II SA/Gl 280/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 stycznia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1437/2022/20932 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Wnioskiem z dnia 10 listopada 2022 r. J. T. (dalej: "strona" lub "skarżący"), zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. o przyznanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie zaległości czynszowych w wysokości 307,06 zł. Decyzją z dnia 18 listopada 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta Z. (dalej: "organ I instancji"), działając na podstawie art. 8, art. 39, art. 106 ust. 1 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) – dalej "u.p.s." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) -dalej "k.p.a.", przyznał skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego, w łącznej wysokości 15,27 zł w następującym zakresie: zasiłek celowy w listopadzie 2022 r. w wysokości 15,27 zł celem opłaty zaległości czynszowych. W pkt 2 decyzji odmówił przyznania stronie pozostałej żądanej przez nią kwoty w wysokości 291,79 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zacytował obowiązujące przepisy prawa i wskazał, iż strona spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, ale tylko do wysokości zaległości w kwocie 15,27 zł. Wyjaśnił, że na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 21 października 2022 r. oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że skarżący jest osobą samotną, całkowicie niezdolną do zatrudnienia. Dochód skarżącego wynosi 771,66 zł (zasiłek stały w wysokości 504,06 zł + dotacja do czynszu przyznana na okres od października 2022 r. do lutego 2023 r. w wysokości 267,60 zł) i nie przekracza kryterium dochodowego (w przypadku skarżącego wynoszącym 776 zł). Miesięczne wydatki skarżącego to: opłata za energię - (145,00 zł co 2 miesiące) 72,50 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż ma on problemy zdrowotne i jest skierowany do laryngologa, ortopedy i okulisty. Organ I instancji wyjaśnił szczegółowo, dlaczego odmówił stronie przyznania w całości wnioskowanej kwoty na pokrycie zaległości czynszowej. Z jego ustaleń i szczegółowych wyliczeń wynika, że na dzień wydania decyzji rzeczywista kwota zaległości wyniosła 15,27 zł a nie jak wnioskowała o to strona 307,60 zł. Dodatkowo, podał wysokość środków finansowych jakimi dysponuje na realizację zadań własnych z przeznaczeniem na wypłatę zasiłków celowych w roku 2022 oraz średnią roczną, jak też szacunkową liczbę klientów korzystających z tej formy pomocy. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym wyraził niezadowolenie z treści podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, akcentując zbyt niską wysokość udzielonej pomocy. Podniósł, że ze względu na posiadany umiarkowany stopień niepełnosprawności i całkowitą niezdolność do podjęcia pracy, nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie swoich podstawowych potrzeb egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej; Kolegium" lub organ "odwoławczy") decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. nr SKO.PS/41.5/1437/2022/20932, działając na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (obecnie: t.j. Dz.U. z 2018 r. nr 79 poz. 570 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 sentencji W jej uzasadnieniu przedstawiło przebieg postępowania według chronologii zdarzeń i zacytowało treść art. 2, art. 3 i art. 39 ustawy oraz stwierdziło, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi (co wykazał organ I instancji w uzasadnieniu decyzji), a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Pomoc społeczna nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób o nią się ubiegających, jak również udzielać wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie pomocniczy, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej jest pomoc osobie lub rodzinie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie zaspokajanie wszystkich, choćby najniezbędniejszych, potrzeb życiowych osoby czy rodziny. Pomoc społeczna nie ma z założenia służyć pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Pomimo szczupłych środków, na pomoc w formie zasiłków celowych, skarżącemu została udzielona pomoc na dofinasowanie zaległości czynszowych w kwocie odpowiadającej rzeczywistej zaległości. W osobistej skardze, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem zaprezentowanym w uzasadnieniu decyzji Kolegium i domagał się przyznania mu zasiłku celowego w wysokości wnioskowanej. Wniósł o przeprowadzenie rozprawy i o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu. Stwierdził, że przyznana mu kwota jest kwotą śmieszną, przy obecnych cenach rynkowych i inflacji spowodowanej nieudolnością rządu, nie wystarczy na pokrycie jakichkolwiek kosztów podstawowej egzystencji. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, a to zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej "p.p.s.a." ,Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na pokrycie zaległości czynszowych w kwocie 291,79 zł. Podstawę materialną wydanych na rzecz skarżącego rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 ustawy), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia bytowej potrzeby, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 ustawy). W świetle tej regulacji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 2 ustawy). Przewidziane w ustawie prawo do zasiłku celowego oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Organ administracji działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jest obowiązany - zgodnie z art. 7 k.p.a. - załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd sprowadza się do badania czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie. Organ orzekając w konkretnej sprawie może, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając osobistą sytuację osoby potrzebującej pomocy. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1114/13, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1192/12 oraz z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1920/11). Rolą zasiłku celowego w systemie pomocy społecznej jest zaspokojenie potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc, która jest nazwana przez ustawodawcę niezbędną potrzebą bytową. Jak wynika z treści kontrolowanych decyzji przy określaniu wysokości udzielonej skarżącemu pomocy wzięto pod rozwagę jego sytuację życiową, a także możliwości finansowe organu oraz potrzeby innych osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach organy muszą realizować cele powierzone im w ustawie. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 201/17). Sąd przeprowadził kontrolę legalności podjętych w sprawie decyzji administracyjnych, w tak określonych granicach, oraz uznał, że rozstrzygając o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego organy obu instancji dokonały wystarczających ustaleń, co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Obowiązek pomocy społecznej "wspierania" osób potrzebujących nie oznacza, że organy są obowiązane utrzymywać osoby potrzebujące w pełnym zakresie i finansować wszelkie ich potrzeby. Stanowi o tym art. 3 ust. 4 ustawy wskazujący, że "potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Sąd wskazuje, że organ udziela systematycznie wsparcia skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w formie zasiłków celowych, zasiłku stałego, ponadto strona jest wspomagana poprzez wypłatę dodatków mieszkaniowych i energetycznych. Zważywszy na zakres tej pomocy, a także uwzględniając ograniczoność środków pozostających w dyspozycji organu, przyznanie zasiłku w kwocie rzeczywistej zaległości czynszowej i odmowa w przyznania go w pozostałej kwocie 291,79 zł i znajduje pełne uzasadnienie w ustaleniach faktycznych dokonanych przez organ I instancji. We wniosku z dnia 10 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się o pomoc w spłacie zaległości czynszowych i wskazał nawet nr wezwania do zapłaty wnioskowanej kwoty. Poczynione przez organ I instancji ustalenia wykazały, że rzeczywista zaległość wyniosła 15,27 zł i w takiej wysokości skarżący pomoc otrzymał. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy obu instancji, rozpatrując wniosek skarżącego nie naruszyły przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniałby ich wyeliminowanie z obrotu prawnego. W tym stanie sprawy, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.