II SA/Gl 254/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia należnej do zwrotu kwoty z tytułu odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.

Wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalono obciążającą G. S. (dalej jako skarżąca) należną do zwrotu kwotę z tytułu opłat za pobyt jej matki R. H. w Domu Pomocy Społecznej za okres od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. w wysokości 22 374,32 zł zobowiązując ją jednocześnie do zapłaty tej kwoty w terminie 14 dni od uprawomocnienia się tej decyzji. Jako podstawę decyzji wskazano art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, 2, 2a, 3 oraz art. 103 i art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1876, dalej też jako ustawa lub u.p.s.). W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił miesięczną odpłatność, jaką skarżąca została zobowiązana wnosić za pobyt matki w domu pomocy społecznej (dalej też jako d.p.s.) w okresie od 1 kwietnia 2017 r. Za okres od kwietnia 2017 r. do lutego 2019 r. odpłatność ta nie została w ogóle uregulowana w ustalonej w powyższej decyzji wysokości, a za okres od marca 2019 r. do września 2019 r. została uregulowana jedynie w wysokości 200 zł miesięcznie. W związku z czym do zapłaty pozostaje zatem dalej kwota 356,59 zł miesięcznie. W związku z powyższym za okres od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. do zapłaty pozostaje kwota 22 374,32 zł, którą strona jest zobowiązana uregulować. W odwołaniu od tej decyzji, reprezentowana przez radcę prawnego skarżąca zarzuciła, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, gdy chodzi o ustalenie kręgu zstępnych osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej oraz ich dochodów. Zdaniem odwołującej się niedopuszczalnym jest wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. określającej wysokość kwoty wydatków organu. Niedopuszczalna jest bowiem konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu w d.p.s., a dopiero później po kliku latach w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków ustalany jest obowiązek opłaty osoby, za którą uiszczono opłaty. Ponadto powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, że dopóki nie została zawarta umowa w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, to nie istnieje skonkretyzowany i prawnie skuteczny obowiązek ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w d.p.s. Nadto podniesiono, że skarżąca nie miała wiedzy, iż będzie musiała ponosić odpłatność za pobyt matki w d.p.s., nie została jej doręczona decyzja o umieszczeniu matki w d.p.s. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej też jako SKO lub Kolegium) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz treść i fragmenty uzasadnienia mającej zastosowanie w sprawie uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17. Zaakcentowało, że obowiązek oraz wysokość obciążających skarżącą opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 kwietnia 2017 r. została ustalona decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją SKO z dnia [...] r., nr [...]. Z nałożonego na skarżącą na mocy tych decyzji obowiązku skarżąca się nie wywiązała. W okresie od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. jedynie w okresie od marca do września 2019 r. płaciła na poczet tych należności po 200 zł miesięcznie. Zastępczo za ten okres opłaty te wnosiła Gmina K. . Łącznie zaległość skarżącej za ten okres prawidłowo została wyliczona przez organ pierwszej instancji na kwotę 22 374, 32 zł. Uprawniało to Gminę K. do żądania zwrotu tych opłat i uzasadniało wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. decyzji o ustaleniu ich wysokości, o czym orzeczono decyzją organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło również, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. odmówił skarżącej częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej począwszy od marca 2019 r. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącej (radca prawny) wniosła o jej uchylenie w całości. Zarzuciła, że została ona wydana z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa materialnego, a to art. 61 ust. 3, art. 103 ust. 2 i art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż organ administracji publicznej nie jest zobowiązany do opracowania we współpracy ze zstępnymi pensjonariuszy umowy. Nadto zarzuciła, że decyzja ta została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 77 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia sprawy, niedostatecznego rozpatrzenia materiału dowodowego, pominięcie przy orzekaniu okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżącej i jej słusznego interesu. W uzasadnieniu skargi, podobnie jak w odwołaniu zarzucono, że organy nie wzięły pod uwagę, że opłatą za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej powinna też być obciążona wnuczka jej matki. Jednocześnie stwierdzono, że wysokość opłaty może wynikać tylko z umowy zawartej przez organ ze zobowiązanym a nie z decyzji administracyjnej. Podtrzymano też twierdzenie, że wysokość opłaty obciążającej członków rodziny umieszczonej w d.p.s. powinna być określona "równolegle z umieszczeniem beneficjenta w placówce", a to w tej sprawie nie miało miejsca. Członkowie rodziny już bowiem wówczas powinni mieć świadomość o wysokości obciążających ich opłat. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Dodatkowo podniosło, że w objętym decyzją postępowaniu brak było podstaw prawnych do badania kręgu osób zobowiązanych poza skarżącą do zwrotu kwoty z tytułu opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2021 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę. W związku z intensyfikacją epidemii COVID-19, w związku z czym przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazaniem obrazu i dźwięku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19... (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle powołanej trafnie w zaskarżonej decyzji przez SKO uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 w brzmieniu: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej", którą Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela, nie może budzić wątpliwości, że wbrew wywodom skargi decyzja konkretyzująca zindywidualizowany obowiązek poszczególnych osób do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć również wcześniejszego okresu począwszy od dnia powstania obowiązku (w tym od daty umieszczenia w d.p.s.). Decyzja w tym przedmiocie powinna być przy tym wydana w każdym przypadku, gdy wysokość ponoszenia przez zobowiązanego opłaty nie została ustalona w drodze umowy ze zobowiązanym (zobowiązanymi) zgodnie z treścią art. 103 ust. 2 ustawy. Taka też sytuacja miała w odniesieniu do skarżącej miejsce w niniejszej sprawie. Pozbawione podstawy prawnej jest twierdzenie skarżącej, że zobowiązanie do ponoszenia opłat może być ustalone jedynie w drodze umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Za objęty zaskarżoną decyzją okres zobowiązanie skarżącej do ponoszenia opłat za pobyt jej matki w d.p.s. zostało ustalone prawomocną decyzją SKO z dnia [...] r., utrzymującą w mocy wydaną w tym przedmiocie decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., czego skarżąca w żaden sposób nie zanegowała. Jednocześnie nie ulega wątpliwości i skarżąca tego nie neguje, że na poczet ustalonych tą decyzją za okres do września 2020 r. opłat wpłacała jedynie w okresie od marca do września 2019 r po 200 zł miesięcznie, w konsekwencji resztę z tych opłat w objętej zaskarżoną decyzją kwocie [...] zł poniosła Gmina K. . Taką też kwotę tych opłat do zwrotu z jednoczesnym orzeczeniem obowiązku zwrotu ustalono zaskarżoną decyzją zgodnie z treścią art. 104 § 1 i 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. Zaakcentowania wymaga przy tym, że w niniejszym postępowaniu organy były związane zgodnie z treścią art. 16 Kpa, treścią decyzji ustalającej wysokość obciążających skarżącą opłat za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej w okresie od kwietnia 2017 r. do września 2019 r. W konsekwencji nie miały zatem nie tylko obowiązku, ale i prawa badać, czy opłaty te zostały ustalone zasadnie i w prawidłowej wysokości. Z tego też względu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie mogło dojść do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i procesowego. Powołanych w skardze okoliczności, mających zdaniem pełnomocnika skarżącej usprawiedliwiać naruszenia powołanych przepisów, organy bowiem nie badały jako niemających dla rozpoznania niniejszej sprawy znaczenia. Zaskarżona decyzja miała bowiem w praktyce "wykonawczy i egzekucyjny" charakter w odniesieniu do prawomocnej decyzji ustalającej obowiązek skarżącej do ponoszenia opłat w określonych kwotach. Nie zostało bowiem wykazane, a nawet podnoszone, aby przed wydaniem zaskarżonej decyzji skarżąca została z ponoszenia tych opłat chociażby częściowo zwolniona. Przeszkody do wydania zaskarżonej decyzji nie stanowiła też okoliczność, że jeszcze przed jej wydaniem skarżąca wystąpiła z wnioskiem o częściowe odstąpienie od żądania zwrotu należności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy zgodnie z treścią art. 104 ust. 4 ustawy, sprawa w tym przedmiocie mogła być rozpoznana dopiero po zakończeniu postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku zawrotu należności. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). mr