II SA/Gl 219/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 7 grudnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/1335/2022/19228 w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

J. T. (dalej: "strona" lub "skarżący") pismem z dnia 21 października 2022 r., skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego. Prezydent Miasta Z. (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia 27 października 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 8, art. 38 ust. 1-5, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7-8 oraz art. 147 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.) – dalej: "u.p.s.", art. 104 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", przyznał stronie wnioskowane świadczenie w postaci zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 20,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że strona jest osobą samotną i całkowicie niezdolną do zatrudnienia, a jej dochód wynosi 771,66 zł. W związku powyższym organ I instancji ustalił, że z uwagi na różnicę między kryterium dochodowym (w przypadku strony wynoszącym 776 zł), a dochodem wynoszącym 771,66 zł (różnica 4,34 zł), kwota zasiłku nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie i taka kwota została stronie przyznana. Wysokość kwoty zasiłku organ I instancji uzasadnił ograniczoną kwotą środków budżetowych jaką dysponuje organ na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób wnioskujących o pomoc w postaci zasiłków okresowych i celowych. Pismem z dnia 10 listopada 2022 r. strona złożyła odwołanie. W jego uzasadnieniu strona wskazała, ze w jej ocenie kwota przyznanego mu zasiłku okresowego jest kwotą stanowczo za niską ("śmieszną"). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z SKO.PS/41.5/1335/2022/19228, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 października 2022 r. W uzasadnieniu wskazało, że pomoc w postaci zasiłku okresowego została przyznana stronie zgodnie z ustawą o pomocy społecznej w minimalnej wysokości. Kolegium uznało, że uzasadnienie decyzji organu I instancji zasługuje na akceptację. Znajduje ono potwierdzenie w analizie przeprowadzonej przez organ I instancji w zakresie wykorzystania środków otrzymywanych z budżetu państwa na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Pismem z dnia 5 stycznia 2023 r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium. W uzasadnieniu podtrzymał swoją opinię o dyskryminowaniu przez organy pomocy społecznej. Wniósł o przeprowadzenie rozprawy i o wyznaczenie mu pełnomocnika z urzędu w osobie adw. F. D. Pismem z dnia 10 lutego 2023 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę, w której podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonana na podstawie powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona prawu. Ocenie Sądu została poddana decyzja Kolegium z dnia 7 grudnia 2022r., nr SKO.PS/41.5/1335/2022/19228, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27.10.2022r. nr. [...], o przyznania skarżącemu zasiłku okresowego z powodu niepełnosprawności od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. w wysokości 20,00 zł miesięcznie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis art. 38 ust. 1 u.p.s. stanowi, że zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania łub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak wynika z ust. 4 ww. artykułu kwota zasiłku nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 38 ust. 3 u.p.s. kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W tym miejscu wskazać również należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 u.p.s., instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Z kolei stosownie do treści art. 4 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powyższego wynika, że decyzja określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Fakt spełnienia kryteriów ustawowych dla przyznania zasiłku okresowego nie powoduje po stronie organu obowiązku przyznania go w maksymalnej wysokości. W art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. zakres uznania administracyjnego został ograniczony w ten sposób, że zasiłek okresowy może być ustalony w wysokości - nie niższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i - nie wyższej niż kwota różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (z tym, że zasiłek ten nie może być wyższy niż kwota ściśle określona w art. 38 ust. 2 pkt 1, ani też niższy niż (...) zł miesięcznie - o czym mowa w art. 38 ust. 4 u.p.s. W ten sposób określona została ustawowo minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie. Należy też mieć na względzie, że wysokość, jak i okres na który zostaje przyznana pomoc w postaci zasiłku okresowego uzależnione są, na co wskazywały organy obu instancji, od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ musi więc uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Są zatem upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia (por: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002 r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01; z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/2006; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07). Ponadto nie zachodzi konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych na co wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12). Podkreślenia również wymaga, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem. W realiach kontrolowanej sprawy organy prawidłowo ustaliły sytuację życiową skarżącego oraz fakt spełnienia ustawowych przesłanek do uzyskania zasiłku okresowego. Organy nie kwestionowały trudnego położenia skarżącego, a także zgłaszanych przez niego potrzeb w zakresie środków na utrzymanie. Natomiast wysokość i okres na jaki przyznano skarżącym zasiłek okresowy organy określiły w poszanowaniu zasad co do jego maksymalnej i minimalnej wysokości oraz możliwości jakie posiada w zakresie dysponowania środkami. Nie ma wątpliwości, że to organ pomocy społecznej jest odpowiedzialny za to komu i jakie świadczenie przyznaje biorąc przy tym pod uwagę nie tylko potrzeby wnioskodawców, ale również ilość pozostałych podopiecznych i zakres koniecznej pomocy udzielanej tym osobom. Z dokonanej przez Sąd analizy materiału dowodowego sprawy wynika, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację finansową i lokalową skarżącego oraz przyznał mu zasiłek okresowy w wysokości 20 zł (50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny wyniosło zaledwie 2,17 zł) na okres 6 miesięcy. Zatem, analizując treść rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się dowolności organu przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że organy administracyjne orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga była bezzasadna i zgodnie z art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.