II SA/Gl 875/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr DSE3-K0791-D13147-32/22 w przedmiocie odmowy zmiany decyzji o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 lutego 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 5 września 2019 r. nr DSE23-K1002- D13147-14D/19 odmówił M. M. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przewidzianego przepisami ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. 2021 poz. 1255). Strona od ww. decyzji nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ani nie złożyła skargi do sądu. Dnia 24 maja 2021 r. do organu wpłynął "ponowny" wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ zakwalifikował powyższe pismo jako wniosek o zmianę decyzji złożony w trybie art. 154 k.p.a. W konsekwencji przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia 9 lutego 2022 r. Nr[...] odmówiono zmiany decyzji dnia 5 września 2019 r. Wskazano, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 i art. 155 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania głównego (rozpoznawczego) - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie w tym trybie może być wszczęte tylko w stosunku do decyzji ostatecznych niedotkniętych wadami kwalifikowanymi, przy wydaniu których organ administracji miał pewne luzy decyzyjne, czyli do decyzji uznaniowych, a nie do decyzji związanych, przy wydawaniu których organ jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. Konstrukcja art. 154 k.p.a. powoduje, iż prowadzone w oparciu o powołaną podstawę prawną postępowanie administracyjne, jak wyżej zauważono nie ma na celu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (która przecież została już rozstrzygnięta co do istoty w postępowaniu administracyjnym głównym - rozpoznawczym), lecz koncentrację na ocenie (weryfikacji) wydanej uprzednio decyzji pod względem kryteriów przewidzianych przepisem art. 154 k.p.a. Tymi kryteriami są interes społeczny lub słuszny interes strony. Strona nie wykazała okoliczności, które uzasadniały by zmianę decyzji z 2019 r. Adresatka powyższej decyzji złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Jednakże zaskarżoną obecnie decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał swoją decyzję w mocy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu organ administracji prowadził postępowanie bez ustalenia faktycznych intencji wnioskodawczyni. Jak wynika z akt sprawy nie złożyła ona żadnego środka prawnego w stosunku do decyzji z dnia 5 września 2019 r. Następnie 24 maja 2021 r. do organu wpłynął wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo strony sformułowane w powyższy sposób (a więc i żądanie strony) nie pozwala w sposób jednoznaczny ustalić, czego domaga się wnioskodawczyni. Może być rozumiane jako: wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zakończonej decyzją z dnia 5 września 2019 r.) przy pełnej świadomości upływu terminu do złożenia tego środka zaskarżenia, jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, czy wreszcie wniosek o zmianę decyzji. Organ nie wezwał jednak wnioskującej o sprecyzowanie swego żądania. Niejako sam wyinterpretował z pisma strony, czego ona się domaga. W ocenie Sądu nie jest to działanie prawidłowe. Dlatego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy konieczne jest ustalenie faktycznych intencji strony. Wątpliwości Sądu budzi również to, że organ administracji w ogóle rozważał zastosowanie w sprawie rozwiązania przewidzianego w art. 154 k.p.a. Sprawa dotyczyła bowiem decyzji związanej (potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych). A wspomnianego przepisu nie można stosować dla uchylenia lub zmiany decyzji, przy wydaniu której organ nie posiadał żadnego luzu decyzyjnego, gdyż bezwzględnie obowiązujący przepis prawa materialnego zobowiązywał go, przy ustaleniu istnienia określonych w nim przesłanek, do wydania takiej decyzji. Stanowcza regulacja prawna w tym przepisie nie pozwala na jej korygowanie elementami natury słusznościowej, czy celowościowej, z powoływaniem się na interes społeczny lub uzasadniony interes strony. Niedopuszczalność zmiany decyzji związanych na podstawie tego przepisu wynika z faktu, że prowadziłoby to do stanu sprzecznego z wolą ustawodawcy. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.