II SA/Gl 1727/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/921/2022/13949/AGŚ w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2022 r. nr SKO.PS/41.5/921/2022/13949/AGŚ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania P.K. zasiłku stałego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem złożonym do protokołu w dniu 19 maja 2022 r. P.K. (strona, skarżący) wystąpił z wnioskiem do Prezydenta Miasta S. o przyznanie zasiłku stałego od 1 maja 2022. Swój wniosek uzasadnił niepełnosprawnością, długotrwałą chorobę oraz ubóstwem. Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 104 k.p.a oraz art. 110 ust. 8 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 – dalej "u.p.s."), odmówił skarżącemu przyznania zasiłku stałego. Organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na dochód skarżącego składa się renta inwalidzka w kwocie 913,49 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz pomoc finansowa otrzymywana od rodziny w wysokości 800 zł miesięcznie. Ponadto ustalono, że dodatek mieszkaniowy przyznany w wysokości 259,22 zł nie został wypłacony w kwietniu 2022 r., a także, że w tym miesiącu strona nie regulowała bieżących alimentów zasądzonych na rzecz dzieci, zaś potrącenia z renty dokonywane są na poczet zaległych świadczeń alimentacyjnych. Dlatego alimenty nie zostały wyłączone z dochodu strony. W związku powyższym organ ustalił, że łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1929,33 zł. i przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa domowego 776 zł. Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wyrażając niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia wniosła od niej odwołanie. Powołując się na pogorszenie stanu zdrowia strona wyjaśniła, że bezwiednie i omyłkowo podana została suma 700 zł jako dodatkowy dochód, jednocześnie w celu sprostowania strona oświadczyła, że kwotę tę otrzymała jednorazowo w pierwszym kwartale bieżącego roku jako wsparcie rodziny, przy czym kwota ta została zwrócona. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało jednak w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przybliżyło podstawę normatywną rozstrzygnięcia, w tym art. 37 ust. 1 u.p.s. Wskazując na ten przepis organ odwoławczy zaakcentował, że zasiłek stały przysługuje osobie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Kolegium zaakcentowało, że w celu ustalenia wysokości dochodu strony organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek wynoszący 1929,33 zł. Według organu odwoławczego oznacza to, że suma dochodu strony w sposób oczywisty przekroczyła kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. (tj. 776 zł.). Strona wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, zaskarżając ją w całości. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną. Ponadto wniosło o rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej: "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania na rzecz skarżącego zasiłku stałego. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. dalej "u.p.s."), która w art. 37 stanowi, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (ust. 1 pkt 1). W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 719 zł miesięcznie (ust. 2 pkt 1). Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 30 zł miesięcznie (ust. 3). Z ustaleń organu I instancji wynika, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okolicznością bezsporną jest przy tym to, że jest on osobą samotnie gospodarującą. Zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kwoty powyższych kryteriów dochodowych zostały ustalone na dzień orzekania przez organ I instancji na podstawie § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296). W związku z powyższym jako prawidłowe należy ocenić stanowisko orzekających w sprawie organów, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe wyznaczone kwotą 776.00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.), a zatem nie przysługuje mu zasiłek stały. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja w przedmiocie zasiłku stałego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, bowiem kryteria przyznawania są ściśle określone, zatem zasiłek ten przysługuje wówczas, gdy przesłanki wskazane w art. 37 ust. 1 u.p.s. zostały spełnione, a przyznawany jest w wysokości wskazanej w art. 37 ust. 2 i 3 u.p.s. Regulacje w powyższym zakresie są jednoznaczne i nie przewidują uznania administracyjnego w kwestii przyznania zasiłku stałego, jak również określenia jego wysokości. Są to więc świadczenia o charakterze obligatoryjnym, co oznacza, że tylko spełnienie łącznie wszystkich kryteriów, od których ustawa uzależnia przyznanie zasiłku stałego stwarza gwarancję jego przyznania, w określonej wysokości. Obok przesłanki dotyczącej niezdolności do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy niezbędne jest, aby w rozpatrywanej sprawie dochód osoby ubiegającej się o zasiłek stały był niższy od kryterium dochodowego, określonego zgodnie z zasadami zawartymi w art. 8 ust. 1 u.p.s. Ustawodawca zdefiniował również, co należy rozumieć pod pojęciem dochodu na gruncie omawianej ustawy. Mianowicie za "dochód" - zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. - uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu ustawodawca nie wliczył świadczeń, zasiłków, nagród, dochodów i innych kwot wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s., przy czym w doktrynie przyjmuje się, że enumerację negatywną określoną w art. 8 ust. 4 omawianej ustawy należy uznać za zamkniętą. Tym samym wszelkie przychody, bez względu na tytuł i źródło ich otrzymania, po odpowiednich pomniejszeniach, należy uznać za dochód (tak: I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 70). Według ustaleń poczynionych przez organy obu instancji dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w kwietniu 2022 r. wynosił 1923,33 zł. Wyliczając ten dochód wzięto pod uwagę rentę inwalidzką w kwocie 913,49 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. oraz pomoc finansową otrzymywaną od rodziny w wysokości 800 zł. miesięcznie. W sprawie sporny jest ten ostatni składnik uwzględniony przy wyliczeniu dochodu. Skarżący już w odwołaniu podniósł, że bezwiednie i omyłkowo podana została przez niego suma 700 zł jako dodatkowy dochód. Skarżący oświadczył jednocześnie, że kwotę tę otrzymał jednorazowo w pierwszym kwartale 2022 r. jako wsparcie rodziny, przy czym kwota ta została zwrócona. Jednak Kolegium nie odniosło do takich twierdzeń skarżącego, a w uzasadnieniu skoncentrowało się na przedstawieniu wywodu zmierzającego do wykazania, że kwoty otrzymywane tytułem pożyczki należy uwzględniać przy wyliczeniu dochodu. Co prawda zgodzić się ogólnie należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że pożyczka otrzymywana przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy powinna być uwzględniana przy wyliczaniu - na potrzeby oceny spełnienia kryterium dochodowego – wysokości dochodu. Jednak w niniejszej sprawie organ odwoławczy powinien był odnieść się do rozbieżności, jaka w tym zakresie powstała pomiędzy ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji, a podniesionymi w odwołaniu twierdzeniami dotyczącymi otrzymanej pożyczki. Według organu I instancji skarżący otrzymuje pomoc finansową w wysokości 800 zł miesięcznie. Organ ten zatem przyjmuje, że strona posiada regularne wpływy z tego tytułu. Tymczasem w odwołaniu skarżący wskazał na jednorazowy charakter tej pomocy. Ponadto, co najistotniejsze, podniósł on, że pożyczkę tę otrzymał w pierwszym kwartale 2022 r. Gdyby zatem twierdzeniom skarżącego dać wiarę, to oznaczałoby, że kwota otrzymanej pożyczki (pomijając nawet rozbieżność co do kwoty) nie powinna zostać uwzględniona przy wyliczeniu dochodu, gdyż jej otrzymanie nie przypadałoby w miesiącu kwietniu 2022 r. Tymczasem właśnie ten miesiąc został wzięty pod uwagę przez organ I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednak nie wynika, czy Kolegium w ogóle dostrzegło istotę twierdzeń podniesionych w odwołaniu. Gdyby nawet przyjąć, że Kolegium tę okoliczność i jej znacznie dostrzegło, to w uzasadnieniu decyzji brak jest wyjaśnienia z jakich powodów twierdzeniom tym nie dano wiary. Zwrócić także należy uwagę na to, że według znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia, które skarżący podyktował pracownikowi socjalnemu w dniu 19 maja 2022 r. (karta 9 akt administracyjnych), na jego dochód składa się m.in. "pomoc finansowa od rodziny 800 zł w formie pożyczki". Z treści tego oświadczenia nie wynika jednoznacznie, że skarżący otrzymuje pożyczki w kwocie 800 zł miesięcznie. Tymczasem takie właśnie ustalenie przywołał organ I instancji w uzasadnieniu utrzymanej przez Kolegium decyzji. Organ ten wskazał bowiem, że dochód skarżącego w miesiącu kwietniu 2022 r. stanowi m.in. "pomoc finansowa otrzymywana od rodziny w wysokości 800 zł miesięcznie". W ocenie Sądu treść powyższego oświadczenia podyktowanego przez skarżącego pracownikowi socjalnemu nie dawała wystarczających podstaw do przyjęcia, że pożyczkę w kwocie 800 zł skarżący otrzymuje regularnie co miesiąc, w tym, że otrzymał ją również w miesiącu kwietniu 2022 r. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej w mocy decyzji organu I instancji nie wynika, że powyższe rozbieżności zostały dostrzeżone i następnie wyjaśnione. Zdaniem Sądu stanowi to o naruszeniu przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jednak naruszenia te nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Należy bowiem zauważyć, że gdyby nawet pominąć kwotę 800 zł, mającą według organów stanowić kwotę pożyczki otrzymywanej każdego miesiąca, to i tak pozostała kwota dochodu przekraczałby wskazane powyżej kryterium dochodowe wynoszące 776.00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Tymczasem w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. podstawę do uchylenia kontrolowanej przez sąd administracyjny decyzji stanowić może jedynie takie naruszenie proceduralne, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie naruszają prawa w stopniu, który dawałby podstawy do ich uchylenia, a pomimo wskazanego powyżej naruszenia przepisów postępowania wydane przez Kolegium rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Pomijając zaś to naruszenie w pozostałym zakresie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w sposób zgodny z prawem, a zgromadzony w sprawie materiał został właściwie oceniony. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie dopatrzył się jednocześnie innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a to wobec wniosku organu odwoławczego i braku żądania strony skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie.