II SA/Gl 1826/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. M. (M.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2022 r. nr 010070/680/560550/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2022 r., 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił P. M. świadczenie wychowawcze na córkę przyznane informacją z dnia 1 lutego 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat. Podniósł, że wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) władza rodzicielska nad córką strony została powierzona jemu, oraz jego matce. Orzeczenie to szczegółowo określa kontakty ojca z córką. W ocenie odwołującego się zakres tych kontaktów wskazuje, że opieka sprawowana przez niego nad córką ma charakter naprzemienny. Do odwołania dołączył bogatą dokumentację przedstawiającą wspólny pobyt z dzieckiem i ponoszone w związku z tym koszty. Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w K. można uznać, że opieka sprawowana przez nad córką strony nie ma charakteru opieki naprzemiennej. Odnosząc się do zarzutu skargi stwierdził, że "ZUS działa w oparciu o posiadaną dokumentację, w tym przypadku prawomocny wyrok sądu. Wobec tego, ewentualna weryfikacja Pana prawa do świadczenia może nastąpić jedynie po przedłożeniu wyroku sądu, w którym sąd rozszerzy Pana kontakty z dzieckiem". Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalną pełnomocnik. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie: - art. 5 ust. 2a Ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U. 2016 poz. 195) w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z dnia 1 lipca 2019 r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż decydujące znaczenie dla występowania opieki naprzemiennej ma treść orzeczenia sądu powszechnego określającego zakres opieki każdego z rodziców nad dzieckiem. - art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie równości wszystkich wobec prawa, gdyż zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie prawa administracyjnego równolegle funkcjonują dwa - przeciwstawne poglądy w kwestii wykładni przepisu art. 5 pkt 2a Ustawy z dnia 11 lutego 2016 r., wobec czego treść merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowych postępowań zależy od stanowiska konkretnego składu orzekającego. - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W uzasadnieniu skargi zaakcentowano, że pojęcie "opieki naprzemiennej" nie jest zdefiniowane prawnie. W ocenie skarżącego zakres sprawowanej opieki nad córką pozwala na określenie jej jako "naprzemiennej". Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Na początku Sąd zauważa, że organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają w sprawie przyznawania świadczeń wychowawczych jako organy administracji. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W szczególności są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy administracji powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Winny informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 § 1 k.p.a.). Jednocześnie muszą wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Służy temu między innymi uzasadnienie decyzji, które powinno zawierać odpowiednie uzasadnienie. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W rozstrzyganej sprawie Sąd nie jest w stanie dokonać oceny, czy zapadła w sprawie decyzja jest prawidłowa. Przede wszystkim ze względu na braki w zakresie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Jak wynika z akt administracyjnych ograniczyło się ono do załączeniu do akt wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. A nie w każdym przypadku takie orzeczenie może mieć znaczenie decydujące. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 1 kwietnia 2022 r. (sygn. I OSK 1327/21 – za CBOSA) "pod pojęciem opieki naprzemiennej należy uznawać opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci bądź dziecka u każdego z rodziców. Podkreślenia przy tym wymaga, że wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązku czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków". Niestety kwestia owej "porównywalności" przez organy ZUS nie została nawet podjęta. Również uzasadnienia decyzji organów ZUS nie spełniają minimalnych wymogów przewidzianych kodeksem postępowania administracyjnego. Decyzja organu pierwszej instancji zawiera jedno zdanie uzasadnienia faktycznego. W przypadku organu odwoławczego są to praktycznie cztery zdania. Trudno uznać, iż w takim przypadku organy administracji zrealizowały obowiązek przekonywania stron, co do podjętych rozstrzygnięć. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.