II SA/Gl 68/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 20 listopada 2025 r. nr SKO.IV/424/409/2025 w przedmiocie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 10 czerwca 2025 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Obecnie skarżąca T. L. w dniu 19 grudnia 2024 r. odmówiła zawarcia umowy ustalającej odpłatność za pobyt ojca E. K. w Powiatowym Domu Pomocy Społecznej w W. (DPS) i w dniu 20 stycznia 2025 r. zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie z tej opłaty z uwagi na trudną sytuację finansową oraz trudne relacje rodzinne w przeszłości. W toku postępowania skarżąca zadeklarowała chęć dobrowolnego wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w maksymalnej wysokości 300 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 10 lutego 2025 r. Wójt Gminy B. ustalił skarżącej odpłatność za pobyt ojca w DPS i jednocześnie, uwzględniając jej wniosek, zwolnił ją do kwoty 300 zł miesięcznie jako opłaty za pobyt ojca w DPS na okres od dnia powstania obowiązku ponoszenia odpłatności, tj. od dnia 20 listopada 2024 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej od powyższej decyzji, Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r., uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ponownie prowadzonym postępowaniu skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na rażące naruszenie obowiązków rodzinnych, tj. na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), zwanej dalej u.p.s. Organ I instancji decyzją z dnia 10 czerwca 2025 r. ustalił skarżącej opłatę za pobyt ojca w DPS w wysokości 326,95 zł za listopad 2024 r., 891,68 zł miesięcznie za grudzień 2024 r. i styczeń 2025 r., 1.041,68 zł miesięcznie za luty i marzec 2025 r. oraz 1.017,15 zł miesięcznie od kwietnia 2025 r. Jednocześnie organ odmówił skarżącej całkowitego zwolnienia z ustalonej odpłatności. W uzasadnieniu organ wskazał, że odpłatność ojca skarżącej za pobyt w DPS została ustalona w wysokości 70 % jego dochodu, tj. na kwotę 2.564,23 zł miesięcznie przy średnim miesięcznym koszcie utrzymania mieszkańca w wysokości 6.900 zł (od dnia 1 lutego 2025 r. -7.650 zł). Następnie wskazał na kolejność ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS. Ojciec skarżącej nie pozostaje w związku małżeńskim, a osobami zobowiązanymi do ponoszenia przedmiotowej opłaty jest 5 osób i stąd też opłatę względem skarżącej określono na 1/5 kwoty należnej do zapłaty za poszczególne miesiące. Organ wskazał dalej, że opisywane przez skarżącą sytuacje dotyczą w istocie konfliktu rodzinnego i w większości dotyczą okresu kiedy była już dorosła. W ocenie organu opisywane zdarzenia świadczą o nieporadności rodziny w codziennym życiu, lecz nie wskazują na rażące, świadome zaniedbanie obowiązków rodziców względem dzieci. Z zeznań świadków nie wynika jak wyglądało dzieciństwo skarżącej. Rozbieżne są również jej twierdzenia z oświadczeniami siostry w tym zakresie. Wójt powołał się także na utrzymywanie relacji i więzi z ojcem wobec zapewniania mu opieki zarówno przed, jak i po umieszczeniu w DPS. W ocenie organu I instancji skarżąca posiada środki umożliwiające pokrycie przedmiotowej opłaty. Jest ona osobą samodzielną, utrzymującą się z wynagrodzenia za pracę. Wskazał, że na dzień powstania obowiązku ponoszenia odpłatności skarżąca posiadała dochód w łącznej kwocie 7.632,69 zł, a na chwilę wydawania decyzji stanowi on kwotę 4.471,49 zł przy jednoczesnym regulowaniu na bieżąco wszelkich zobowiązań, które jak podaje skarżąca pokrywane są z posiadanych oszczędności. Nie zostały one jednak wykazane w oświadczeniach majątkowych. Organ I instancji podniósł, że jak podaje rodzina, skarżąca mieszka na strzeżonym osiedlu, posiada mieszkanie w wysokim standardzie, pozostaje w wieloletnim związku z partnerem, z którym często podróżuje na zagraniczne wczasy, co dokumentuje w mediach społecznościowych. Podał jednak, że nie jest w stanie zweryfikować sytuacji osobistej skarżącej (wieloletni związek). W konsekwencji Wójt stwierdził dysproporcję między udokumentowaną wysokością malejącego dochodu skarżącej a sytuacją majątkową, rodzinną i zawodową. Wskazał również, że do jej dyspozycji pozostaje dom rodzinny stanowiący własność rodziców skarżącej (w toku pozostaje postępowanie spadkowe po zmarłej matce skarżącej). Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, uzupełniając je pismem z dnia 13 października 2026 r. Rozpoznając to odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu, powołując się na przepisy u.p.s. oraz ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie: Dz.U. z 2026 r. poz. 236), organ odwoławczy wskazał na kolejność ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Wywiódł, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy są to: skarżąca, pozostałe dzieci: B. K., P.K., S.K. oraz za zmarłego syna J. K. - jego córka M. K. . W ocenie Kolegium, należycie dokonano również oceny sytuacji ekonomicznej i możliwości finansowych rodziny skarżącej biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy Organ odwoławczy nadmienił, że skarżąca w toku postępowania nie przedłożyła prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W zakresie rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych przez ojca skarżącej, w odniesieniu do argumentacji wniosku i odwołania, organ zaakcentował, że organ I instancji w swojej decyzji szczegółowo i obszernie wypowiedział się odnośnie tych przesłanek i dowodów na nie w postaci zeznań świadków. W skardze na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 61 ust.2 pkt 2 u.p.s., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na ograniczeniu kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt osoby w DPS wyłącznie do dzieci osoby umieszczonej w DPS, z pominięciem pozostałych zstępnych (wnuków), mimo że wcześniejsza decyzja organu wskazywała na konieczność uwzględnienia wszystkich zstępnych; - art. 64 ust. 7 u.p.s., poprzez jego zawężającą, sprzeczną z celem i funkcją przepisu wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przemoc fizyczna, psychiczna i ekonomiczna stosowana przez rodzica wobec dziecka po ukończeniu przez nie 18 lat nie może uzasadniać odstąpienia od obciążania opłatą za pobyt w DPS; - art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego, tj. zaniechanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, w szczególności w kontekście dokonanej przez organ oceny standardu jej życia na podstawie zeznań świadków; oparcie ustaleń faktycznych na zeznaniach jej siostry w zakresie dotyczącym rzekomo wysokiego standardu życia, z jednoczesnym pominięciem dowodów korzystnych dla skarżącej; zaniechaniu analizy jej wydatków, przyjmując w sposób uproszczony, że sam fakt osiągania dochodu przesądza o istnieniu zdolności do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS narażając tym samym skarżącą na ryzyko niewypłacalności; dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w zakresie ustalenia posiadania przez skarżącą oszczędności; - art. 75 § 1, art. 78 § 1 oraz art. 79 k.p.a., poprzez pominięcie dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności brak jakiegokolwiek odniesienia się do pisemnych oświadczeń świadków oraz dokumentów, złożonych przez skarżącą wraz z pismem z dnia 13 października 2025 r., które to dowody potwierdzały stosowanie przez ojca wobec skarżącej przemocy fizycznej, psychicznej i ekonomicznej oraz zminimalizowanie znaczenia zeznań świadków, którzy potwierdzili występowanie przemocy i nadużyć, bez wykazania przyczyn odmowy im wiarygodności, a wyłącznie nieuzasadnione bazowanie na świadkach, którzy nie potwierdzili zachowań ojca skarżącej; - art. 80 k.p.a., poprzez przyznanie decydującego znaczenia zeznaniom siostry skarżącej w zakresie zaprzeczenia stosowania przemocy wobec skarżącej bez oceny jej wiarygodności i bez odniesienia się do konfliktu rodzinnego oraz różnicy wieku przy jednoczesnym zmarginalizowaniu obiektywnych świadków; - art. 9 k.p.a., poprzez naruszenie obowiązku należytego poinformowania skarżącej o przysługujących jej uprawnieniach, polegające na braku prawidłowego jej poinformowania o konieczności i możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w formie ustnej; - art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób nieodpowiadający wymogom ustawowym, tj. brak odniesienia się do istotnych argumentów skarżącej, i brak oceny zgromadzonych dowodów, brak uzasadnienia dlaczego zeznania jednych świadków są dla organu wiarygodne, a inne nie – z uwzględnieniem, że wiarygodne były tylko te, które z perspektywy sprawy były negatywne dla oceny zasadności żądania skarżącej; - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 7 u.p.s., poprzez selektywne przyjęcie jedynie tych elementów materiału dowodowego, które przemawiały na niekorzyść skarżącej, niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez całkowite pominięcie oświadczeń świadków: A. R., A. A., A. K., W. K., potwierdzających przemoc ekonomiczną i fizyczną stosowaną przez ojca skarżącej, pominięcie okoliczności, iż skarżąca obiektywnie nie mogła zainicjować odpowiednich postępowań sądowych ani administracyjnych, gdyż w okresie doznawania przemocy była osobą nieletnią, a po osiągnięciu pełnoletności pozostawała w sytuacji zależności ekonomicznej i psychicznej od ojca; skarżąca stwierdziła, że organ zupełnie nie rozumie patologicznych relacji jakie się wytwarzają w rodzinach dysfunkcyjnych; - art. 8 k.p.a., polegające na sporządzeniu przez Kolegium sprzecznych ze sobą stanowisk - organ na różnych etapach postępowania odmiennie określał krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty, raz wskazując, że zobowiązani do odpłatności są wszyscy zstępni, po czym zmieniał stanowisko, co wynika z zaskarżonej decyzji oraz polegające na modyfikowaniu treści dowodu złożonego przez stronę postępowania i przypisywaniu jej twierdzeń sprzecznych z rzeczywistą treścią oświadczenia. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu przedstawiła argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko i powtarzając argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przypomnieć przyjdzie, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.p.s. W art. 61 tej ustawy wskazano krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS oraz zasady jej określenia. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, poza sporem jest to, że ojciec skarżącej od dnia 20 listopada 2024 r. przebywa w DPS. Została mu ustalona odpłatność za pobyt w tej placówce w wysokości 70 % jego dochodu. Różnicę zobowiązani są pokryć jego zstępni wobec braku wstępnych i małżonka. Skarżąca wskazała na różnicę w stanowisku SKO, które w jej ocenie w decyzji z dnia 10 kwietnia 2025 r. podało, że zobowiązane do tej opłaty są także dorosłe wnuki pensjonariusza, a w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, iż jedynie jego dzieci. Odnosząc się do powyższej kwestii zauważyć wypadnie, że w doktrynie i orzecznictwie znaleźć można rozbieżne poglądy dotyczące kolejności obciążania członków rodziny opłatą za pobyt podopiecznego w domu pomocy społecznej (zob. Iwona Sierpowska: Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VII, Warszawa 2025, komentarz do art. 61 u.p.s.). Skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za poglądem wyrażonym już przez tut. Sąd, że w przypadku gdyby poziom odpłatności ponoszonej przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (dzieci) nie pokrył kosztów pobytu w przedmiotowej placówce osoby uprawnionej, to wówczas organ pomocowy obowiązany jest przejść na drugą grupę osób zobowiązanych, którą stanowią wnuki osoby przebywającej w placówce (zob. wyroki WSA w Gliwicach z dnia: 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1394/24; 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1628/24; 18 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 850/24). W sytuacji, kiedy jest kilkoro dzieci, a któreś z nich zmarło przed wydaniem decyzji ustalającej przypadającą na niego wysokość opłaty, wówczas w jego miejsce wejdą jego dzieci (analogicznie jak w przypadku dziedziczenia). Jedynie wówczas, gdy zmarłe dziecko pensjonariusza nie pozostawiło dzieci, przypadająca na niego należność będzie rozłożona pomiędzy pozostałe rodzeństwo. W sytuacji, w której krąg osób zobowiązanych do poniesienia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS został już ustalony, a następnie obliczono należną opłatę, ustawa przewiduje rozwiązania dotyczące ewentualnego zwolnienia tych osób z jej ponoszenia. W art. 64a u.p.s. uregulowano sytuację, w której organ całkowicie zwalnia osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca, na jej wniosek, jeśli przedłoży prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego, co dostrzegł organ odwoławczy, nie wynika by skarżąca taki dokument przedłożyła. Z kolei na podstawie art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W przepisie tym zawarto katalog otwarty przypadków, w tym także sytuacje, w której osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez pensjonariusza obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (pkt 7). Decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Sąd w pełni podziela pogląd, że w razie zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, koszt jego pobytu pokrywa społeczeństwo. W konsekwencji przesłanki zwolnienia z takiej opłaty muszą być ocenione wyczerpująco. W ocenie Sądu organy jednak tego nie dokonały. Doszło tym samym do naruszenia zasad postępowania, które obszernie skarżąca powołała w zarzutach skargi. Skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w DPS, początkowo wskazując na możliwość uiszczania tytułem tej opłaty kwoty 300 zł. Organy obu instancji przyjęły, że sytuacja materialna skarżącej pozwala na pokrycie tej opłaty. W zakresie przesłanki wynikającej z art. 64 ust. 7 u.p.s. wywiodły, że w rodzinie skarżącej nie doszło do rażącego naruszenia przez ojca skarżącej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem skarżącej. Organy oceniając zgromadzony materiał dowodowy oparły się na oświadczeniach siostry skarżącej, nie dając wiary zeznaniom świadków powołanych przez skarżącą. Nie wyjaśniły takiego stanu rzeczy. Wątpliwości Sądu wzbudza okoliczność, że B. K. również należy do grona osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, a wiedzę o życiu skarżącej czerpie z mediów społecznościowych. W tym zakresie podać należy, że skarżąca wskazała, iż nie zamieszkuje wraz ze swoim partnerem, a organ nie przeprowadził wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania, ani w żaden inny sposób nie skonfrontował informacji w tym zakresie. Analiza akt sprawy wskazuje na konflikt między rodzeństwem oraz rodzicami, co zresztą dostrzegły organy orzekające w sprawie. W ocenie Sądu, zebranego materiału dowodowego nie można ocenić jako pełnego. Organ odwoławczy nie odniósł się ani do treści odwołania, ani też pisma skarżącej z dnia 13 października 2025 r., stanowiącego uzupełnienie odwołania, w którym podała dane osób mogących złożyć w sprawie zeznania. Nadto, skarżąca nie została pouczona przez organy o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w formie ustnej. Poprzestała tym samym na przedłożeniu ich pisemnych oświadczeń, do których zresztą nie odniósł się organ odwoławczy. Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji z 10 czerwca 2025 r. powołał się m.in. na okoliczność, że "rodzina podaje, że jest Pani w wieloletnim związku z partnerem". Jednocześnie organ stwierdził, że nie jest w stanie zweryfikować tych informacji. Okoliczności, które nie zostały przez organ zweryfikowane, względnie w odniesieniu do których organ nie wyjaśnił, dlaczego mimo to wziął je pod uwagę, nie mogą stanowić ustaleń leżących u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. W konsekwencji uznać należy, że materiał dowodowy jest niekompletny i niewystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. W sprawie należało uzupełnić materiał dowodowy co najmniej o wywiad środowiskowy przeprowadzony w miejscu zamieszkania skarżącej. Należało również przesłuchać świadków przywołanych przez skarżącą w toku całego postępowania, w tym w piśmie z dnia 13 października 2025 r. względnie wyjaśnić, z jakich powodów tego nie uczyniono. Organ ma bowiem obowiązek wyjaśnić, które z dowodów uznał za wiarygodne, a którym nie przypisuje takiej cechy (art. 107 § 3 k.p.a.). Nadto, analizie należało poddać załączniki do pisma skarżącej z dnia 13 października 2025 r. Dopiero tak zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji będzie musiał odnieść do przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s. Podkreślenia wymaga, że ze względu na zawarty w tym przepisie spójnik "lub", wystarczy by ziściła się jedna z tych przesłanek. W tym kontekście zauważyć należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że ustawodawca nie definiuje co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Przepis ten dotyczy okresu, w którym zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia (opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój), przy czym owe zaniechania winny mieć charakter rażący - to jest wyraźny, rzucający się w oczy, bardzo duży. W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Chodzi o obiektywnie społecznie potępiane działania, takie jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Badając wystąpienie przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s. organy zobowiązane są przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, o czym była już wyżej mowa (por. wyroki NSA z dnia: 15 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 1847/24; 16 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 98/24). Przesłanki te nie odnoszą się jedynie do okresu dzieciństwa. W nawiązaniu do zeznań świadków podkreślić trzeba, że oświadczenie A. R., złożone przy piśmie z dnia 13 października 2025 r., pochodzące od nauczyciela skarżącej, dowodzi, że dochodziło do zaniedbań ze strony rodziców skarżącej względem niej i ich skalę zobowiązany jest ustalić organ I instancji. Jeżeli chodzi o uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s., to jak wskazał tut. Sąd w wyroku z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 292/24, uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na nieograniczoną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wydanie decyzji uznaniowej, podobnie jak każdej innej, winno być poprzedzone zgromadzeniem i przeanalizowaniem materiału dowodowego, dokonaniem jego oceny i należytym uzasadnieniem stanowiska organu wyrażonego w podjętej decyzji. Podkreślić trzeba, że kontroli Sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Przypomnieć również trzeba, że zawarte w normach procesowych zasady ogólne postępowania administracyjnego nakazują, aby organ administracji publicznej rozpoznający sprawę - i w efekcie wydający decyzję - działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a w toku postępowania stał na straży praworządności i podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak też wyjaśniał stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Powinien również mieć na względzie, że zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami postępowania. Niezależnie od powyższego zauważyć przyjdzie, że jakkolwiek w sprawie nie doszło do bezpośredniego naruszenia zasady zakazującej reformationis in peius (art. 139 k.p.a.), to szczególnej atencji organów winno zostać poddane to, że w rezultacie pierwotnego odwołania skarżącej, jej finalna sytuacja uległa pogorszeniu. Pierwotnie wydana decyzja (tj. decyzja organu I instancji z dnia 10 lutego 2025 r.) zwalniała skarżącą z odpłatności za pobyt ojca w DPS do kwoty 300,00 złotych miesięcznie. Tymczasem decyzja wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, co było wynikiem odwołania skarżącej, odmawia zwolnienia jej z opłaty w jakiejkolwiek części. Co do zasady decyzja kasatoryjna, a taką była decyzja organu odwoławczego z dnia 10 kwietnia 2025 r., sama w sobie nie narusza zakazu reformationis in peius. Wątpliwości w tym zakresie mogą natomiast powstać, jeżeli w wykonaniu zawartych w takiej decyzji wskazówek organ I instancji zmuszony będzie do wydania mniej korzystnej dla strony decyzji, niż decyzja pierwotna. Jeżeli nie zostanie przy tym wykazane, że pierwotnie wydana decyzja rażąco naruszała prawo lub rażąco naruszała interes społeczny, wówczas powstałe wątpliwości co do zakazu orzekania na niekorzyść strony stają się uzasadnione. W doktrynie prawa administracyjnego istota zakazu reformationis in peius sprowadza się do tego, że osoba legitymowana do wniesienia odwołania powinna to czynić bez narażania się na niebezpieczeństwo pogorszenia swojej sytuacji. Dla oceny, czy doszło do naruszenia zakazu reformationis in peius niezbędne jest porównanie osnowy rozstrzygnięcia organu I instancji oraz rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Orzeczeniem na niekorzyść odwołującej się strony będzie każde rozstrzygnięcie, które pogarsza jej sytuację w stosunku do tej, jaką miała przed wniesieniem odwołania, przy czym pogorszenie to nie musi dotyczyć wyłącznie jego praw czy obowiązków wynikających z prawa materialnego, ale także pewnych uprawnień faktycznych czy procesowych, powstałych w wyniku wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. nieprawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 780/24 oraz powołane w nim dalsze orzeczenia). W świetle powyższych rozważań, obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie będzie również, w przypadku ponownej odmowy całkowitego zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt ojca w DPS, wykazanie, że pierwotna decyzja rażąco naruszała prawo lub rażąco naruszała interes społeczny. Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 powołanej ustawy, a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z naprowadzonych wyżej motywów. Organ I instancji zastosuje się do nich, po uprzednim ustaleniu czy skarżąca wnosi o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS w całości lub w części. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl