II SA/Gl 61/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski(spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 lutego 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/27/2025/417 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 9 grudnia 2024 r. nr [...] uchylił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, przyznanego M.S. decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr [...], z dnia 21 marca 2024 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że adresat decyzji nie sprawuje opieki nad niepełnosprawną matką. W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, w którym brała udział tylko matka strony – on sam był nieobecny. W jego trakcie podopieczna strony wskazała, że syn nadużywa alkoholu. W sierpniu 2024 r. była zmuszona wezwać do syna pogotowie ratunkowe, gdyż ten, doznał omdlenia i zapaści. Podopieczna wskazała również, iż sytuacja rodzinna i zdrowotna od ostatniego wywiadu nie uległa zmianie i potwierdziła fakt, iż pozostali dwaj synowie również udzielają jej pomocy dokonują zakupów, opłacają rachunki zawożą do lekarza. Syna M. często nie ma w domu i nigdy nie wiadomo o której godzinie wróci. Okoliczności powyższe zostały potwierdzone przez dwóch braci strony. Podkreślili oni, że problem alkoholowy powoduje, że muszą się oni zajmować niepełnosprawną matką. Dotyczy to zwłaszcza zawożenia matki do lekarza. Adresat decyzji utracił bowiem prawo jazdy (ze względu na jazdę samochodem pod wpływem alkoholu). Sam adresat decyzji, w złożonym oświadczeniu, zaprzecza, iż ma problem alkoholowy. Twierdzi również że pomaga matce w codziennych czynnościach życiowych takich jak: siadaniu do wózka inwalidzkiego przygotowania oraz podawania posiłków, podawania leków, zakupach oraz wizyt u lekarza oraz w aptece. Organ administracji nie dał wiary oświadczeniu tego ostatniego gdyż dwie opinie zarówno braci jak i niezależna opinia pracownika socjalnego wskazują na niesprawowanie należytej opieki. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Zakwestionował przede wszystkim przeprowadzenie pod jego nieobecność wywiadu środowiskowego. W jego trakcie, jak twierdzi, był u lekarza w sprawach związanych z niepełnosprawnością matki. Kwestionuje oświadczenia swoich braci podnosząc, że z jednym z nich jest w konflikcie. Zdaje się również kwestionować protokół wywiadu środowiskowego, który w terminie późniejszym podpisał. W jego ocenie "dopisano 4 strony innym długopisem". Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało jednocześnie, że ustawodawca założył w ustawie o świadczeniach rodzinnych, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznaje się w przypadku okoliczności ustalonych przez ustawodawcę. Zważyło także, że bezspornie środki budżetowe na świadczenia rodzinne muszą zostać zabezpieczone w ilości pozwalającej na korzystanie z nich przez wszystkich uprawnionych. Jednakże społeczeństwo i jego obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem i otrzymywały je wyłącznie osoby uprawnione. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne. Organ odwoławczy przyznaje moc dowodową dokumentom zebranym w ramach przedmiotowego postępowania administracyjnego i podziela stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w tezach uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wnioski i zarzuty zawarte w odwołaniu w świetle przedłożonego materiału dowodowego nie zasługują na uwzględnienie. W terminie do złożenia skargi do sądu adresat decyzji złożył do organu pismo o treści "Składam skargę na działanie OPS w R. To pismo wysyłam by mi nie przepadł termin a całość skargi doślę". Organ pierwotnie potraktował powyższe pismo jako skargę na działalność organu. Dopiero w okresie późniejszym ustalono, ze strona zamierzała złożyć skargę do WSA w związku z powyższym akta administracyjne przesłano do Sądu dopiero w styczniu 2026 r. Odpowiadając na tak sformułowaną skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: - "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie składu orzekającego w sprawie wykazano jednoznacznie, że skarżący nie sprawuje należytej opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wyznaczonym artykułem 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429). Jak wynika z zeznań jego niepełnosprawnej matki syn nadużywa alkoholu. W sierpniu 2024 r. była zmuszona wezwać do syna pogotowie ratunkowe, gdyż ten, doznał omdlenia i zapaści. Podopieczna wskazała również, iż sytuacja rodzinna i zdrowotna od ostatniego wywiadu nie uległa zmianie i potwierdziła fakt, iż pozostali dwaj synowie również udzielają jej pomocy dokonują zakupów, opłacają rachunki zawożą do lekarza. Wskazała, że "syna M. często nie ma w domu i nigdy nie wiadomo o której godzinie wróci". Okoliczności powyższe zostały potwierdzone przez dwóch braci skarżącego. Co istotne skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji nie kwestionował wyżej wskazanych okoliczności. Podniósł jedynie że pomaga matce i jest w konflikcie z jednym z braci. Nie zakwestionował faktu incydentu zapaści (), utraty prawa jazdy, czy wreszcie tego, że opiekę nad matką sprawują również jego bracia. W ocenie Sądu doszło w sprawie do sytuacji, gdy skarżący świadczenie pielęgnacyjne pobierał mimo tego, że opieka nad matką była realizowana w sposób zdecydowanie niewystarczający i nic nie stało na przeszkodzie by strona podjęła zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Analizując akta sprawy Sąd doszedł do dalej idących wniosków. Niepełnosprawna jest osobą samodzielną. Jak sama oświadczyła, samodzielnie korzysta z toalety, myje się, ubiera, przygotowuje posiłki, samodzielnie umawia się do lekarza. Wymaga pomocy w transporcie do lekarza i robieniu zakupów, przy czym w transporcie musi korzystać z pomocy pozostałych synów, gdyż skarżący utracił prawo jazdy. Biorąc pod uwagę powyższe trudno uznać, że opieka nad matką, o ile jest sprawowana (wątpliwość ta wynika ze złożonych w postępowaniu oświadczeń) z pewnością nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, nawet w pełnym wymiarze czasu. Organy administracji słusznie zastosowały w sprawie rozwiązanie przewidziane w art. 32 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem "organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń". Brak sprawowania opieki przez skarżącego nad niepełnosprawną matką stanowi bez wątpienia okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. ----------------------- Klauzula informacyjna