II SA/Gl 40/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. K.(K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 6 listopada 2025 r. nr SKO.PS/41.5/881/2025/16040 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 15 września 2025 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 15 września 2025 r. ustalił obecnie skarżącemu M.K., opłatę za pobyt dziecka H.K. w instytucjonalnej pieczy zastępczej - w poszczególnych okresach przypadających pomiędzy 9 lipca 2023 r. a 21 listopada 2024 r. - w łącznej wysokości 90.294,29 złotych. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącego do poniesienia tej opłaty w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym decyzja stanie się ostateczna. Jako podstawę materialnoprawną swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał na art. 193 i art. 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r., poz. 49), zwanej dalej u.w.r. Ponadto powołał zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta G. z dnia 29 marca 2023 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie miasta G. w 2023 roku (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]); zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta G. z dnia 25 marca 2024 r. w tej samej sprawie na rok 2024 (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]); § 1 Uchwały Nr [...] Rady Miasta G. z dnia [...] r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej lub opłaty za wyżywienie i zakwaterowanie dziecka umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej (Dz. Urz. Woj. Śl. z [...] r., poz. [...]) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1044). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na wysokość średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w Domu Dziecka nr [...] w G. w latach 2023 i 2024. Stwierdził, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest matka B.G. oraz ojciec, czyli skarżący. Wskazał dalej, że wobec matki zostały wydane decyzje odstępujące od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, natomiast wobec skarżącego wydano decyzję odmawiającą odstąpienia od ustalenia tej opłaty. Prezydent wyjaśnił również, że skarżący został powiadomiony o możliwości przedstawienia swojej aktualnej sytuacji materialno-bytowej, czego jednak nie uczynił. Tym samym nie udokumentowano nowych okoliczności mających świadczyć o wystąpieniu przesłanek uprawniających do zwolnienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Skarżący w odwołaniu zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 194 ust. 1 i 3 u.w.r. Wniósł m.in. o wznowienie postępowania wobec matki dziecka w sprawie ustalenia opłaty za pobyt córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej i zobowiązania jej do poniesienia tego kosztu, względnie o uchylenie lub zmianę tej decyzji poprzez obciążenie przedmiotową opłatą w pełnej wysokości. Rozpoznając to odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu przytoczono m.in. przepisy k.p.a. dotyczące wznowienia postępowania administracyjnego. Wskazano, że decyzja dotycząca odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty oraz decyzja ustalająca jej wysokość, posiadają zupełnie odrębne podstawy i przesłanki prawne. Stwierdzono, że poza sporem jest, że skarżący jest ojcem dziecka, które przebywało w pieczy zastępczej zgodnie z orzeczeniem sądu powszechnego. Kolegium podało również, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wydana w oparciu o art. 193 ust. 1 u.w.r., ma charakter związany, a stroną takiego postępowania są rodzice dziecka. Zatem decyzja powinna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców, gdyż ich współudział w takim postępowaniu jest oparty na tzw. współuczestnictwie materialnym. Kolegium stwierdziło, że zarzuty zawarte w odwołaniu nie zasługują na ich uwzględnienia, ponieważ w obrocie prawnym pozostaje prawomocna decyzja odmawiająca odstąpienia od ustalenia opłaty ojcu dziecka. Kolegium wskazało również, że organ I instancji jest zobowiązany do weryfikacji wniosków zawartych w odwołaniu, tj.: zwrócenia się do ZUS w celu ustalenia, czy począwszy od lutego 2025 r. odprowadzane są składki z tytułu podjęcia przez matkę dziecka zatrudnienia, zwrócenia się do C. o udzielenie informacji, czy matka dziecka jest przez wskazaną instytucję zatrudniona, jeśli tak - na jakiej podstawie, z jakim wynagrodzeniem oraz od kiedy, wznowienia postępowania wobec matki dziecka w sprawie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej i zobowiązania jej do poniesienia tego kosztu, względnie na podstawie art. 194 ust. 1a u.w.r. uchylenie lub zmianę decyzji o odstąpieniu matce dziecka od ustalenia opłaty i obciążenie jej przedmiotową opłatą w pełnej wysokości. Podał też, że wniosek skarżącego zawarty w odwołaniu o umorzenie w całości ustalonej opłaty będzie rozpatrzony zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego przez organ I instancji. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: - art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez dowolną, w miejsce swobodnej, ocenę materiału dowodowego i przyjęcie, że ustalona w decyzji organu I instancji opłata stanowi uzasadniony koszt pobytu małoletniej w instytucjonalnej pieczy zastępczej we wskazanym w orzeczeniu okresie, mimo że w żaden sposób nie wykazano poniesienia kosztów jej utrzymania w tym okresie w kwestionowanej wysokości, oraz że w sprawie zachodzi podstawa do obciążenia skarżącego całością ustalonej w decyzji opłaty, pomimo że drugi z rodziców wbrew ustaleniom organu, od lutego 2025 r. podjął pracę,; - art. 7 k.p.a., poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli wskutek obciążenia rodzica, którego zachowanie nie stanowiło przyczyny umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej całością kosztów wywołanych zachowaniem rodzica winnego umieszczeniem małoletniej w domu dziecka oraz ograniczenie możliwości zaspokajania potrzeb małoletniej; - art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie wskutek braku zawieszenia postępowania, mimo podstawy do wznowienia postępowania w sprawie ustalenia podstaw do odstąpienia od obciążenia matki dziecka opłatą za pobyt córki w domu dziecka; - art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie przyczyn braku uwzględnienia argumentacji zawartej w odwołaniu, w szczególności w zakresie: braków decyzji organu I instancji w kwestii wykazania poniesienia kosztów utrzymania dziecka w wysokości odpowiadającej ustalonej opłacie, braku wzięcia pod uwagę przy wydawaniu zapadłego rozstrzygnięcia okoliczności wskazanych w wyroku WSA w Gliwicach (sygn. akt II SA/Gl 292/24) oraz braku zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania sprawy wznowienia postępowania wobec matki dziecka; - art. 194 ust. 1 i 3 u.w.r., poprzez uznanie podstaw do zobowiązania skarżącego do poniesienia całości ustalonej opłaty, mimo że małoletnia od listopada 2024 r. mieszka z ojcem, który jest jej jedynym opiekunem, bowiem matka pozbawiona została władzy rodzicielskiej i skarżący ponosi samodzielnie całkowite koszty utrzymania małoletniej. Z ostrożności procesowej skarżący wskazał na naruszenie art. 18, art. 21 i art. 78 Konstytucji RP w zw. z art. 193 ust. 1, w zw. z art. 196 ust. 1 u.w.r., poprzez sztywne ustalenie opłaty obciążającej rodziców za pobyt dziecka w domu dziecka, w sposób nieuwzględniający faktycznych kosztów pobytu dziecka w placówce, narzucający obowiązek dokonania opłaty nieopartej na kryteriach realnie powiązanych z wydatkami na dziecko w czasie jego pobytu w domu dziecka, niepozwalający na weryfikację sposobu wydatkowania środków na dziecko, ich prawidłowości oraz ich zasadności, a nadto nieuwzględniające sytuacji majątkowej rodziców, przyczyn umieszczenia dziecka w placówce, postaw każdego z rodziców poprzedzających umieszczenie dziecka w domu dziecka i wpływu zachowania każdego z nich na zaistniały stan faktyczny, co pozostaje sprzeczne z podstawowymi prawami obywatelskimi do zaskarżania orzeczeń, wskutek braku realnej możliwości kontroli sposobu ustalenia opłaty za pobyt w domu dziecka i jedynie pozornej instancyjności procedury a wskutek tego uderza w ochronę rodziny i jej własności, która wskutek automatycznego nałożenia niezwiązanej z faktycznymi wydatkami na dziecko opłaty pozbawiona zostaje majątku na swoje utrzymanie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 listopada 2025 r., sygn. akt V Aca 145/25, w przedmiocie zabezpieczenia alimentów na rzecz małoletniej - na okoliczność zmiany sytuacji majątkowej matki dziecka, podjęcia przez nią zatrudnienia, podstaw do wznowienia postępowania w przedmiocie ustalenia podstaw do odstąpienia od nałożenia na nią opłaty za pobyt córki w domu dziecka. W uzasadnieniu przedstawił argumentacje na poparcie przedstawionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2026 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Oświadczył dodatkowo, że nie jest mu wiadome aby organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiocie umorzenia przedmiotowych należności, ani też w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego ustalenia ich wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przystępując do oceny legalności kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji, przypomnieć wypadnie, że zasadą jest, iż ponoszenie przez rodziców odpłatności za pobyt w pieczy zastępczej traktowane musi być jako coś oczywistego i naturalnego. Skoro rodzice są odpowiedzialni za wychowanie dzieci i opiekę nad nimi, to w sytuacji, gdy takowej nie sprawują, winni partycypować w kosztach ich wychowania i opieki. Partycypacja ta winna być odpowiednia do możliwości rodziców i może być nawet na niskim poziomie, jednakże rodzice winni mieć świadomość tego, że ciążą na nich te obowiązki i nikt ich z nich nie zwolnił (zob.: wyrok NSA z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 763/22). Nadto zgodnie z art. 193 ust. 6 u.w.r. opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Orzekające w sprawie organy wskazały, że wobec matki dziecka wydane zostały ostateczne decyzje o odstąpieniu od ustalenia jej opłaty za pobyt córki w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Skarżący natomiast uzyskał decyzję odmowną w tym zakresie. Jednak zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, skarżący podnosił, że jego była małżonka od lutego 2025 r. podjęła zatrudnienie. Jej sytuacja dochodowa uległa zmianie, na dowód czego przedłożył postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach dotyczące zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego. Wniósł wobec tego m.in. o ustalenie czy jego była żona faktycznie podjęła zatrudnienie, od kiedy i z jakim wynagrodzeniem, o wznowienie postępowania w zakresie ustalenia jej opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, ewentualnie o uchylenie lub zmianę decyzji o odmowie odstąpienia od ustalenia tej opłaty matce dziecka, odstąpienie od tej opłaty skarżącemu, ewentualnie umorzenie postępowania, zmniejszenie wymiaru opłaty do poniesienia której zobowiązany zostanie skarżący do jej części, nie wyższej niż połowa. Organ odwoławczy dostrzegł te postulaty stwierdzając, że podlegają one weryfikacji przez organ I instancji. W tym miejscu przypomnieć też wypadnie, że zawarte w normach procesowych zasady ogólne postępowania administracyjnego nakazują, aby organ administracji publicznej rozpoznający sprawę - i w efekcie wydający decyzję - działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a w toku postępowania stał na straży praworządności i podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak też wyjaśniał stronom zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.). Powinien również mieć na względzie, że zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami postępowania. Przywołane zasady na mocy art. 140 k.p.a., znajdują też odpowiednie zastosowanie w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie administracyjne jest bowiem postępowaniem dwuinstancyjnym (art. 15 k.p.a.), co oznacza, że każda sprawa będąca przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przed organem I instancji podlega, na skutek złożenia środka zaskarżenia, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w pełnym zakresie przed organem II instancji. Istotą postępowania odwoławczego jest zatem ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, do czego ustawodawca wyposażył ten organ w środki prawne wskazane w art. 136, art. 138 i art. 140 k.p.a. Decyzja organu odwoławczego jest takim samym aktem stosowania prawa jak decyzja organu I instancji, a działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji. Wniesienie odwołania powoduje więc, w myśl powyższego, przeniesienie kompetencji do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy na organ II instancji. Ocenie organu odwoławczego podlega całe postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w sprawie przed organem I instancji, a zwłaszcza materiał dowodowy zebrany i przeanalizowany przez ten organ. Nadto, uzasadnienie decyzji winno spełniać reguły wyrażone w art. 107 k.p.a., co dotyczy w równym stopniu decyzji pierwszo, jak i drugoinstancyjnej. Z powyżej przytoczonych zasad postępowania, wobec składanych przez skarżącego w toku postępowania wniosków, organ odwoławczy winien był rozważyć, czy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależy od rozstrzygnięcia innych spraw – tych, o które wnosił skarżący (postępowania wznowieniowe w odniesieniu do już zapadłych w stosunku do rodziców dziecka rozstrzygnięć). Sam organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przedstawił regulacje prawne dotyczące postępowania wznowieniowego (vide: str. 6 i 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zauważył ponadto, że obowiązek weryfikacji wniosków w tym zakresie obciąża organ I instancji. Na tym jednak poprzestał. W ocenie Sądu, jeżeli w toku niniejszego postępowania złożone zostały wnioski, które spowodować mogły wszczęcie innego postępowania administracyjnego, winny one być niezwłocznie rozpatrzone względnie przekazane właściwemu organowi do rozpatrzenia. Pamiętać przy tym należy, że zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Samo przesłanie odpisu zaskarżonej decyzji Ośrodkowi Pomocy Społecznej w G. nie było wystarczającym impulsem do podjęcia odpowiednich działań przez organ I instancji. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że brak formalnego przekazania wniosków skarżącego narusza przepis art. 65 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. W okolicznościach niniejszej sprawy omawiane uchybienia mogły mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy, tym bardziej, że organ odwoławczy pochylił się w swoich rozważaniach nad istotą ewentualnego postępowania wznowieniowego, jednak nie wyjaśnił jakie znaczenie mogłoby ono mieć dla niniejszej sprawy. Nie sposób też nie zauważyć, że w zależności od rozważań, jakie organ odwoławczy winien był poczynić w powyższym zakresie, w niniejszej sprawie mogłoby dojść do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia ewentualnych postępowań wznowieniowych, bądź też do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia z odpowiednimi zaleceniami. Zasadnym okazał się też zarzut skarżącego dotyczący braku dostatecznego wyjaśnienia wyliczenia wysokości ustalonej opłaty. W tym zakresie organ I instancji w podstawie prawnej swojej decyzji powołał się m.in. na art. 193, art. 194 u.w.r. i zarządzenia Prezydenta Miasta G. z dnia 29 marca 2023 r. oraz z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie ustalenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych na terenie miasta G. Poza powołaniem się na powyższe zarządzenia, żaden z organów nie wyjaśnił skarżącemu sposobu obliczenia ustalonej opłaty. Organy nie wytłumaczyły skąd wzięła się sumaryczna kwota naliczonej opłaty za poszczególne miesiące. Nie przedstawiły na wykazanie tego żadnych obliczeń. Trudno dokonać tym samym kontroli poprawności ustalenia opłaty, a braki w tym zakresie stanowią naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy, a na ich wysokość składa się opłata za czynności radcy prawnego obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r., poz. 118). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z naprowadzonych wyżej motywów. W pierwszej kolejności organ odwoławczy formalnie przekaże organowi I instancji wykraczające poza granice niniejszej sprawy wnioski skarżącego zawarte w odwołaniu. Z kolei organ I instancji, po wszczęciu postulowanych przez skarżącego postępowań (względnie odmowie ich wszczęcia), przystąpi do ponownego rozpoznania sprawy w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt córki w pieczy zastępczej, uwzględniając bieżące okoliczności faktyczne. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl