II SA/Go 119/22

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Marta Świetlik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A.K. o przyznanie wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim radcy prawnemu A.K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu obejmującej sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług.

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 119/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2022 r. sygn. akt II SPP/Go 52/22 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia) oraz ustanowił dla skarżącej radcę prawnego (pkt 2 postanowienia). Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła skarżącej pełnomocnika w osobie radcy prawnego A.K.. Od ww. wyroku pełnomocnik skarżącej wniosła skargę kasacyjną, w której, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 250 § 1 P.p.s.a., zawarła wniosek o przyznanie wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że wynagrodzenie to nie zostało opłacone w całości ani w części. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2018/22 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, oddalił ww. skargę kasacyjną. W uzasadnieniu ww. wyroku NSA zaznaczył, że orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a. Wobec powyższego należy zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – powoływanej również jako "P.p.s.a." wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zaznaczyć jednak należy, że mimo literalnej wykładni art. 250 § 1 P.p.s.a. nie nakłada na sąd/referendarza sądowego obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r, sygn. akt I OZ 768/13; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu należy się wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, przy czym udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (por.: postanowienia NSA z 15.04.2010 r. sygn. akt. II OZ 321/10 oraz z dnia 17.09.2012 r. sygn. akt. II FZ 727/12). W ocenie referendarza pomoc taka została skarżącej udzielona. Pomimo uwag Naczelnego Sądu Administracyjnego co do konstrukcji sporządzonej skargi kasacyjnej Sąd ten odniósł się merytorycznie do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego. Wyjaśnić należy, że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (obecnie tekst jedn. Dz.U. 2023 r. poz. 2437) – powoływane dalej również jako "rozporządzenie z 3 października 2016 r." W § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia wskazano, że opłatę tą ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Opłaty w sprawach przed sądami administracyjnymi zostały określone w rozdziale 4 w § 21 rozporządzenia z 3 października 2016 r. Jednakże ustalając radcy prawnemu wysokość wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu należy mieć na uwadze, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023r. sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu Trybunał wskazał, że skutkiem niniejszego wyroku jest utrata mocy obowiązującej normy poddanej kontroli. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia z 3 października 2016 r. opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie - 240 zł. W drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit.b rozporządzenia z 3 października 2016 r.); Za takie same czynności w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935) - powoływanego dalej jako: "rozporządzenie z 22 października 2015 r." stawki te są wyższe. Zgodnie bowiem z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c tego rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: w pierwszej instancji w innej sprawie - 480 zł. Natomiast w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit.b rozporządzenia z 22 października 2015 r.) Wskazane różnice, zważywszy na treść ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, powodują, że w niniejszej sprawie wysokość wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej należało ustalić na podstawie stawek za te czynności określonych w rozporządzeniu z 22 października 2015 r. Mając zatem na uwadze treść ww. przepisów, przedmiot niniejszej sprawy oraz fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym a ustanowiona z urzędu pełnomocnik reprezentowała skarżącą tylko w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, pełnomocnik skarżącego należało przyznać wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 75% stawki określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c) rozporządzenia z 22 października 2015 r. tj. w kwocie 360 zł. Tak obliczoną kwotę wynagrodzenia na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia z 3 października 2016 należało podwyższyć o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Z tych też względów referendarz sądowy, na podstawie art. 250 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.