II SA/Gl 1703/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2022 r. nr 010070/680/1268441/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2022 r. o nr [...].

Po rozpatrzeniu wniosku K.Z. decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. 010070/680/1268441/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę. Jako powód odmowy wskazano brak faktycznej opieki wnioskodawczyni nad córką. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że to ona opiekuje się córka, co wynika z wcześniej przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Zaskarżoną obecnie decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazał, że postanowieniem z dnia [...] r. sygn. [...] sąd ustalił, że miejscem zamieszkania dziecka strony jest miejsce zamieszkania jej ojca. Dodatkowo sąd zobowiązał ojca do sprawowania pieczy nad małoletnią. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. Zarzucił w niej Prezesowi ZUS naruszenie: - art. 4 ust. l i 2 w związku z art.22 ustawy poprzez błędną interpretację i nieprawidłowe uznanie, że kryterium przyznania świadczenia wychowawczego jest rozstrzygnięcie sądu o władzy rodzicielskiej i miejscu zamieszkania, podczas gdy jest nim miejsce faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica, gdyż ustawa posługuje się sformułowaniem opieka nad dzieckiem i w samej rzeczy zwrot ten na gruncie ustawy należy rozumieć jako faktyczną pieczę nad dzieckiem, - art.7 k.p.a., art.8 k.p.a., art.9 k.p.a., art. 77 k.p.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, że pomimo postanowienia Sądu Rejonowego w S. odnośnie miejsca zamieszkania małoletniej u ojca ona wcale z nim nie zamieszkuje. Zgodnie ustawą celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Postępowanie dowodowe w tym zakresie powinno polegać na konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania zarówna ojca jak i matki małoletniej celem uzyskania stanu faktycznego dotyczącego miejsca zamieszkania małoletniej ponadto na zobowiązaniu ojca małoletniej do złożenia oświadczenia czy środki zostały spożytkowane w zgodnie z wyżej wskazanym celem. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Na początku Sąd zauważa, że organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają w sprawie przyznawania świadczeń wychowawczych jako organy administracji. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W szczególności są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy administracji powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Winny informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 § 1 k.p.a.). Jednocześnie muszą wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Służy temu między innymi uzasadnienie decyzji, które powinno zawierać odpowiednie uzasadnienie. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W rozstrzyganej sprawie Sąd nie jest w stanie dokonać oceny, czy zapadła w sprawie decyzja jest prawidłowa. Przede wszystkim ze względu na braki w zakresie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Jak wynika z akt administracyjnych ograniczyło się ono do załączeniu do akt postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. sygn. [...] o ustaleniu miejsca zamieszkania dziecka. Co istotne, w aktach sprawy odpis tego postanowienia nie znajduje się. Znajduje się jednak fragment wywiadu środowiskowego, z którego wynika wprost, że małoletnia zamieszkuje z matką. W kontekście powyższego należy mieć poważne wątpliwości, czy organy administracji w sprawie prawidłowo zastosowały dyspozycję zawartą w 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2022 r. poz. 1577). Również uzasadnienia decyzji organów ZUS nie spełniają minimalnych wymogów przewidzianych kodeksem postępowania administracyjnego. Decyzje organów pierwszej i drugiej instancji zawierają jedno zdanie uzasadnienia faktycznego. Trudno uznać, iż w takim przypadku organy administracji zrealizowały obowiązek przekonywania stron, co do podjętych rozstrzygnięć. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.