II SA/Gl 880/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 880/17 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 28 marca 2018 r. w ten sposób, że: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości; 2. ustanowić skarżącemu adwokata z urzędu.

Wnioskiem z dnia 23 października 2017 r. A.B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że trzy osobowa rodzina utrzymuje się z jego wynagrodzenia za pracę oraz pomocy w postaci dodatku mieszkaniowego (w łącznej kwocie 1860 zł). Mieszkają w lokalu wynajmowanym od gminy i nie posiadają żadnego majątku ani oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane przez referendarza, do Sądu nadesłane zostały dokumenty obrazujące: wydatki na media, dochód wnioskodawcy oraz fakt, że jego małżonka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a także kserokopia decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r. referendarz sądowy uwzględnił powyższy wniosek jedynie częściowo, zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia zwrócił uwagę na niski dochód wnioskodawcy oraz fakt, że dodatek mieszkaniowy jest przyznawany właśnie w trudnej sytuacji finansowej rodziny. Jednakże uznał, że rodzina wnioskodawcy nie czyni starań celem polepszenia swej kondycji materialnej i jako niezrozumiały uznał fakt braku zatrudnienia małżonki wnioskodawcy. W ustawowym terminie skarżący nie wniósł sprzeciwu od tego postanowienia. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2018 r. Sąd oddalił wniesioną w sprawie skargę, a skarżący wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. Na skutek wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od powyższego wniosku skarżący zwrócił się o zwolnienie z tej opłaty, a po doręczeniu mu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem doprecyzował swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, wskazując w urzędowym druku, że zwraca się o przyznanie tego uprawnienia w zakresie całkowitym. Wobec tak określonego zakresu wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że skarżący wnosi o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie zawartego w postanowieniu z dnia 30 listopada 2017 r. i wniosek ten oddalił. Jego zdaniem, stan majątkowy skarżącego nie uległ zmianie i nadal małżonka skarżącego nie podejmuje żadnego zatrudnienia. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej Ppsa) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, jak wynika z treści art. 165 Ppsa, postanowienia niekończące postępowania w sprawie – do których niewątpliwie postanowienie referendarza z dnia 30 listopada 2017 r. – mogą być uchylane i zmienianie wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając na uwadze powyższą regulację należało zatem ocenić, czy sytuacja skarżącego w odniesieniu do złożonego przez niego uprzednio wniosku ulega obecnie zmianie w stopniu uzasadniającym uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w całkowitym. Wyjaśnić wymaga, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 Ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. W oparciu o analizę okoliczności podanych we wniosku, a także w dodatkowych pismach procesowych i w przedłożonych dokumentach, Sąd doszedł do przekonania, że, wbrew twierdzeniom referendarza, w odniesieniu do skarżącego zachodzi przesłanka do przyznania mu wnioskowanego uprawnienia w zakresie całkowitym. Zauważyć wymaga, iż sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu. Obecnie łączny dochód rodziny wynosi 1710 zł, a zatem 150 zł mniej niż na etapie postępowania, w którym ocenie podlegał jego wcześniejszy wniosek. Tymczasem już wydając wcześniejsze orzeczenie referendarz uznał, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, co uzasadniało zwolnienie go z wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Obecny etap postępowania sądowego wiąże się dla skarżącego z kosztami w tej samej wysokości (100 zł opłata kancelaryjna i 100 zł wpis od skargi kasacyjnej). Nie zrozumiałym jest zatem fakt dokonanej przez referendarza odmiennej oceny zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych. Uwzględnić wymaga również, że od wydanego w sprawie wyroku przysługuje skarżącemu skarga kasacyjna, ta zaś objęta jest przymusem adwokackim. Koszt ten, przy obecnej sytuacji finansowej skarżącego, należy uznać za niemożliwy do pokrycia, a tylko ta przesłanka może podlegać ocenie sądowej, w świetle przywołanej regulacji art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Mając na względzie przytoczoną argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 Ppsa w związku z art. 165 Ppsa, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, orzekł jak w sentencji.