II SA/Go 1098/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi D.P. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej w skrócie: "organ", "ZUS"), po rozpoznaniu wniosku D.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 34 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."), art. 24 pkt 2, art. 47 pkt 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 423 – dalej w skrócie: "u.s.u.s.") i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – dalej w skrócie: "K.p.a."), postanowieniem z dnia [...] września 2021 r., nr [...] , odrzucił zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgłoszony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w dniu 31 maja 2021 r. D.P. złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powołując się na art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. strona wskazała na nieistnienie obowiązku. ZUS zaznaczył, że zgodnie z art. 47 pkt 4b u.s.u.s., płatnik składek jest obowiązany opłacać należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 4, w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek lub obciążenia rachunku płatniczego płatnika w instytucji płatniczej w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. Jak wskazał organ D.P. jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, w związku z tym postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte na podstawie decyzji administracyjnej. Dnia 29 grudnia 2016 r. zostało wysłane zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia za okres od 08/2016 do 11/2016 na FUS, FUZ i FP – doręczone dnia 13 stycznia 2017 r. W związku z brakiem wpłat w dniu [...] lipca 2017 r. zostały wydane decyzje określające wysokość zadłużenia nr [...] za okres od 08/2016 do 11/2016 oraz nr [...] za okres od 12/2016 do 03/2017. W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że od ww. decyzji D.P. złożył odwołanie do Sądu i Sąd wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2018 r. oddalił odwołanie. D.P. złożył apelację, która prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia [...] listopada 2020 r. również została oddalona. Na podstawie prawomocnych decyzji z dnia [...] lipca 2017 r. ZUS w dniu [...] maja 2021 r. wystawił tytułu wykonawcze o numerach: [...]. W dniu 7 maja 2021 r. na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych ZUS skierował do banku [...]. zawiadomienia o nr od [...] do [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego. Organ wskazał, że zaległości za okres od 08/2016 do 03/2017 nie zostały uregulowane, w związku z tym ZUS jest zobowiązany do przymusowego ściągnięcia należności w trycie przepisów u.p.e.a. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D.P. (dalej w skrócie: "skarżący") złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1/ art. 34 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 18 u.p.e.a., wobec nie sprecyzowania treści przywołanych przepisów pomimo, że art. 34 zawiera cztery paragrafy, co narusza art. 124 § 1 K.p.a., gdyż wyżej wskazane ogólnikowe podanie przepisów nie jest wypełnieniem obowiązku ustawowego powołania w postanowieniu podstawy prawnej, co potwierdza też to, że art. 34 w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 i art. 18 cytowanej ustawy nie przewiduje odrzucenia zarzutu postanowionego przez organ II stopnia, 2/ art. 34 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej skarżącego winien być uznany w całości. 3/ naruszenie art. 6 K.p.a. w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie i brak zawarcia w ramach zaskarżonego postanowienia uzasadnienia prawnego odnoszącego się zarówno do przedmiotu sprawy, jak i do sentencji wydanego postanowienia, co doprowadziło organ II stopnia do wadliwego przyjęcia, iż należało odrzucić zarzut skarżącego zgłoszony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych, 4/ naruszenie art. 15 K.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie i naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wskutek jednokrotnego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy skarżącego w administracyjnym toku instancji, co doprowadziło organ II stopnia do wadliwego przyjęcia, iż należało odrzucić zarzut skarżącego zgłoszony na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych, 5/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie i odrzucenie zarzutu skarżącego zgłoszonego na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych w sytuacji, gdy postanowienie to winno być uchylone w całości. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 126 K.p.a. gdyż organ II stopnia wydał postanowienie bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz postanowienia organu I stopnia w całości, bądź też o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W każdym przypadku skarżący wniósł o zasądzenie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), do kompetencji sądu administracyjnego należy kontrola zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem - prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Sąd rozpoznawał skargę na postanowienie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Konstrukcja art. 33 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wniesione wyłącznie z przyczyn wymienionych w zamkniętym katalogu wskazanym w pkt 1-10 tego przepisu. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym – wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Organ rozpoznawał zarzut jako sformułowany w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1 ww. ustawy. W przepisie tym ustawodawca dopuścił jako podstawę zarzutu "wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku". W ocenie skarżącego (pismo z dnia [...] maja 2021 r.) nałożony tytułem wykonawczym obowiązek nie istnieje. W związku z powyższym stanowiskiem skarżącego wskazać należy, że pojęcie "nieistnienia obowiązku" w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, lecz przed rozpatrzeniem zarzutów. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma tylko charakter formalny. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 u.p.e.a. nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć organów, wydanych w toku postępowania administracyjnego – jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. W rozpoznawanej sprawie w dniu [...] lipca 2017 r. wydane zostały przez ZUS decyzje określające wysokość zadłużenia: nr [...] za okres od 08/2016 do 11/2016 oraz nr [...] za okres od 12/2016 do 03/2017. Decyzje te stały się ostateczne wobec wyroku sądu apelacyjnego, który (wyrokiem z dnia [...] listopada 2020 r.) oddalił apelację skarżącego złożoną od wyroku sądu I instancji (oddalającego odwołanie od ww. decyzji). Nie ulega zatem wątpliwości, że w sytuacji, gdy decyzje określające wysokość zadłużenia, stały się ostateczne, a nie zostały wykonane, wszczęcie postępowania egzekucyjnego było zasadne. Jego dalsze prowadzenie, w przypadku wniesienia przez stronę zobowiązaną zarzutów, uzależnione jest od tego, czy zarzuty te okażą się zasadne. W tej sprawie podniesiony zarzut nieistnienia obowiązku, w świetle powyższych rozważań, nie jest zasadny. Wynika z opisanych wyżej decyzji określających wysokość zadłużenia. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z tym, że organ rozpoznając sprawę w drugiej instancji, odrzucił zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wyjaśnić należy, że na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (art. 34 § 3 u.p.e.a.). Z kolei art. 83c ust. 1a u.s.u.s., który jest lex specialis w stosunku do art. 34 § 3 u.p.e.a. - stanowi, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez ZUS jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 u.s.us. stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Oznacza to, że od takiego postanowienia strona może złożyć do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ odwoławczy, rozpatrując wniosek (o ponowne rozpatrzenie sprawy) zobowiązanego na postanowienie wierzyciela w sprawie zarzutu, orzeka w jeden ze sposobów wskazanych w art. 138 § 1 K.p.a., tj.: 1) utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo 2) uchyla zaskarżone postanowienie i orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie, umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Tak więc w niniejszej sprawie ZUS rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i procedując w drugiej instancji, w trybie ponownego jej rozpatrzenia, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, powinien, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, tymczasem organ odrzucił zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu niewłaściwie sformułowane rozstrzygnięcie organu odwoławczego, nie stanowiło istotnej wady, która przemawiałaby za uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Wada zaskarżonego postanowienia polegająca wyłącznie na niewłaściwym sformułowaniu rozstrzygnięcia, nie zmienia faktu, że w sensie merytorycznym ZUS orzekając w II instancji prawidłowo ocenił, że zarzut nieistnienia obowiązku, nie jest zasadny, która to ocena zasadniczo wywarła skutek w postaci utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co stanowiło podstawę oddalenia skargi w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") Na podstawie art. 119 pkt 2 i 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.