II SA/Gl 6/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J.F. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odtworzenia akt sprawy dotyczących powszechnego obowiązku obrony kraju oddala skargę.

Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. postanowieniem z [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 289 i 297 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) i art. 123 i art. 124 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził, że odtworzenie akt sprawy decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. z lat 1981 - 1985 dotyczących poborowego J. F. (F.) (dalej strona lub skarżący) jest bezprzedmiotowe. W motywach tego rozstrzygnięcia przybliżono żądanie strony skierowane do organu administracji wojskowej, a następnie przedstawiono działania podjęte w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności wskazano i opisano do których organów państwa zwrócono się o udostępnienie stosownej dokumentacji dotyczącej sytuacji strony niniejszego postępowania. Odwołując się do postanowień art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji przedstawił zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Następnie organ ten stwierdził, że z zebranej dokumentacji wynika, że strona została skreślona z ewidencji wojskowej w związku z zaliczeniem do kategorii "trwale niezdolny do służby wojskowej" - kategoria "E" przez Komendanta Wojskowego Uzupełnień w S. z [...] Podkreślono, że Karta Ewidencyjna Wnioskodawcy po upływie okresu przechowywania została zniszczona. W dalszej części uzasadnienia organ odniósł się do wpisu do książeczki wojskowej strony i stwierdził, że nie ma on charakteru aktu administracyjnego, lecz jest czynnością materialnotechniczną. W konkluzji swojego stanowiska organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie to jest w zakresie decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. w latach 1981 - 1985 nie było prowadzone postępowanie administracyjne w stosunku do strony, a tym samym odtworzenie akt jest bezprzedmiotowe. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się strona, która wniosła do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach zażalenie. W zażaleniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podkreślono, że niezasadnie organ pierwszej instancji uznał odtworzenie akt sprawy za bezprzedmiotowe. W ocenie strony rozstrzygnięcie w jego sprawie nie mogło zapaść w formie czynności materialnotechnicznej lecz musiała być w tym zakresie wydana stosowna decyzja lub postanowienie. Zdaniem wnoszącego zażalenie interpretacja przepisów zaprezentowana przez organ pierwszej instancji jest sprzeczna z Konstytucją i nie może być tolerowana. W motywach zażalenia strona przybliżyła działania podejmowane w stosunku do niej i podnosiła, że nie otrzymała formalnie żadnego rozstrzygnięcia. W konkluzji swojego pisma wystąpiła o podjęcie działań zmierzających do przezwyciężenia łamania prawa obowiązującego w ówczesnym systemie politycznym. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach postanowieniem z [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W motywach tego rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie zamieszczono własne rozważania. W tej części postanowienia podniesiono, że zarzuty zawarte w zażaleniu, a dotyczące braku działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy są bezzasadne, ponieważ organ pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie wyjaśniające. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do działań strony zmierzających do uzyskania rozstrzygnięcia dotyczącego jego statusu jako poborowy. W tej części uzasadnienia odniesiono się do wcześniejszych wniosków strony dotyczących odmowy wszczęcia postępowania w zakresie stwierdzenia nieważności wpisu do książeczki wojskowej. W ocenie organu odwoławczego w stosunku do strony nie prowadzono żadnego postępowania administracyjnego i nie wydawano żadnej decyzji administracyjnej dotyczącej jego statusu jako poborowy. Organ ten podkreślił, że strona została skreślona z ewidencji z uwagi na zaliczenie do kategorii "trwale niezdolny do służby wojskowej" - kategoria "E" oraz podkreślono, że wszystkie wpisy dotyczące statusu poborowego dokonywano w książeczce wojskowej, w której posiadaniu jest strona. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że ówczesne przepisy nie przewidywały w tym zakresie wydawania decyzji administracyjnych, lecz były uzewnętrzniane wpisami w książeczce wojskowej. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do kwestii związanych z odtworzeniem akt i występujących w doktrynie stanowisk w tym zakresie. Postępowanie administracyjne prowadzone było w oparciu o regulacje zawarte Kodeksie postępowania administracyjnego i organ pierwszej instancji nie dopuścił się jego naruszenia. Podnoszony zarzut naruszenia postanowień Konstytucji RP także nie jest trafny, ponieważ ówcześnie obowiązujące przepisy nie przewidywały w tym zakresie wydawania decyzji administracyjnych. Odtworzenie wpisu do książeczki wojskowej, której posiadaczem jest strona i w której on się znajduje jest bezprzedmiotowe. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zarzuciła powyższemu postanowieniu, że wydane zostało z naruszeniem prawa. W ocenie skarżącego ówcześnie obowiązujące przepisy były niekonstytucyjne i obecnie nie są zgodne z przepisami Konstytucji RP i czy w tym przypadku obecnie działające organy państwa mogą w oparciu o te przepisy podejmować rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację do tej, którą zamieścił w uzasadnieniu swojego postanowienia. Pismem z 25 stycznia 2021 r. skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę i wskazał, że domaga się wydania stosownej decyzji z uwagi na represje wojskowe, których był adresatem w czasach PRL. Podał, że książeczka wojskowa jest w jego posiadaniu i nikt nie kwestionuje jej autentyczności i znajdują się w niej dwa rodzaje wpisów dotyczących stosunku poborowego do służby wojskowej. W końcowej części tego pisma skarżący przedstawił własny stosunek do funkcjonowania Ludowego Wojska Polskiego w PRL. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, a jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie w sposób precyzyjny wyznaczyć zakres rozpoznawanej sprawy. Z wniosku skarżącego z 17 kwietnia 2020 r. skierowanego do organu pierwszej instancji wynika, że domaga się on odtworzenia trzech decyzji wydanych w latach 1981 - 1985, a to decyzji o: niepodleganiu obowiązkom służby wojskowej i o uregulowaniu stosunku służby wojskowej z lutego 1981 r.; o przeznaczeniu do zajęć wojskowych z września 1981 r. i o uznaniu strony za niepodlegającego służbie wojskowej i uregulowaniu jej stosunku do służby wojskowej z października 1985 r. W świetle takiego brzmienia wniosku skarżącego skierowanego do organu administracji publicznej pierwszej instancji wynika, że skarżący powyższym wnioskiem nie uruchomił żadnego nowego postępowania, ale domaga się odtworzenia wydanych w jego przekonaniu decyzji administracyjnych, które nie zostały mu nigdy doręczone. Po wpłynięciu tego wniosku organ pierwszej instancji postanowieniem z[...] . wszczął postępowanie administracyjne w sprawie odtworzenia decyzji wskazanych w przywołanym wniosku przez skarżącego. W następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego w sprawie organ ten doszedł do przekonania, że z uwagi na fakt, że w stosunku do skarżącego w latach 1981 - 1985 nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne zakończone decyzją administracyjną lub postanowieniem, a tym samym odtworzenie akt jest bezprzedmiotowe i wydał postanowienie z [...] mocą którego stwierdził, że odtworzenie akt sprawy, a w zasadzie decyzji administracyjnych wydanych w latach 1981 - 1985 jest bezprzedmiotowe. W tak wyznaczonych ramach prowadzonego postępowania administracyjnego przyjdzie dokonać oceny trafności i zasadności rozstrzygnięć podjętych przez organy administracji obu instancji. W pierwszej kolejności podnieść należy, że na gruncie postępowania administracyjnego problematyka odtworzenia akt administracyjnych nie jest normowana. Unormowania w tym zakresie znajdują się w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i dotyczą one akt sądowych oraz ewentualnie w przepisach postępowania cywilnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w omawianym zakresie w sposób posiłkowy, na zasadzie per analogium, korzystać należy z unormowań zamieszczonych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z takim ujęciem tego zagadnienia skład orzekający w niniejszej sprawie się zgadza i podziela je oraz przyjmuje jako własne. Po drugie zaznaczyć należy, że problematyka odtworzenia akt jest elementem postępowania wyjaśniającego prowadzonego w ramach postępowania administracyjnego. Stanowisko takie znajduje umocowanie w orzecznictwie sądów administracyjnych jak również w doktrynie prawa administracyjnego (zob. G. Łaszczyca Odtworzenie akt sprawy w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Samorząd Terytorialny z 2009 r. nr 9, s. 50 i nast.). Takie ujęcie oznacza, że obowiązujące regulacje prawne nie przewidują prowadzenia postępowania zmierzającego wyłącznie do odtworzenia akt administracyjnych. Akta takie odtwarzane mogą być natomiast w ramach prowadzonego zwykłego lub nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Innymi słowy odtworzenie akt administracyjnych możliwe jest jedynie w ramach postępowania wyjaśniającego będącego elementem prowadzonego przez dany organ administracji publicznej postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej jakąś sytuację prawną lub do zmiany bądź uchylenia wcześniej wydanej decyzji administracyjnej, albo też w ramach postępowania zmierzającego do stwierdzenia nieważności jakiejś decyzji czy w ramach wznowionego postępowania administracyjnego. Przedstawione powyżej rozważania przenieść należy na grunt rozpoznawanej sprawy. Jak wynika z przywołanego powyżej wniosku skarżący domaga się od organów administracji odtworzenia decyzji administracyjnych, które w jego ocenie zostały wydane w latach 1981 - 1985 i normowały jego sytuację formalnoprawną w zakresie realizacji powszechnego obowiązku obrony. Oznacza to, że skarżący nie domaga się wydania określonej decyzji administracyjnej normującej jego sytuację prawną, ani też nie występuje z żądaniem uruchomienia trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, lecz występuje o odtworzenie i doręczenie mu decyzji, które w jego ocenie były wydane we wskazanym we wniosku okresie. W następstwie tak sformułowanego wniosku skarżącego organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie, w następstwie, którego stwierdził, że we wskazanych latach w stosunku do skarżącego nie było prowadzone żadne postępowanie administracyjne i tym samym nie były wydawane żadne decyzje administracyjne, co skłoniło organ pierwszej instancji do uznania za bezprzedmiotowe prowadzenie postępowania w zakresie odtworzenia akt administracyjnych. Podkreślić należy, że w doktrynie wskazuje się, że odtworzenie akt staje się bezprzedmiotowe, jeżeli organ prowadzący postępowanie ustali, że nie toczyło się uprzednio żadne postępowanie administracyjne, które zostało zakończone określonym rozstrzygnięciem ostatecznym, albowiem nie można odtwarzać akt sprawy, która jest prawnie nieistniejącą (G. Łaszczyca. Odtworzenie ... s. 61). Z takim stanowiskiem skład orzekający w niniejszej sprawie się zgadza, ponieważ wskazana tu okoliczność wyczerpuje przesłankę przedmiotową bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego przewidzianą treścią art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym miejscu rozważenia wymaga inny aspekt poruszanego tu zagadnienia, a mianowicie w jakiej prawnej formie działania organ administracji publicznej winien wypowiedzieć się w sprawie dotyczącej umorzenia postępowania w zakresie odtworzenia akt administracyjnych. Umorzenie postępowania administracyjnego następuje bowiem w drodze decyzji administracyjnej, natomiast odtworzenie akt administracyjnych nie jest uruchomieniem nowego autonomicznego postępowania administracyjnego, w ramach, którego będzie normowana sytuacja prawna adresata wydanego rozstrzygnięcia, lecz organ administracji stara się uzyskać stan faktyczny, który umożliwi mu pojęcie finalnego rozstrzygnięcia. Mając w polu widzenia te okoliczności przyjdzie zgodzić się z organami administracji publicznej wypowiadającymi się w rozpoznawanej sprawie, że uczyniły to w formie postanowienia, ponieważ w tej prawnej formie rozstrzyga się wszystkie kwestie wpadkowe pojawiające się w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organy administracji publicznej obu instancji podejmując poddane kontroli rozstrzygnięcia nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Na marginesie można zauważyć, że kwestia nazwy rozstrzygnięcia podejmowanego przez organy administracji publicznej nie ma decydującego znaczenia, lecz posiada jedynie charakter subsydiarny i ewentualne uchybienie w tym zakresie nie mogłoby stanowić wystarczającej podstawy dla uwzględnienia wniesionej skargi. W skardze do tutejszego Sądu skarżący zarzucił rozstrzygnięciom organów administracji, że wydane zostały z naruszeniem prawa. W ocenie skarżącego ówcześnie obowiązujące przepisy były niekonstytucyjne i obecnie nie są zgodne z przepisami Konstytucji RP i czy w tym przypadku obecnie działające organy państwa mogą w oparciu o te przepisy podejmować rozstrzygnięcia. Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący sugeruje zadanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego co do możliwości orzekania przez organy administracji w oparciu o przepisy, które nie spełniają standardów wyznaczanych przez obowiązującą Konstytucję RP. Tak sformułowany zarzut skarżącego nie jest zasadny, ponieważ obecnie działające organy państwa podejmują rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy, które obowiązują w dniu ich podjęcia, a zatem przepisy te winny być zgodne z ustawą zasadniczą. Oznacza to zarazem, że sygnalizowane przez skarżącego zadanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przyjdzie skarżącemu ponownie zwrócić uwagę na fakt, że w swoim wniosku z 17 kwietnia 2020 r. występował o odtworzenie wydanych w jego ocenie decyzji administracyjnych w latach 1981 -1985. Zatem skarżący występował nie o unormowanie jego sytuacji, lecz o odtworzenie stanu faktycznego istniejącego w podanych przez niego datach. Wskazana okoliczność jest o tyle istotna, że w tym zakresie organy administracji nie miały podejmować żadnych nowych rozstrzygnięć, lecz jedynie odtworzyć stan istniejący na dany moment. W tym zakresie organy administracji nie miały stosować ówcześnie obowiązujących regulacji prawnych, lecz doprowadzić do sytuacji, że dokumenty ówcześnie istniejące i jak podaje skarżący normujące jego sytuację prawną, będą odtworzone i będą mu dostarczone. Oznacza to, że tak sformułowany zarzut w skardze nie mógł zostać uwzględniony, a wydane postanowienie wyeliminowane z obrotu prawnego. Na marginesie niniejszych rozważań należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy zalega kserokopia książeczki wojskowej skarżącego, w której zamieszczone są wszystkie istotne informacje dotyczące powszechnego obowiązku obrony ciążącego na skarżącym i z tego dokumentu może wywodzić wszystkie okoliczności związane z jego relacjami z organami wojskowymi. Skoro zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienia skargi należało stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.