II SA/Gl 785/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2025 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/457/2025/6452 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 14 lutego 2025 r. [...].

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 14 lutego 2025 r., znak [...] , działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323) – dalej "u.ś.r." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) – dalej "k.p.a." odmówił I. S. (dalej jako: Strona lub Skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktyczny i prawnym. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r., znak [...], odmówił Stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad małżonkiem. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 7 marca 2024 r., znak [...], działając na podstawie m. in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Niezadowolona Strona wywiodła skargę do tut. Sądu, który wyrokiem z dnia 13 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 536/24, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 31 stycznia 2024 r. nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że organy nie poinformowały skarżącej w sposób precyzyjny, szczegółowy i prawidłowy o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Określając wytyczne Sąd wskazał na regulację art. 63 ust.1 i 2, że ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) – dalej "u.ś.w.". Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji wezwał Stronę o wyjaśnienie w jakim okresie była przez nią pobierana renta z tyt. częściowej niezdolności do pracy, czy została jej przyznana emerytura z ZUS, w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego w marcu 2024 r. oraz czy był złożony w ZUS wniosek o świadczenie wspierające dla Pana M. S. Wezwano również Stronę do dostarczenia dokumentów potwierdzających okres przyznania świadczeń z ZUS. Wezwanie z dnia 19 grudnia 2024 r. wróciło do organu I instancji z adnotacją poczty: "zwrot nie podjęto w terminie". Z uwagi na powyższe uznano, że Strona nie złożyła wyjaśnień w sprawie i organ nie miał możliwości ustalenia, czy spełnia ona przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Niezadowolona z tego rozstrzygnięcia Strona złożyła odwołanie do Kolegium, które decyzją z dnia 24 kwietnia 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/457/2025/6452, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W odwołaniu podkreśliła, że dokonuje wyboru świadczenia pielęgnacyjnego z otrzymywanych przeze nią wszystkich świadczeń i chce dostawać wyłącznie świadczenie pielęgnacyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy i przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Kolegium podkreśliło, że według aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty czy emerytury w niższej wysokości, jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenia przez niego prawa do renty. Kolegium przywołało treść pisma organu I instancji z dnia 19 grudnia 2024 r. i stwierdziło, że Strona nie złożyła do ZUS wniosku o zawieszenie prawa do renty i do dnia 31 grudnia 2023 r. nie została stronie wstrzymana wypłata renty z tytułu częściowej niezdolności. Strona na ten dzień nie spełniała przesłanek do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem uprawniona była do renty z tytułu częściowej niezdolności od pracy. W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji była merytorycznie poprawna. Skargę na powyższą decyzję wywiodła Skarżąca. Zarzuciła jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że Skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad mężem oraz poprzez uniemożliwienie złożenia wyjaśnień przez Skarżącą i brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powodów, dla których organ dokonał ww. rozstrzygnięcia; b) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie przejawiającej się w stwierdzeniu, że skarżąca w sytuacji pobierania renty/emerytury nie dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy w treści odwołania od decyzji organu I instancji zawarła oświadczenie, że dokonuje wyboru świadczenia pielęgnacyjnego z otrzymywanych wszystkich świadczeń oraz że chce dostawać wyłącznie świadczenie pielęgnacyjne (w tym emerytury). 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: art. 17 u.ś.r. poprzez odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad mężem. Z uwagi na podniesione zarzuty wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2) zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumenty uzasadniające jej zdaniem podniesione w skardze zarzuty. Stwierdziła, że organ I instancji został zobowiązany przez prawomocny wyrok Sądu do poinformowania jej o tym jakie czynności powinna wykonać, aby uzyskać należne jej świadczenie (emeryturę, która jest jedynym źródłem jej dochodu). Ponadto wskazała, że organ I instancji skierował do niej jedno wezwanie, które nigdy nie dotarło (nie było też awizo przesyłki). Wezwanie to zostało wystosowane w okresie przed Świętami Bożego Narodzenia (19 grudnia 2024r.) a więc w okresie, w którym nie jest zwykłym czasem funkcjonowania całorocznego (wyjazdy do rodziny itd.) Organ I instancji nie ponowił wezwania w tej sprawie, nie podjął próby kontaktu z nią. Nie została też poinformowana o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, zakończeniu postępowania oraz o możliwości przejrzenia i zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskrzonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Jak wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Sprawa Skarżącej po raz drugi staje się przedmiotem orzekania tut. Sądu. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokonanych przez organy orzekające w sprawie czynności dowodowych Sąd stwierdził, że organ I instancji, a za nim organ odwoławczy nie wykonały wytycznych Sądu wynikających z wyroku z dnia 13 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 536/24. Z treści jego uzasadnienia wynikało wprost, że organy obu instancji nie pouczyły Skarżącej o możliwości zawieszenia pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w celu usunięcia negatywnej przesłanki do ustalenia Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Sąd dokonał analizy pisma organu I instancji z 19 grudnia 2024 r. i w jego treści nie znalazł pouczenia o możliwości zawieszenia prawa do renty lub emerytury. Pomimo braku takiego pouczenia organ I instancji nie ponowił wezwania do Skarżącej i nie uzupełnił tego braku. Poprzestał na jednokrotnej czynności wezwania Skarżącej do dostarczenia dokumentów i fikcji doręczenia wynikającej z art. 44 k.p.a. Pomimo wyjaśnień zawartych w odwołaniu i zdecydowanego oświadczenia Skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego spośród innych świadczeń organ odwoławczy nie podjął w ramach swoich kompetencji merytorycznych żadnych działań mających usunąć błędy organu I instancji. Nie wezwał Skarżącej do dostarczenia dokumentów, nie pouczył jej o możliwości zawieszenia emerytury i poprzestał na ustaleniach organu I instancji. W konsekwencji wbrew wytycznym Sądu zawartym w wyroku z dnia 13 września 2024 r. nie ustalił, czy Skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sąd zwraca uwagę, że już orzekając w 2024 r. miał wiedzę, że Skarżąca do końca 2023 r. pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a celem ponownego postępowania organów miało być zweryfikowanie czy będąc prawidłowo pouczoną o możliwości zawieszenia renty lub emerytury Skarżąca skorzysta z takiej możliwości w celu usunięcia jedynej negatywnej przesłanki, która uniemożliwiała jej otrzymanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przy zastosowaniu art. 63 ust.1 u.ś.w. Z decyzji ZUS o wznowieniu wypłaty renty z dnia 18 lutego 2020, znak: [...] (k.a. 11) wynika, że była ona przyznana Skarżącej do dnia 31 marca 2024 r. Sąd ponawia stwierdzenie, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (bądź renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty/emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty bądź emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (np. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20). W niniejszej sprawie organy nie poinformowały skarżącej w sposób precyzyjny, szczegółowy i prawidłowy o możliwości zawieszenia emerytury (zgodnie z zaświadczeniem ZUS prawo do emerytury przysługuje Skarżącej od 30 marca 2024 r. – k.a. 97) a wcześniej renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie pomimo wyraźnego zaznaczenia tej kwestii w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 września 2024 r. Skarżącej nie może ponosić ujemnych konsekwencji zaniedbań organów. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu oraz wytyczne tut. Sądu zawarte w wyroku z 13 września 2024 r., które nadal pozostają aktualne.