wspólnie z ojcem w jego domu w B. 90a, gmina J., a także na czyim utrzymaniu wówczas pozostawał. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, skargę należało uwzględnić i zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a). i c). w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji oceni wniosek A. K. o świadczenie wychowawcze na jego syna B. za okres od 1 do 20 czerwca 2021 r., stosując przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy 500+ rozumiany w zaprezentowany wyżej sposób. W związku z tym organ dokona pominiętych ustaleń dotyczących przewidzianych w przepisach ustawy 500+ przesłanek warunkujących przysługiwanie wnioskowanego świadczenia, w szczególności dotyczących tego, gdzie i z kim B. K. zamieszkiwał w okresie od 1 do 20 czerwca 2021 r. i na czyim utrzymaniu wówczas pozostawał. Dokonując takich ustaleń organ będzie pamiętał o wynikających z art. 75 i n. k.p.a. zasadach przeprowadzania postępowania dowodowego, a w kontekście wniosków dowodowych złożonych w odwołaniu i zarzutów skargi będzie pamiętał o tym, że zgodnie z art. 78 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. W zależności od wyników dokonanych ustaleń organ I instancji rozstrzygnie sprawę co do istoty, uzasadniając swoją decyzję z zachowaniem wymogów, o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a. oraz z uwzględnieniem przedstawionej powyżej, wiążącej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.).