II SA/Gl 313/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2023 r. skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 313/23 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3500/2022/20004 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 313/23, 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 28 października 2022 r. nr [...], 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3500/2022/20004, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) – dalej: "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 28 października 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad T. K. W skardze z dnia 31 stycznia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z podniesionym zarzutem wniosła o: - uchylenie decyzji Kolegium z dnia 27 grudnia 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/3500/2022/20004 oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 28 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, - zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - dalej "p.p.s.a.", wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wyrokiem z dnia 27 kwietnia grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 313/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę uznając, że rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy jest prawidłowe. Od powyższego wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną zarzucając mu naruszenie prawa materialnego art.17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez skarżąca opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. W związku z podniesionym zarzutem skarżąca wniosła o: 1. Uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art.188 p.p.s.a.; 2. Ewentualne o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; 3. Zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. i uchylenie zaskarżonej decyzji; zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego - według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej dodatkowo wskazano, że skarżąca nie zgadza się z zaskarżonym wyrokiem w jaki stwierdza on, iż zakres sprawowanej przez nią opieki nie uniemożliwia podjęcia przez nią zatrudnienia. Swoje stanowisko skarżąca oparła na analizie orzecznictwa sądów administracyjnych. Strona jeszcze raz wyjaśniła dlaczego nie może pogodzić zatrudnienia z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 179a p.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Wskazany przepis umożliwia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach dokonanie autokontroli zaskarżonego wyroku, od którego przysługuje skarga kasacyjna. Przy czym z woli ustawodawcy, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i ponowne rozpoznanie sprawy może nastąpić wówczas, gdy sąd ten uzna, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. W skardze kasacyjnej złożonej od wyroku tutejszego Sądu z dnia 12 lipca 2023 r. profesjonalny pełnomocnik strony skarżącej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. poprzez niezgodne ze stanem faktycznym przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy. Zdaniem Sądu powyższy zarzut zasługuje na uwzględnienie i jest usprawiedliwiony. Wskazać należy, że subsumcja przepisów prawa materialnego jest związana z zaistnieniem określonego stanu faktycznego. Dokonując ponownej wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy związku z treścią skargi kasacyjnej, Sąd doszedł do wniosku, że w kontrolowanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz z orzeczeniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, niedopuszczalne byłoby samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub też – co ma miejsce w niniejszej sprawie, że opieka sprawowana przez osobę rezygnująca z zatrudnienia nie spełnia kryteriów, o jakich mowa w powołanym powyżej przepisie. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że matka skarżącej jest osobą w zaawansowanym wieku (87 lat) poruszającą się przy pomocy lasek lub na wózku inwalidzkim. Przebyła zawał i cierpi m.in. na chorobę niedokrwienna serca. Opiekę nad niepełnosprawną matką potwierdza także treść wywiadu środowiskowego. Sąd stwierdza, że z lektury przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. Pierwszą podstawową przesłanką uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości podjęcia pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym możliwym zakresem zatrudnienia np. pełnoetatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym. W ocenie Sądu zakres czynności wykonywanych przez stronę w związku z opieką nad matką (wynikający z wywiadu środowiskowego) nie jest tylko wykazem czynności nie wymagających zaangażowania czy mało absorbujących. Opieka nad osobą niepełnosprawną nie musi się wiązać z całkowitym ograniczeniem opiekuna w jego codziennym życiu np. bez możliwości wyjścia z domu w celu dokonania zakupów czy załatwienia niezbędnych spraw rodzinnych, w tym powrotu na kilka godzin do domu rodzinnego, gdzie strona zamieszkuje z mężem. Opieka ta musi być stała tzn. codzienna, ale nie nieprzerwana w okresie całej doby. Ustawodawca jako przesłankę umożliwiającą stronie uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W ocenie Sądu oznacza to, że zakres czynności opiekuńczych ich częstotliwość i zakres uniemożliwiają opiekunowi podjęcie czy kontynuację zatrudnienia. Zdaniem Sądu opieka nad osobą niepełnosprawną i wymagającą opieki z mocy orzeczenia wyspecjalizowanego organu tylko w wyjątkowych sytuacjach dotyczących stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, jej samodzielności ruchowej, sprawności intelektualnej, nie musi być wykonywana w takim zakresie, że umożliwia to podjęcie lub kontynuację zatrudnienia przez potencjalnego opiekuna bez uszczerbku dla wymaganych czynności opiekuńczych. Odnosząc się do ustalonego stanu faktycznego sprawy należy zauważyć, że sprawa dotyczy opieki nad osobą wiekową, z wieloma schorzeniami, w tym kardiologicznymi. Twierdzenie organu odwoławczego o możliwym podjęciu zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na zakres sprawowanej opieki nie koresponduje w żaden sposób z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeniami strony, które nie zostały w żaden sposób podważone. Skarżąca również w skardze kasacyjnej podniosła, że pomimo podejmowanych prób podjęcia pracy i sprawowania opieki nad matką nie była w stanie pogodzić opieki z zatrudnieniem. Konkludując, Sąd po dokonaniu ponownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego doszedł do wniosku, że orzekające w sprawie organy administracji dopuściły się naruszenia prawa materialnego tj. art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu istotnym uzasadniającym wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego. Ponieważ skarga kasacyjna okazała się skuteczna, Sąd pierwszej instancji orzekł, jak w sentencji, czyli uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 179a p.p.s.a. (w trybie autokontroli), a także uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu i Instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji dokona, mając na uwadze wskazania zawarte w niniejszym wyroku, oceny czy spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O zwrocie kosztów postępowania w kwocie 720 zł Sąd orzekł na podstawie art. 179a w związku z art. 200 i art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Na wysokość zasądzonych kosztów postępowania sądowego składają się: wynagrodzenie radcy prawnego za postępowanie przed sądem administracyjnymi w pierwszej instancji 480 zł oraz wynagrodzenie radcy prawnego za postępowanie przed sądem administracyjnymi w drugiej instancji 240 zł.