II SA/Gl 1627/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi B. G. i B. G. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 24 października 2024 r. nr WINB-WOA.7721.210.2024.ZS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę

Zaskarżoną decyzją z 24 października 2024 r., nr WINB-WOA.7721.210.2024.ZS Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach (dalej "ŚWINB" lub "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy w całości decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta R. (dalej "PINB" lub "Organ I instancji") z 29 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. PINB nałożył na inwestora i współwłaściciela nieruchomości – B.G. (dalej "Inwestor") obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego o funkcji inwentarskiej, o wymiarach w rzucie poziomym 3,15 m x 8,16 m, położonego na działce nr [...] przy ul. [...] w R.. Podstawę prawną decyzji Organu I instancji stanowił przepis art. 49e pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 725; dalej "p.b.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że po przeprowadzeniu 28 września 2023 r. czynności kontrolnych wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie zgodności z przepisami prawa budowlanego robót budowlanych związanych z realizacją obiektu na działce nr [...] (dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...]). Kontrola wykazała, że na terenie ww. działki stanowiącej współwłasność B. G. i B. G. (dalej "Skarżący") znajduje się m. in. obiekt konstrukcji drewnianej o funkcji inwentarskiej, usytuowany wzdłuż granicy z działką nr [...] w odległości około 0,73 cm od ogrodzenia. Obiekt wykonano w konstrukcji drewnianej szkieletowej z poszyciem z płyt paździerzowych i częściowo na zewnątrz pokrytej płytami meblowymi. Konstrukcja wsparta jest na 7 rzędach ocynkowanych rur Ø 50 cm o wysokości około 62 cm i zakotwionych w gruncie na głębokość około 50 cm (zgodnie z oświadczeniem Inwestora) oraz drewnianych słupkach typu łata o wymiarach ok. 4 cm x 6 cm. Obiekt posiada dach konstrukcji drewnianej dwuspadowy, kryty papą oraz drewnianą posadzkę, wyposażony jest w instalację elektryczną oświetleniową. Obiekt stanowi budynek inwentarski i wykorzystywany jest jako gołębnik. Zgodnie z uchwałą Rady Miasta R. z [...] r. nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części miasta R. – obszar oznaczony symbolem MPZP 12, działka nr [...] położona jest w całości na terenach oznaczonych w tym planie symbolem 18.MN - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Zarówno w dacie realizacji tego budynku (2013 rok), jak i aktualnie budowa budynków inwentarskich wymagała uzyskania pozwolenia na budowę, którym Inwestor się nie legitymuje. Data realizacji obiektu determinuje konieczność prowadzenia postępowania legalizacyjnego w trybie zwykłym, brak przesłanek do wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. PINB postanowieniem z 14 listopada 2023 r. nr [...] wstrzymał budowę obiektu budowlanego o funkcji inwentarskiej na działce nr [...] przy ul. [...] w R., wybudowanego przez Inwestora bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę. Postanowienie to, na skutek zażalenia Skarżących, zostało utrzymane w mocy postanowieniem ŚWINB z 14 grudnia 2023 r., nr [...]. We wskazanym w art. 48a p.b. terminie nie wystąpiono z wnioskiem o legalizację ww. obiektu. Tym samym zachodzi przesłanka z art. 49e pkt 1 p.b. W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucili, że sporny obiekt błędnie został uznany za obiekt o funkcji inwentarskiej, w sytuacji gdy nie służy on jakiejkolwiek gospodarce rolnej, a służy wieloletniemu hobby i rekreacji właścicieli posesji, jak również zachowaniu i kultywowaniu hodowli gołębi pocztowych uznanej za krajowe niematerialne dziedzictwo kulturalne. Ponadto wskazali na naruszenie art. 49e pkt 1 p.b. poprzez jego błędne zastosowanie oraz naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 7a § 1 w związku z art. 81a § 1 k.p.a. Zaskarżoną obecnie decyzją ŚWINB utrzymał w mocy decyzję PINB uznając, że odwołanie Skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że w całości podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z 14 grudnia 2023 r. Nadto o zasadności prowadzenia postępowania legalizacyjnego wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 29 sierpnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 133/24. Wobec braku zmiany stanu faktycznego sprawy brak jest podstaw do prowadzenia ponownej analizy w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie termin określony w art. 48a ust. 1 p.b. upłynął bezskutecznie, gdyż Inwestor nie złożył wniosku o legalizację samowoli budowlanej. Fakt wniesienia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie ŚWINB z 14 grudnia 2023 r. nie pozbawia postanowienia waloru ostateczności. Nadto sąd administracyjny odmówił wstrzymania jego wykonalności. Do dnia wydania decyzji Inwestor nie złożył wniosku o legalizację budynku inwentarskiego. W takiej sytuacji PINB był zobligowany do orzeczenia nakazu rozbiórki obiektu. Pismem z 29 listopada 2024 r. Skarżący, reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, zaskarżyli do sądu administracyjnego decyzję ŚWINB w całości. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji PINB oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Nadto wnieśli o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu i dopuszczenie do udziału w postępowaniu Polskiego Związku Hodowców Gołębi Pocztowych przez swoich uprawnionych przedstawicieli. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym uznaniu, że sporny obiekt budowlany jest obiektem o funkcji inwentarskiej, w sytuacji gdy obiekt ten nie służy i nie jest wykorzystywany przez Skarżących w jakiejkolwiek gospodarce rolnej – tak jak typowe budynki inwentarskie, odmiennie służy wieloletniemu hobby i rekreacji właścicieli posesji, jak również zachowaniu i kultywowaniu hodowli gołębi pocztowych uznanej za krajowe niematerialne dziedzictwo kulturowe; gołębie pocztowe nie są przy tym uznawane za zwierzęta gospodarskie, jak i za zwierzęta domowe, co doprowadziło organy obu instancji do zainicjowania wobec obiektu procedury legalizacyjnej, a następnie postępowania w przedmiocie rozbiórki; 2) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 p.b. oraz art. 49e pkt 1 p.b. poprzez ich nieuzasadnione zastosowanie i: - wszczęcie wobec spornego obiektu postępowania w przedmiocie jego legalności, a następnie rozbiórki, z pominięciem faktów zgłoszonych przez Skarżących co do jego charakteru, sposobu użytkowania i wykorzystania celem kultywowania krajowego dziedzictwa kulturowego, jakim jest hodowla gołębi pocztowych; - prowadzenie postępowania w sposób tendencyjny, niefachowy, kwestionowanie legalności posadowienia spornego obiektu z zaniechaniem prawidłowej i szczegółowej weryfikacji jego charakteru, kategorii, jak również daty w jakiej został on usytuowany na działce przez Inwestora; 3) rażące naruszenie prawa procesowego w postaci: - naruszenia art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. wobec braku pełnego zebrania i prawidłowej oceny materiału dowodowego, w tym pominięcie znaczenia członkostwa od 1987 r. Inwestora w Polskim Związku Hodowców Gołębi Pocztowych, jak i wpisu hodowli gołębi pocztowych na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, co skutkowało powierzchowną i nieprawidłową analizą sprawy i miało istotny wpływ na jej wynik, tj. decyzję o rozbiórce obiektu; - art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i rozstrzygnięcie ewentualnie zachodzących wątpliwości co do treści normy prawnej lub stanu faktycznego na niekorzyść Skarżących, co doprowadziło do wydania decyzji o rozbiórce obiektu, skutkującej unicestwieniem dalszego bytu obiektu krajowego dziedzictwa kulturowego; - art. 7 k.p.a. poprzez działanie w sprzeczności z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli polegającym na klasyfikowaniu obiektów służących zachowaniu i kultywowaniu krajowego dziedzictwa kulturowego jak zwykłych budynków inwentarskich poprzez prowadzenie postępowania co do dziedzictwa kulturowego, które skutkuje utratą jego dalszego bytu i zarazem pogwałceniem jego kulturowej wartości, słusznej ochrony: - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 140 i art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji, w sytuacji gdy postępowanie zostało przeprowadzone przez PINB w sposób nieprawidłowy, powierzchowny i ukierunkowany, co doprowadziło do niesłusznych wniosków i zarzutów wobec Skarżących. W uzasadnieniu skargi Skarżący podali argumenty na poparcie wniesionych zarzutów. ŚWINB w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że zarzuty zawarte w skardze są bezzasadne, a motywy zaskarżonej decyzji zostały wyczerpująco wyjaśnione w jej uzasadnieniu. Postanowieniem z 21 lutego 2025 r. tut. Sąd zawiesił z urzędu postępowanie sądowe w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego do czasu rozpoznania sprawy w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 października 2025 r. o sygn. akt II OSK 30/25 oddalił skargę kasacyjną w sprawie ze skargi Skarżących na postanowienie ŚWINB z 14 grudnia 2023 r. w przedmiocie wstrzymania robót budowlanych. Postanowieniem z 9 lutego 2026 r. podjęto postępowanie sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji nie naruszają bowiem prawa materialnego, nie są dotknięte kwalifikowanymi wadami skutkującymi wznowieniem postępowania bądź stwierdzeniem nieważności ani nie uchybiają regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem z mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W rozpoznawanej sprawie organy nadzoru budowlanego stwierdziły, że obiekt budowlany o funkcji inwentarskiej, na działce nr [...] przy ul. [...] w R., został wzniesiony z naruszeniem przepisów p.b., tj. bez wymaganego pozwolenia na budowę. W konsekwencji wdrożono procedurę legalizacyjną z art. 48 ust. 1 pkt 1 p.b. Przypomnieć należy, że postępowanie w sprawie samowoli budowlanej rozpoczyna się od wydania postanowienia o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego: 1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo 2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (art. 48 ust. 1 p.b.). W postanowieniu o wstrzymaniu budowy organ informuje stronę o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (art. 48 ust. 3 p.b.). Jak stanowi art. 48 ust. 5 p.b. postanowienie o wstrzymaniu budowy wydaje się również w przypadku zakończenia budowy. Inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może w ciągu 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy złożyć wniosek o legalizację (art. 48a ust. 1 p.b.). Jeżeli zostało wniesione zażalenie na postanowienie o wstrzymaniu budowy, termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym to postanowienie stało się ostateczne (art. 48a ust. 3 p.b.). W przypadku niezłożenia przez inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego wniosku o legalizację w wymaganym terminie organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części (art. 49e pkt 1 p.b.). W rozpoznawanej sprawie, Organ I instancji postanowieniem z 14 listopada 2023 r. nr [...] wstrzymał budowę obiektu budowlanego o funkcji inwentarskiej na działce nr [...]. Na skutek zażalenia wniesionego przez Skarżących, ŚWINB postanowieniem z 14 grudnia 2023 r., nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie PINB, podzielając w całości ustalenia i oceny Organu I instancji. Wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 133/24 tut. Sąd oddalił skargę Skarżących na postanowienie ŚWINB z 14 grudnia 2023 r. Z kolei wyrokiem z 28 października 2025 r. o sygn. akt II OSK 30/25 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżących od wyroku sądu administracyjnego z 29 sierpnia 2024 r. o sygn. akt II SA/Gl 133/24. Przepis art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia z art. 170 p.p.s.a., w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Zatem w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 maja 2008 r., I FSK 613/08, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Należy przy tym podkreślić, że wynikająca z art. 170 p.p.s.a. moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądowego nie ogranicza się tylko do jego sentencji, ale obejmuje także efekty rozumowania sądu przedstawione w uzasadnieniu. W sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw, niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku. Skoro w wyrokach z 29 sierpnia 2024 r. i 28 października 2025 r. sądy administracyjne przesądziły, że sporny obiekt stanowi budynek o funkcji inwentarskiej, dla wzniesienia którego wymagane było uzyskanie pozwolenia na budowę i w okolicznościach faktycznych sprawy słusznie zastosowano art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 p.b., to zarówno organy administracji, jak i Sąd nie są uprawnione do formułowania odmiennej oceny prawnej w ww. kwestii. Wobec tego za nieskuteczne należy uznać sformułowane przez Skarżących zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego, a dotyczące kwestii kwalifikacji spornego obiektu budowlanego oraz zastosowania art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 p.b. Kwestie te zostały przesądzone w ww. wyrokach i w konsekwencji ich mocy wiążącej nie mogą podlegać ponownemu badaniu przez Sąd. Z tego też względu Sąd uznał , że brak jest podstaw do zastosowania instrumentu z art. 106 § 3a p.p.s.a. w odniesieniu do żądania Skarżących dotyczącego dopuszczenia do udziału w postępowaniu przedstawicieli Polskiego Związku Hodowców Gołębi Pocztowych. Z akt sprawy wynika, że postanowienie PINB z 14 listopada 2023 r. i postanowienie ŚWINB z 14 grudnia 2023 r. zostały prawidłowo i skutecznie doręczone Skarżącym. Wskazane postanowienia są ostateczne (stosowany odpowiednio art. 16 § 1 k.p.a.) i prawomocne (stosowany odpowiednio art. 16 § 3 k.p.a.). W postanowieniu z 14 listopada 2023 r. nr [...] poinformowano Inwestora o możliwości złożenia, w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia, wniosku o legalizację spornego obiektu budowlanego oraz o tym, że w przypadku złożenia takiego wniosku istnieje konieczność wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu, której wysokość ustalona zgodnie z art. 49d ust. 1 pkt 1 p.b. wynosi 25 000 zł. W pouczeniu wskazano, że w przypadku nie złożenia wniosku o legalizację w wyznaczonym terminie, organ nadzoru budowlanego zgodnie z art. 49e pkt 1 p.b. wyda decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego. Z akt sprawy wynika także, że do dnia wydania przez PINB decyzji o rozbiórce Skarżący nie złożyli wniosku o legalizację obiektu budowlanego. Wniosku takiego Skarżący nie złożyli także w trakcie postępowania odwoławczego. Skarżący nie złożyli wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o legalizację samowolnie wykonanego obiektu budowlanego. Zatem ziściła się przesłanka z art. 49e pkt 1 p.b. dla orzeczenia nakazu rozbiórki obiektu. Przedmiot postanowienia o wstrzymaniu budowy oraz decyzji o rozbiórce jest przy tym tożsamy. Wyjaśnić należy, że decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części organ nadzoru budowlanego wydaje po spełnieniu określonych w p.b. przesłanek. Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 49e p.b. obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Jeżeli zatem inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego m. in. nie skorzystają ze swojego uprawnienia i nie złożą stosownego wniosku o legalizację w ustawowym terminie, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji o rozbiórce. Decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 1 p.b. ma zatem charakter związany co oznacza, że w razie ziszczenia się przesłanki w nim przewidzianej organ zobowiązany jest do wydania decyzji o rozbiórce. Organ nie działa tu w ramach uznania administracyjnego, nie może także brać pod uwagę względów słuszności. Samo zaś złożenie wniosku o legalizację jest przy tym prawem, a nie obowiązkiem strony. Jeżeli strona, odpowiednio pouczona (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) z prawa nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki. Słusznie też wskazuje Organ odwoławczy, że fakt wniesienia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie ŚWINB z 14 grudnia 2023 r. nie pozbawiło przymiotu ostateczności ani tego postanowienia ani wcześniejszego postanowienia PINB z 14 listopada 2023 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.