II SA/Gl 485/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk,, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń w postaci dodatku wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.

Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 92 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 9 i ust. 11 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r., poz. 998 ze zm.) stwierdził, że świadczenie w postaci dodatku wychowawczego za okres od [...] lipca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. wypłacony H. Z. (dalej strona lub skarżąca) zostało nienależnie pobrane i zobowiązano stronę do zwroty kwoty 693,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz rozłożono spłatę tej kwoty na 14 rat po 50 zł. W uzasadnieniu tej decyzji przywołano treść art. 92 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a następnie wskazano, że matka małoletniego M. z dniem [...] lipca 2018 r. osiągnęła pełnoletność, a tym samym uzyskała pełnię władzy rodzicielskiej nad synem. Ponadto podkreślono, że zgodnie z pismem z Sądu Rejonowego K. z [...] r. postanowienie o ustanowieniu rodziny zastępczej upadło, co oznacza, że z dniem uzyskania pełnoletności przez matkę naturalną wygasło umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, a strona przestała pełnić funkcję rodziny zastępczej. Następstwem tego jest pobranie nienależnego świadczenia za okres od [...] lipca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. i podlega on zwrotowi, a rozłożenie na raty nastąpiło stosownie do oświadczenia strony z [...] r. Z decyzją ta nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji oraz podniosła, że w trakcie rozprawy o ustanowienie rodziny zastępczej nie została poinformowana o tym, że wraz z uzyskaniem przez córkę pełnoletności kończy się bycie rodziną zastępczą. Informację o tym uzyskała od koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej dopiero w sierpniu 2018 r. Jednocześnie podniosła, że matka nie interesuje się wnukiem, natomiast on przebywa u niej i pozostaje pod jej stałą opieką. Nadto zaznaczyła, że [...] października matka wnuka wyszła za mąż za osobę, która przebywa w areszcie śledczym, a córka nie ma unormowanej sytuacji finansowej, mieszkaniowej i zawodowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść art. 92 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił podejmowane w sprawie działania oraz zamieścił stwierdzenie, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji są prawidłowe. Za takowe uznano również stwierdzenie pobrania nienależnego świadczenia jak również wysokość kwoty nienależnie pobranego dodatku. Organ odwoławczy nie dostrzegł uchybień w rozłożeniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na raty jak również ich wysokość. Z decyzją tą nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie i zarzuciła jej naruszenie art. 6, art. 7, art.8, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 523 Kodeksu postępowania cywilnego, art. 112⁴ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 37 ust. 1 i art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez wydanie przedmiotowej decyzji bez podstawy prawnej i faktycznej, gdyż postanowienie o umieszczeniu małoletniego M. G. w pieczy zastępczej nie zostało uchylone ani zmienione, a dziecko to cały czas pozostaje pod jej opieką. Zakwestionowała skuteczność korespondencji prowadzonej przez organ pierwszej instancji z sądem powszechnym i wynikające z niej konsekwencje. W skardze tej odwołała się do postanowień art. 523 Kodeksu postępowania cywilnego i zawartej w nim zasady trwałości postanowień wydanych w postępowaniu nieprocesowym. Wyeliminowanie takiego postanowienia z obrotu prawnego wymaga wydania postanowienia po uprzednim przeprowadzeniu stosownego postępowania. W ocenie skarżącej osiągnięcie przez matkę macierzystą pełnoletności nie oznacza, że ustała piecza zastępcza, ponieważ w obowiązujących regulacjach brak jest przepisu, który normowałby taką okoliczność. Jedynym przypadkiem zakończenia pieczy zastępczej z mocy prawa jest uzyskanie przez dziecko pełnoletniości, a taka sytuacja w sprawie nie zaistniała. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że byt prawny kontrolowanej decyzji organów administracji związany jest z obowiązywaniem decyzji przyznającej skarżącej dodatek wychowawczy. Tutejszy Sąd wyrokiem z 21 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/GI 486/19 uwzględnił skargę skarżącej na decyzję organów administracji publicznej eliminującej z obrotu prawnego decyzję przyznającą dodatek wychowawczy. Skoro upadła decyzja eliminująca przyznane prawo, tym samym uwzględniona musi być skarga na decyzję, mocą której organy administracji orzekły o pobraniu nienależnego świadczenia i o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia oraz o rozłożeniu spłaty na raty. W tym zakresie wyczerpana została przesłanka przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ odwoławczy po zakończeniu postępowania związanego z weryfikacją decyzji przyznającej skarżącej dodatek wychowawczy, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję.