II SA/Gl 511/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 511/16 o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez zezwolenia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 stycznia 2017 r. Sygn. akt II SA/GI 511/16

Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku G. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz trzema córkami. Sam skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, natomiast jego małżonka z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz z wynajmu należącego do niej lokalu mieszkalnego w P. osiąga dochody rzędu 4.700 zł netto miesięcznie. W skład majątku jego rodziny wchodzi nieruchomość w której zamieszkują, lokal mieszkalny w R., w którym małżonka strony prowadzi działalność gospodarczą, lokal mieszkalny w P. – będący przedmiotem najmu oraz dwa budynki mieszkalne, położone w B., wymagające wedle oświadczenia strony znaczących nakładów (około 70.000 zł) oraz dwa samochody osobowe – 16 i 11 letni. W ocenie referendarza sądowego ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy wnioskodawcą a jego żoną nie zwalnia małżonka z obowiązku pomocy finansowej współmałżonkowi w zakresie postępowania sądowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków. Posiadany przez małżonka strony majątek, a także uzyskiwane przezeń dochody mają bowiem wpływ na ocenę sytuacji finansowej strony. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz.583) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Referendarz uznał za niezgodne z zasadami przyznawania prawa pomocy zwolnienie od kosztów sądowych kogoś, kogo współmałżonek dysponuje kilkoma nieruchomościami, z których przynajmniej dwie – domy w B. nie tylko nie przynoszą jakiegokolwiek dochodu lecz wręcz przeciwnie – generują straty. Referendarz wskazał także, że dochody uzyskiwane przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w przeciętnej, miesięcznej wysokości 6.100,00 zł (łączny dochód roczny, ustalony w oparciu o podatkową księgę przychodów i rozchodów wyniósł 73.272,00 zł) powiększone o dochód z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego w P. – 1.200,00 zł (vide nadesłana umowa z 30 sierpnia 2016 r.) z powodzeniem pozwalają na zaspokojenie potrzeb rodziny wnioskodawcy i wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania sądowego do wpisu od skargi kasacyjnej. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 19 stycznia 2017 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego zgodził się, że co do zasady, do obowiązków alimentacyjnych zaliczyć należy również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji, jednak obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego i nie powstaje on, co ma miejsce w przedmiotowej sytuacji, gdy małżonek nie jest w stanie przekazać potrzebnych środków bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pełnomocnik wskazywał, że posiadany dochód w wysokości 4.800 zł na pokrycie koszów utrzymania 5 – osobowej nie pozwala na wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych. Sąd nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, że miesięczny dochód w rodzinie skarżącego wynosi 4.800 zł. Należy się zgodzić się z referendarzem sądowym, że dochody uzyskiwane przez małżonkę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w przeciętnej, miesięcznej wysokości 6.100 zł., powiększone o dochód z tytułu wynajmu lokalu mieszkalnego w P.– 1.200 zł z powodzeniem pozwalają na zaspokojenie potrzeb rodziny wnioskodawcy i wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania sądowego do wpisu od skargi kasacyjnej. W świetle powyższego zestawienia nie sposób uznać, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle ciężka aby koniecznym było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zauważyć ponadto należy, że skarżący także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 19 stycznia 2017 r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 511/16