Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Gl 833/26

Wyrok WSA w Gliwicach z 22 października 2026 r., II SA/Gl 833/26

Wynik

Uchylono postanowienie I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia
22 października 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2026 r. sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 maja 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5/471/2026/7249 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy J. z dnia 24 kwietnia 2026 r. [...], 2. umarza postępowanie administracyjne.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – Kolegium, SKO) postanowieniem z dnia 25 maja 2026 r. nr SKO.PSŚ/41.5/471/2026/7249, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 – dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. D. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy J. (dalej – Wójt, organ I instancji) z dnia 24 kwietnia 2026 r. nr [...] odmawiające przywrócenia terminu w sprawie ustalenia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, na dziecko M. D. i urodzoną w dniu [...] 2021 r. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2025 r. Skarżąca wystąpiła do organu I instancji o przyznanie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Do wniosku dołączyła prośbę o przywrócenie terminu do złożenia tego podania. Postanowieniem z dnia 13 października 2025 r. nr [...] Wójt odmówił przywrócenia terminu uznając, że termin do złożenia powyższego wniosku, o którym mowa w art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1829 – dalej u.w.k.), ma charakter materialny i nie podlega on przywróceniu. Wskutek zażalenia Wnioskodawczyni, Kolegium postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2026 r. nr [...] uchyliło postanowienie organu I instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu SKO wskazało, że w judykaturze prezentowany jest pogląd o procesowym charakterze 12-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wypłatę przedmiotowego jednorazowego świadczenia. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2026 r. Wójt ponownie odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowego świadczenia. Stanowisko to uzasadnił tym, że prośba o przywrócenie terminu została złożona po upływie 7 dni liczonych od daty ustania przeszkody zachowania terminu. Mianowicie miało to miejsce w dniu 28 marca 2025 r., tj. w momencie uzyskania karty informacyjnej leczenia szpitalnego, w której pojawiła się diagnoza dotycząca [...]. W zażaleniu z dnia 28 kwietnia 2026 r. Wnioskodawczyni zanegowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Przedstawiła w nim długi proces diagnostyczny córki, który dopiero w 2025 r. doprowadził do wykrycia u niej [...]. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że przyczyna uchybienia terminu ustała 28 marca 2025 r., tj. w momencie uzyskania karty informacyjnej leczenia szpitalnego, w którym pojawiła się wspomniana diagnoza. Podniosła bowiem, że nie posiada wiedzy medycznej, a tym samym nie do końca zdawała sobie sprawę z tego, jak poważne jest schorzenie córki. Dodatkowo zaznaczyła, że nie uzyskała również w tej materii żadnych informacji od lekarza. Taka świadomość dotarła dopiero do niej po otrzymaniu orzeczenia z dnia [...] r. o niepełnosprawności córki wraz ze wskazaniami: koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Dopiero ten dokument oraz rozmowa z lekarzem dała jej wiedzę co do rzeczywistego stanu zdrowia córki. Wtedy też – w opinii Skarżącej – ustała przyczyna uchybienia terminu. Jak zaznaczyła, dokument ten odebrała w dniu 6 sierpnia 2025 r. W tej sytuacji – jej zdaniem – zachowała 7-dniowy termin na złożenie wniosku, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., gdyż nastąpiło to w dniu 11 sierpnia 2025 r. Ponadto wyjaśniła, że w dniu 25 sierpnia 2025 dostarczyła również zaświadczenie lekarskie, wymienione w art. 4 ust. 3 u.w.k. Kolegium nie przychylając się do argumentacji zażalenia, postanowieniem z dnia 25 maja 2026 r. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Zgodziło się ono z tezą, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 28 marca 2025 r., tj. w momencie uzyskania karty informacyjnej leczenia szpitalnego, w którym pojawiła się diagnoza dziecka w postaci [...]. Dlatego też - zdaniem SKO – złożenie wniosku w dniu 11 sierpnia 2025 r. miało miejsce po upływie 7-dniowego terminu do dokonania tej czynności, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a. W konsekwencji skoro nie została spełniona przesłanka dotycząca złożenia wniosku o przywrócenie terminu w przewidzianym dla tej czynności terminie, to brak jest podstaw do przywrócenia terminu nawet wówczas, gdy zostały spełnione pozostałe przesłanki. W skardze z dnia 9 czerwca 2026 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni zanegowała postanowienie SKO ze względu na jego niezgodność z prawem, naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa oraz błędną wykładnię art. 10 ust. 2 u.w.k. Wobec tego zarzutu Skarżąca zawnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W motywach skargi przywołano argumentację, którą zaprezentowano wcześniej w zażaleniu. Dodatkowo Wnioskodawczyni przywołała orzeczenia sądów administracyjnych, w których uznano, iż początek biegu terminu określonego w art. 10 ust. 4 u.w.k. należy powiązać nie tyle z dniem narodzin (zdrowego) dziecka, ile z dniem wydania rodzicowi zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k., które będzie jednym z dowodów potwierdzających prawo wnioskodawcy do jednorazowego świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2026 r. sygn. akt II SA/GI1208/25 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1994/23). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki ku temu, aby przywrócić Skarżącej termin do wniesienia wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Termin na wniesienie wniosku o przyznanie wspomnianego świadczenia określony został w art. 10 ust. 4 u.w.k. Zgodnie z nim wniosek o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia, nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Wniosek złożony po terminie właściwy organ pozostawia bez rozpoznania. Jak zasadnie przyjęto w toku postępowania administracyjnego, termin określony w art. 10 ust. 4 u.w.k. nie jest terminem prawa materialnego, lecz prawa procesowego (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 maja 2026 r. sygn. akt IV SA/Wr 135/26, LEX nr 4106544; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 125/25, LEX nr 3884528; wyrok NSA z dnia 19 września 2024 r. sygn. akt I OSK 2132/23, LEX nr 3826623). Oznacza to, że termin ten może podlegać przywróceniu na zasadach określonych w art. 58 i art. 59 k.p.a. Wyjaśnienia wymaga natomiast kwestia od jakiego zdarzenia należy liczyć 12-miesięczny termin, wynikający z art. 10 ust. 4 u.w.k.. Zajmując się tym zagadnieniem nie można tracić z pola widzenia uregulowania art. 10 ust. 1 u.w.k. Stanowi ono, że przedmiotowe świadczenie przysługuje z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k. Zatem wystąpienie ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia albo nieuleczalnej choroby zagrażającej życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, stwierdza w zaświadczeniu lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej. Zatem regulacja art. 10 ust. 4 u.w.k. zakłada, że rodzic wnioskując o przyznanie jednorazowego świadczenia ma wiedzę na temat tego, że u dziecka właściwy lekarz w formie zaświadczenia stwierdził ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, a okoliczność ta może zostać wykazana przed właściwym organem zaświadczeniem lekarskim, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k. (art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1008, w związku z art. 10 ust. 13 u.w.k.). Początek biegu terminu 12-miesięcy na złożenie wniosku o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia, określonego w art. 10 ust. 4 u.w.k., należy zatem powiązać nie tyle z dniem narodzin dziecka, ile z dniem wydania rodzicowi zaświadczenia lekarskiego, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k., stanowiącego jeden z dowodów potwierdzających prawo wnioskodawcy do tego świadczenia. Taka wykładnia art. 10 ust. 4 u.w.k. stawia wszystkich rodziców dzieci z ciężkim i nieodwracalnym upośledzeniem albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu, w takiej samej sytuacji (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 1208/25, LEX nr 4089833; wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1994/23, LEX nr 3910408). Należy również pamiętać, że z różnych względów wskazane ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalna choroba zagrażająca życiu, mogą zostać zdiagnozowane nie tylko bezpośrednio po urodzeniu, ale także i w okresie późniejszym. W przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie jednorazowego świadczenia złożony został w organie I instancji w dniu 11 sierpnia 2025 r., a zaświadczenie stwierdzające stan zdrowia dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k. wydano w 25 sierpnia 2025 r. i w tym samym dniu dostarczono organowi I instancji. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia był niekompletny, gdyż nie dołączono do niego zaświadczenia, o którym mowa w art. 4 ust. 3 u.w.k., a brak ten uzupełniono w dniu 25 sierpnia 2025 r. Dlatego też w świetle dotychczasowych rozważań uznać należy, że wniosek o przyznanie jednorazowego świadczenia Skarżąca złożyła z zachowaniem ustawowego terminu, określonego w art. 10 ust. 4 u.w.k. W konsekwencji nieuzasadnionym było procedowanie w przedmiocie przywrócenia wspomnianego terminu. Z tych też względów, organ I instancji kierując się wskazaną powyżej oceną prawną, w toku dalszego postępowania przyjmie, że wniosek Skarżącej został wniesiony w ustawowym terminie i podda go merytorycznej ocenie i zakończy stosownym rozstrzygnięciem. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, a także umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie przywrócenia terminu jako bezprzedmiotowe. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.). Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Informacje o sprawie

Data wpływu
22 czerwca 2026
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska Rafał Wolnik Wojciech Gapiński /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny