II SA/Gl 645/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.PS/424/1463/2022/21388/ w przedmiocie odmowy umorzenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia 18 listopada 2022 r. nr [...].

Prezydent Miasta B. decyzją z dnia 18 listopada 2022 r. odmówił obecnie skarżącemu T.K. umorzenia kwoty odpłatności naliczonej wcześniejszymi decyzjami za pobyt córki A.K. w pieczy zastępczej w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 28 lutego 2023 r. Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, wyjaśniając podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia, przytoczył treść art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie: Dz. U. z [...] r., poz. [...]), zwanej dalej u.w.r. oraz powołał się na uchwałę Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]), zwaną dalej uchwałą. Organ odwoławczy wskazał, że rozstrzygnięcie organu administracji w przedmiocie warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty zapada w warunkach tzw. uznania administracyjnego. Uwzględnienie wniosku w tym przedmiocie ma charakter wyjątkowy i w związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej lub jej rodziny nie pozwala jej na wywiązanie się z ciążącego na niej obowiązku. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż nie stwierdzono zasadności wniosku dotyczącego umorzenia kwoty zobowiązania, gdyż skarżący nie spełnia przesłanek zawartych w § 5 uchwały. Zgodnie z tym przepisem umorzenie w całości opłaty wraz z odsetkami za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (...) może nastąpić w sytuacjach, gdy: (1) rodzice zmarli nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiony majątek nie podlega egzekucji na podstawie odrębnych przepisów; (2) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucji tej należności albo postępowanie egzekucyjne stanie się nieskuteczne lub egzekucja zostanie umorzona; (3) pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz w podmiotach leczniczych został zakończony w wyniku odzyskania przez rodziców możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby doprowadzić do ponownej utraty tej możliwości i ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej oraz w podmiotach leczniczych. Organ dodał, że strona powinna mieć świadomość, iż w związku z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i naliczonej z tego tytułu odpłatności, winna ponosić związane z tym koszty. Zobowiązania finansowe rodziców, nie mogą mieć pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z utrzymaniem dziecka, w tym kosztami związanymi z jego pobytem w pieczy zastępczej. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i brak prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego rodziny oraz nieprawidłowe przyjęcie, że okoliczności życiowe podane przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie w zakresie umorzenia opłaty za umieszczenie córki w rodzinie zastępczej, a dochód skarżącego i jego rodziny pozwala na uiszczenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej córki; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy w zakresie sytuacji zdrowotnej skarżącego i całkowite pominięcie faktu, iż skarżący jest osobą schorowaną, boryka się z wieloma problemami zdrowotnymi, a to wpływa na jego możliwości zarobkowe i stanowi brak możliwości uiszczenia opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej; 3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób prawidłowy okoliczności faktycznych sprawy w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego żony i uznania, że mają oni sposobność do uiszczania opłat za rodzinę zastępczą córki skarżącego; 4. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego sformułowania uzasadnienia, które to jest lakoniczne, skrótowe i nie pozwala na prawidłowe zweryfikowania zasadności wydanej przez organ decyzji; 5. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 193 i art. 194 u.w.r. oraz § 5 i § 6 uchwały poprzez ich niezastosowanie i brak umorzenia opłaty w stosunku do skarżącego z tytułu pobytu córki w pieczy zastępczej. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji; ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in., że organ błędnie uznał, iż jego obecna sytuacja osobista i majątkowa stanowi o możliwości finansowania pobytu córki w pieczy zastępczej. Zauważył, że w uprzednich latach był zwalniany z opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Jego zdaniem równie błędnie ustalone zostało, jaki dochód pozostaje w jego rodzinie do dyspozycji co miesiąc po opłaceniu wszelkich wydatków. Dokonane przez organ wyliczenia w tym zakresie są błędne. Zauważył też, że nie sposób badać jego wynagrodzenia tylko z jednego miesiąca, tak jak czynią to organy, ale należy skupić się również na innych miesiącach, ażeby określić średniomiesięczne wynagrodzenie skarżącego i jego rodziny oraz stałe wydatki. Zdaniem skarżącego, dochód na osobę w jego rodzinie, wynosi około 1.800 zł, co stanowi o spełnieniu przesłanki wyrażonej w § 6 uchwały. Skarżący uważa, że dwie przesłanki, które determinują możliwość skorzystania z ulgi jaką jest umorzenie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, zostały przez niego zrealizowane, bowiem wychowuje on jeszcze inne dzieci niż córkę A., oraz dochód na jedną osobę w rodzinie nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Dodatkowo zwrócił uwagę, że rozważenia wymagała samoistna przesłanka umorzenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej jaką jest stan zdrowia skarżącego i jego choroby, które to wpływają na jakość życia oraz wiążą się w przyszłości z problemami finansowymi rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przypomnieć przyjdzie na wstępie, że w postępowaniu o umorzenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, zastosowanie znajdują m.in. przepisy art. 193 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 3 u.w.r. Zgodnie z ostatnio wymienionym przepisem, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Uchwałą podejmowaną na podstawie art. 194 ust. 2 u.w.r. jest uchwała rady powiatu określająca szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty. Przy czym ustawowa delegacja do wydania uchwały zawierająca szczegółowe warunki stosowania ulg w opłatach za pobyt dziecka w pieczy zastępczej nie zawiera regulacji, z której wynikałoby, jakiego rodzaju przesłanki mogłyby być zawarte w takiej uchwale. Zwrot "szczegółowe warunki" sugeruje wskazanie konkretnych okoliczności stosowania ulg, nie oznacza jednak całkowitego wyłączenia oceny indywidualnego przypadku dokonywanej przez organ w ramach uznania administracyjnego. Mająca zastosowanie w niniejszej sprawie uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] r. zawiera regulację określającą warunki umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zarówno w całości (§ 5), jak i w części (§ 6). Zgodnie z § 5 uchwały umorzenie w całości opłaty wraz z odsetkami za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (...) może nastąpić w sytuacjach, gdy: (1) rodzice zmarli nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiony majątek nie podlega egzekucji na podstawie odrębnych przepisów; (2) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia egzekucji tej należności albo postępowanie egzekucyjne stanie się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona; (3) pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz w podmiotach leczniczych został zakończony w wyniku odzyskania przez rodziców możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby doprowadzić do ponownej utraty tej możliwości i ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej oraz w podmiotach leczniczych. Z kolei zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały umorzenie w części opłaty wraz z odsetkami za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz w podmiotach leczniczych może nastąpić w sytuacji, kiedy spełnione są przynajmniej 2. z poniższych przesłanek: (1) dochód rodziców lub dochód na osobę w rodzinie rodziców wynosi nie więcej niż 300% kryterium dochodowego; (2) rodzice wykonują postanowienia kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; (3) rodzice wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką; (4) rodzice ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, w innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej. Ponadto zgodnie z § 6 ust. 2 uchwały umorzenie w części tej opłaty może nastąpić także w sytuacji, kiedy występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała lub ciężka choroba związana z kosztownym leczeniem, niepełnosprawnością lub kiedy rodzice doznali strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast § 6 ust. 6 uchwały stanowi, że przy ustalaniu wysokości części opłaty podlegającej umorzeniu uwzględnia się aktualną sytuację dochodową rodziców, ich zasoby, możliwości i uprawnienia. Mając na uwadze powyższe regulacje stwierdzić przyjdzie, że zasadnie organy obydwu instancji uznały, że skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających umorzenie w całości przedmiotowych opłat. Organy zupełnie jednak pominęły wyjaśnienie i zbadanie okoliczności, które mogłyby uzasadniać częściowe umorzenie tych opłat. Brzmienie art. 194 ust. 3 u.w.r. jednoznacznie wskazuje, że rozstrzygnięcie wydawane w oparciu o ten przepis ma charakter uznaniowy. Z tego względu w postępowaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera zasada ogólna postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 k.p.a. nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, jeżeli zdoła wykazać, że wydane rozstrzygnięcie o charakterze negatywnym nie narusza słusznego interesu strony, a więc nie pozbawia jednostki korzyści chronionych prawem. Dlatego też uzasadnienie decyzji uznaniowej ma wykazać, że organ rozważył i wszechstronnie ocenił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Organy działając w ramach uznania administracyjnego w sprawie zastosowania ulg w obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, winny dokonać takiego wyboru z istniejącego katalogu ulg, który będzie w ich przekonaniu w sposób maksymalny uwzględniał okoliczności życiowe strony. Przewidziana w art. 194 ust. 3 u.w.r. możliwość umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami opłaty, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty winna być stosowana począwszy od środka wywołującego najmniejszy dla budżetu skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Wskazać bowiem należy, że starosta w oparciu o tę regulację wydaje decyzję administracyjną nie tylko z inicjatywy osoby zobowiązanej ale także z urzędu, czyli bez odpowiedniego żądania podmiotu uprawnionego. W niniejszej sprawie organy obydwu instancji skupiły się wyłącznie na ocenie możliwości umorzenia skarżącemu opłat w całości, pomimo że skarżący w toku postępowania zwracał uwagę na takie okoliczności, które mogłyby stanowić o spełnieniu przez niego przesłanek określonych w § 6 uchwały, a więc tych, które uzasadniają częściowe umorzenie należności. Kwestia ta nie została oceniona w aspekcie aktualnej sytuacji życiowej i finansowej skarżącego, gdyż organy obydwu instancji nie przeprowadziły stosownego postępowania wyjaśniającego i nie ustaliły stanu faktycznego sprawy stosownie do art. 7 i art. 77 k.p.a. Takie działania organów naruszyły też art. 80 k.p.a. zgodnie, z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Na marginesie wskazać jeszcze przyjdzie, w związku z twierdzeniami skarżącego, że bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że wcześniej był on zwalniany z opłat za pobyt córki w pieczy zastępczej. Opłaty, które są przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie zostały ustalone ostatecznymi decyzjami, a skargi w tym przedmiocie zostały prawomocnie oddalone przez tut. Sąd (zob.: wyroki z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1552/22 oraz II SA/Gl 1553/22). Ponadto ocena możliwości zastosowania ulg w ponoszeniu opłat jest dokonywana każdorazowo według aktualnego stanu faktycznego i możliwości osoby zobowiązanej. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzeczono pomimo wniosku zawartego w skardze, albowiem skarżący nie wskazał, aby poniósł jakiekolwiek koszty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z naprowadzonych wywodów. W szczególności organ I instancji rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o umorzenie odpłatności za pobyt córki w pieczy zastępczej dokona oceny tego wniosku również pod kątem przesłanek z § 6 uchwały. Organ będzie też miał na uwadze ewentualne inne postępowania w zakresie ulg w spłacie tych zobowiązań przez skarżącego i w zależności od etapu, na jakim się one znajdują, rozważy, czy nie zachodzi pomiędzy nimi taki związek, który uzasadniałby połączenie tych spraw.