Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Go 27/26

Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 16 kwietnia 2026 r., II SA/Go 27/26 – ulgi w spłacaniu należności pieniężnych

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
16 kwietnia 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Kamila Karwatowicz Sędzia WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców Oddział Terenowy na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] (dalej: organ, ZUS) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350, dalej: u.s.u.s.), w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), decyzją z [...] listopada 2025 r., nr [...], odmówił M.P. (dalej: wnioskodawczyni, strona) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 12 314,38 zł, w tym na: - ubezpieczenia społeczne za okres 01/2024 r. - 07/2025 r. w łącznej kwocie 6 492,88 zł z tytułu: składek - 5 902,88 zł, odsetek-398,00 zł, kosztów upomnienia- 192,00 zł, - ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2024 r. - 07/2025 r. w łącznej kwocie 5 821,50 zł z tytułu: składek-5 325,78 zł, odsetek-321,00 zł, kosztów upomnienia - 174,72 zł Uzasadniając decyzję organ wskazał, że [...] września 2025 r. wpłynął do niego wniosek, w którym wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek. Wniosek umotywowała swoimi przewlekłymi problemami ze zdrowiem, niskimi przychodami oraz problemami z utrzymaniem oraz opłacaniem składek ZUS. Dodała, że stan zdrowia od dłuższego czasu powoduje, że możliwości zarobkowe są ograniczone, a wyniki gospodarcze bardzo skromne. Wskazała, że cierpi na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i przewlekłe zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka. Podała, że dokumentację medyczną dotyczącą tych schorzeń przedłożyła do oddziału w [...] w 2024 r. Dodała, że w zeszłym roku pojawiły się problemy z prawym okiem, które utrudniały pracę. Do wniosku dołączyła dokumentację medyczną oraz zaświadczenie lekarskie o niedawno zdiagnozowanych zaburzeniach neurorozwojowych, które jak wskazała od zawsze ograniczały sprawność w zakresie funkcjonowania społecznego oraz utrzymania regularnej pracy w pełnym wymiarze. Nadmieniła, że z powodu tych trudności jest w trakcie ubiegania się o orzeczenie o niepełnosprawności. Wskazała, że w lipcu 2025 r. zostało wydane orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, od którego się odwołała. Podała, że czeka na rozpatrzenie sprawy przez orzeczenie drugiej instancji Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności. Nadmieniła, że jednoosobowa działalność gospodarcza jest jedynym źródłem dochodu i podejmuje wszelkie starania, aby polepszyć swoje warunki finansowe. Dodała, że wpłaca środki na swoje konto w ZUS kiedy tylko jest to możliwe. Oświadczyła, że zadłużenie nie wynika z unikania odpowiedzialności lub braku chęci do pracy, lecz z realnych trudności. ZUS wskazał, że brak jest podstaw prawnych do uznania nieopłaconych składek jako całkowicie nieściągalnych i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując natomiast uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (§ 3 ust. 1 rozporządzenia), organ wyjaśnił, że na łączny dochód gospodarstwa domowego w kwocie 2 826,79 zł składa się średniomiesięczny dochód strony z prowadzonej działalności - 768,76 zł oraz świadczenie emerytalne mamy strony - 2 058,03 zł. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1181,78 zł. W ocenie organu nie można uznać, że opłaty te to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Ponoszone są przez ogół społeczeństwa. Ponadto strona nie sygnalizuje problemów w bieżącym regulowaniu wydatków, co świadczyłoby o skrajnie trudnej sytuacji finansowej. Można domniemywać, że realizacja tych opłat odbywa się płynnie, więc nie potwierdza trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. ZUS wskazał, że poza przedmiotowym zadłużeniem strona posiada zobowiązania pieniężne, które spłacane są w ramach układu ratalnego oraz dobrowolnych wpłat z miesięczną kwotą spłaty na poziomie 611,54 zł. Zdaniem organu posiadane zadłużenie wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. ZUS realizuje ważny interes społeczny zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto organ zaznaczył, że każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Z wyliczeń organu wynika, że po opłaceniu zadeklarowanych wydatków do dyspozycji pozostaje kwota około 1 033,47 zł. W ocenie ZUS przedstawiony przez stan materialny może uniemożliwić zaspokojenie potrzeb życiowych rodziny. Strona nie udokumentowała jednak trudności w regulowaniu bieżących wydatków. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że trakcie postępowania strona nie wykazała faktu korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup posiłków lub żywności, opłat za media). ZUS zaznaczył, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe. Jednak stanowi dodatkowe potwierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Powyższego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona. Dla udzielenia ulgi poprzez całkowite umorzenie należności, nie jest wystarczający przejściowy brak wystarczających środków finansowych do zapłaty całości należności. Prawo domagania się zapłaty należności składkowych istnieje do czasu ich przedawnienia i organy nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich chociażby częściowe uregulowanie. Z tych przyczyn, jak również ze względu na konieczność ochrony interesu publicznego, ocena podstaw umorzenia musi być dokonywana także pod kątem tego, czy istnieją perspektywy poprawy sytuacji dłużnika w przyszłości. ZUS przeanalizował możliwości strony na rynku pracy, uwzględniając z jednej strony fakt, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, z drugiej zaś strony, że jest osobą stosunkowo młodą (43 lata), pozostającą w wieku aktywności zawodowej. ZUS nie zanegował tego, że osoby niepełnosprawne borykają się ze znacznie większymi trudnościami w znalezieniu zatrudnienia, niemniej jednak nie jest też tak, że niepełnosprawność (nawet w stopniu znacznym) definitywnie wyklucza osoby nią dotknięte z rynku pracy (poza osobami, w stosunku do których stwierdzono całkowitą niezdolność do pracy). Chociaż aktywność zawodowa niewątpliwie wymaga ze strony osób z niepełnosprawnością dużego zaangażowania, jednakże w przestrzeni publicznej znajduje się wiele firm, przedsiębiorstw i instytucji spełniających warunki do zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Także na otwartym rynku pracy można znaleźć adekwatne do różnych stanów niepełnosprawności propozycje zatrudnienia, np. w formie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, gdzie w większości proponowane prace są lekkie i wykonywane są w domu. W ocenie ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna strony ma charakter definitywny. Podkreślenia wymaga fakt, iż działalność gospodarcza jest nadal prowadzona, co stwarza możliwość uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Ponadto charakter prowadzonej działalności ma to do siebie, iż dochody z tego tytułu są zmienne w czasie. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są bowiem publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Brak środków finansowych na opłacenie składek ZUS nie uzasadnia prowadzenia nierentownej działalności gospodarczej i generowanie nowego zadłużenia. Wobec powyższego, w ocenie organu nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia. ZUS zaznaczył także, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia w czasie prowadzonej przez Panią działalności gospodarczej. Strona wskazała, że cierpi na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy i przewlekłe zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka. Dodała, że w zeszłym roku pojawiły się problemy z prawym okiem, oraz zdiagnozowano u strony zaburzenia neurorozwojowe. Z zaświadczenia lekarskiego z [...] stycznia 2024 r. wynika, że rozpoznano u strony zaburzenia adaptacyjne, strona uczestniczyła w psychoterapii grupowej i indywidualnej w 2021 r. Z opinii psychologicznej z [...] grudnia 2023 r. wynika, że strona osiągnęła wysoki wynik w skali depresji, paranoi i introwersji. Podała, że w lipcu 2025 r. zostało wydane orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, od którego się odwołała i podała, że czeka na rozpatrzenie sprawy przez orzeczenie drugiej instancji Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności. Do akt sprawy zostały dołączone dokumenty medyczne. Organ wskazał, że do powyższych kwestii podchodzi ze zrozumieniem, jednakże przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na uwadze powyższe – zdaniem organu - w sprawie nie zachodzi przesłanka do zastosowania umorzenia należności wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Strona jest osobą aktywną zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą, która co do zasady ukierunkowana jest na osiąganie dochodu. Powyższa decyzja ZUS stała się przedmiotem skargi Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców Oddział Terenowy w [...] (dalej: skarżący), który pismem z dnia [...] września 2025 r. poinformował ZUS, że wstępuje do postępowania na prawach przysługujących prokuratorowi. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie, w zakresie art. 7, art. 77 § 1 i § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz.1691, dalej: k.p.a), polegające na: - wadliwym rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego, w tym ustalenia w sposób nieprawidłowy sytuacji materialnej wnioskodawczyni i jej rodziny (matki) oraz nieuwzględnieniu okoliczności faktycznych jakie organowi muszą być znane z urzędu (trudności z zaspokojeniem bieżących potrzeb życiowych przy ustalonym przez organ poziomie dochodów), przez twierdzenie, iż wnioskodawczyni musi te okoliczności przed organem wykazać; - błędnych w ustaleniach faktycznych polegających na braku przyjęcia, że w realiach sprawy zachodzą uzasadnione okoliczności umożliwiające umorzenie - także ze względu na to, iż kalkulacja dochodów organu zawarta w decyzji - nie uwzględniała przy ustaleniu dochodu rodziny poziomu składek, które co miesiąc musi odprowadzać do ZUS wnioskodawczyni (przy ich uwzględnieniu dochód praktycznie nie istnieje) i przez to, błędne przyjęcie, że opłacenie składek z tytułu przedmiotowej należności nie pozbawi możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżących; - wadliwym przyjęciu przez organ, że obecna sytuacja życiowa i dochody umożliwiają wnioskodawczyni spłatę zadłużenia; 2) naruszenie prawa materialnego, jako że zaskarżona decyzja: - została wydana z naruszeniem art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz z naruszeniem wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b tej ustawy rozporządzenia, w zakresie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 - przez oczywiście niewłaściwe zastosowanie tych norm prawnych z względu na rażąco wadliwe przeprowadzone wnioskowania Organu jakie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego należało wykonać w celu ustalenia, że w tym wypadku umorzenie należności - jest uzasadnione ustalonym przez ZUS i opisanym w decyzji w sposób nie budzący najmniejszych wątpliwości stanem faktycznym. Zważywszy, iż w rzeczywistości ZUS w decyzji wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę (mamę, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym naruszenie to zostało zrealizowane w ten sposób, iż ZUS dokonał ustaleń, które oczywiście uprawniały do umorzenia należności, po czym stwierdził, że do takich ustaleń jakie zawarł w decyzji nie doszło w stopniu pozwalającym na dokonanie umorzenia, zaś odpowiedzialnością za to obarczył stronę. Wreszcie ZUS - niejako abstrahując od powyższych swoich twierdzeń - w konkluzji uzasadnienia decyzji - odmówił uwzględnienia wniosku strony, twierdząc, iż jego obowiązkiem jest przedkładać interes społeczny nad interes wnioskodawczyni, uznając, iż są one sprzeczne, zaś zadaniem ZUS jest w takich przypadkach ochrona funduszu ubezpieczeń społecznych przed jego uszczupleniem. Co sprowadza się do prostej, aczkolwiek fałszywej tezy, iż ZUS stoi na straży interesu społecznego poprzez ochronę funduszu ubezpieczeń społecznych przed członkami tego społeczeństwa, którzy wnioskują o umorzenie swoich zobowiązań, zmierzając do uszczuplenia zasobów tego funduszu. Zatem pozytywne rozpatrzenie każdego takiego wniosku co do zasady oznaczałoby, iż ZUS nie sprostał nałożonym na niego zadaniom, bo doprowadził do uszczuplenia funduszu ubezpieczeń społecznych, a więc podjął decyzję, która nie leży w interesie społecznym. Składając powyższe zarzuty skarżący wniósł o: - zmianę, w wydanym wyroku, przez Sąd zaskarżonej decyzji ZUS w ten sposób, iż Sąd umorzy "Przedsiębiorcy" należności w łącznej kwocie 12 314,39 zł wobec ZUS, na którą składają się należności z tytułu: 1) ubezpieczenia społecznego za okres 01/2024 r. - 07/2025 r. w łącznej kwocie 6 492,88 zł (w tym z tytułu składek 5 902,88 zł, z tytułu odsetek 398 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia 192 zł), 2) ubezpieczenia zdrowotnego za okres 03/2024 r. -07/2025 r. w łącznej kwocie 5821,50 zł (w tym z tytułu składek 5 325,78 zł, z tytułu odsetek 321,00 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia 174.72 zł) oraz umorzy dalsze odsetki jakie powstały po [...].09.2025r. od zobowiązań jw., gdyż jak wskazano w decyzji odsetki zostały naliczone przez ZUS na dzień [...].09.2025 r., Ewentualnie: - uchylenie zaskarżanej decyzji jako wydanej z rażącą obrazą prawa i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie (czego m.in. domaga się skarżący wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji). Sądy administracyjne nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie stwierdził naruszeń, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy u.s.u.s., które w art. 28 regulują możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w rozumieniu ust. 3 powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222); 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy: 1/ opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozstrzygnięcia wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Do wyboru przez organ określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 2 w związku z art. art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bądź art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oparty jest bowiem na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia zaistnienia przewidzianych prawem przesłanek może, ale nie musi umorzyć istniejących zaległości. Granice uznania administracyjnego wyznaczają przepisy k.p.a., tj. art. 7 i art. 77 § 1 tego kodeksu. Na podstawie tych przepisów organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. W orzecznictwie podnosi się, że wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Kontroli Sądu podlega natomiast nie zasadność odmowy umorzenia należności – gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej – lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Sąd nie rozstrzyga zatem o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Sąd bada natomiast czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 k.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Analizując zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny. ZUS w sposób przekonujący wyjaśnił dlaczego w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., co uniemożliwiało w ogóle pozytywne rozpatrzenie wniosku strony. W ocenie Sądu nie można również zarzucić organowi wadliwości odnośnie do rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy rozporządzenia, w którym zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie. Podkreślenia wymaga, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z przypadkiem opisanym w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. W rezultacie w grę wchodziła tylko możliwość umorzenia należności w oparciu o przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Jak słusznie wskazał ZUS w zaskarżonej decyzji, wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zdaniem Sądu wskazane przez skarżącego problemy zdrowotne strony mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej jej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Strona, jak słusznie wskazał organ, nie jest osobę nieaktywną zawodowo. Nadto stwierdzić należy, że jej niepełnosprawność w stopniu lekkim, nie wyklucza z aktywności zawodowej. Należy także zwrócić uwagę, że strona nie korzysta z pomocy społecznej, co oczywiście nie jest obowiązkowe ale jednak musi prowadzić do wniosku, że wykazane w złożonym oświadczeniu dochody które osiąga, wystarczają na zaspokojenie jej bieżących potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Tym samym w porównaniu do sytuacji innych osób ubiegających się o umorzenie zaległości, w szczególności zmuszonych do korzystania ze środków pomocy społecznej czy też nieuzyskujących żadnych dochodów, okoliczności sprawy wskazują, że sytuacja skarżącej nie jest w jakiś sposób nadzwyczaj trudna czy wyjątkowo ciężka. Zgodzić się również należy z wnioskiem organu, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2018 r., II GSK 2937/17 (publ. orzeczenia.nsa.gov.pl., dalej: CBOSA), stwierdził, że sprzeciwia się interpretacji art. 28 ust. 3a ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami, a zaległościami. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 grudnia 2016 r., V SA/Wa 833/16, CBOSA). Podsumowując, wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego został zaakceptowany przez Sąd jako zgodny z prawem albowiem opierał się na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz był zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – organ omawiając stronie umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył granic uznania administracyjnego, stąd też Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako nieuzasadnioną oddalił.

Informacje o sprawie

Data wpływu
19 stycznia 2026
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Sędziowie
Jarosław Piątek Kamila Karwatowicz Michał Ruszyński /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny